Bild zette de xenofobe Facebook-haters te kijk, en nu wil Facebook die tegengaan door ‘counterspeech’ de ruimte te geven. Maar daarvoor mag ze nog wel veel meer moeite doen.

Der Pranger der Hetzer, noemde de Duitse krant Bild het vorige week zelf: een schandpaal voor de haters. Paginagroot werden racistische en xenofobe Facebook-posts uitgelicht. Waar mogelijk werden de haters thuis van hun bed gelicht en ter verantwoording geroepen. Neem het hier maar van ons over, Herr Staatsanwalt, besloot de krant.

Of individuele posts van mensen strafbaar zijn bepaalt uiteraard het OM. Maar valt Facebook als facilitator ook iets te verwijten? In Duitsland blijft dat een discussiepunt. Deze zomer ging justitieminister Heiko Maas al met het netwerk in gesprek over de omgang met haat-commentaren. Tijdens de VN-top in september sprak Angela Merkel Facebook-baas Mark Zuckerberg er persoonlijk op aan. En vorige week werd bekend dat het OM in Hamburg de mogelijkheden voor een rechtszaak tegen Facebook onderzoekt.

Voor Facebook is dat uiteraard niet de beste promotie. Een aantal Duitse media werd afgelopen week uitgenodigd om in Dublin voorgelicht te worden over het anti-haat beleid. Er waren bagels met zalm en alle journalisten kregen een ‘best wel coole’ rondleiding door het gebouw. ‘We weten dat het voor jullie nu eenmaal een emotioneel thema is,’ suste de Policy Manager.

Het ietwat ironische verslag van Der Spiegel laat echter vooral zien hoeveel rookgordijnen het bedrijf optrekt rond haar hate speech-beleid. Hoeveel meldingen er binnenkomen, hoeveel medewerkers die behandelen, hoe vaak iets wordt weggehaald: over niets wil Facebook precieze uitspraken doen. Het bedrijf benadrukt dat er voldoende medewerkers zijn om alles te behandelen, en er dus geen ‘wachtrij’ van gemelde berichten hoeft te ontstaan. Tegen Merkel zei Zuckerberg zelfs heus meer te zullen gaan doen aan de haat. Maar over wat dan precies, daarover zegt men praktisch niets.

Daar zit een zekere filosofie achter, benadrukte men ook in het gesprek met de Duitsers. Zelf zegt Facebook namelijk expliciet in te zetten op het principe van counter-speech. De vrijheid van meningsuiting is het belangrijkst. Haat moet beantwoord worden met tegenspraak, en door simpelweg veel tegenreacties te stimuleren zuivert het netwerk zichzelf weer van de racistische berichten.

Dat is een verdedigbaar standpunt. Het punt is alleen: daarvoor is Facebook eigenlijk helemaal niet zo geschikt. Van nature is het netwerk immers ingericht op het positieve. Het bevrienden, het liken, het delen: Facebook is een opgewekte plek waar het vooral eenvoudig is het ergens mee eens te zijn of je ergens bij aan te sluiten. De structuur is gebouwd op bijval, iets dat vooral de ‘discussies’ stimuleert waarin men elkaars mening bevestigt of nog eens extra onderstreept. Daarbij komt dat algoritmes er ook nog eens voor zorgen dat je vooral die dingen te zien krijgt waar je het waarschijnlijk mee eens gaat zijn. Niet echt een vruchtbare omgeving voor tegenspraak dus.

In opdracht van Facebook onderzocht het onderzoekscentrum Demos onlangs de mogelijkheden voor betere counterspeech. De belangrijkste conclusie: op dit moment schiet het simpelweg te kort. Er is te weinig tegenspraak, het bereikt te weinig mensen en het kan amper op tegen de stortvloed aan hatelijkheden. In de aanbevelingen wordt dan ook vooral ingezet op het creëren van méér counterspeech.

Toch blijft dat lastig. Onder hatelijke commentaren kun je natuurlijk een reactie plaatsen om een en ander te neutraliseren. Iets van: ho ho, asielzoekers van een brug afduwen, laten we nu wel even redelijk blijven. Maar een duidelijk uitgesplitste discussie voeren op basis van argumenten is op z’n minst lastig en in de praktijk waarschijnlijk onmogelijk. Knappe counter-reaguurder die er tussen alle elkaar en zichzelf overtreffende haters nog tussen komt. Feitelijk gebeurt dan hetzelfde als in een sportzaal waar je met je genuanceerde mening niet boven het geschreeuw uitkomt.

Pas als Facebook daadwerkelijk iets aan haar design en algoritmes verandert, kan mogelijk een omgeving ontstaan waarin discussie een kans van slagen heeft. Facebook probeert zich in sneltreinvaart te ontwikkelen tot een onontkoombaar platform waar je alles kan doen, van spullen kopen, artikelen lezen tot video’s kijken en non-stop chatten. Maar over praktische ontwerp-ideeën om ook politieke discussies gelijkwaardiger en beter te faciliteren hoor je ze niet.

Als Facebook zo prat gaat op de counterspeech, mag ze wel iets meer moeite doen die te stimuleren.