De VVD wil koloniaal erfgoed terughalen uit de oude koloniën, omdat ze er daar niet goed voor zouden zorgen. Dat is dus neokoloniaal denken.

Het is tegenwoordig chique om je neus op te halen voor de kolonialistische tijd, vindt VVD-Kamerlid Michiel van Veen. En daarom ligt ‘ons’ Nederlands erfgoed nu in de oude koloniën te verslonzen. Met een nieuwe wet wil hij het kabinet verplichten het te beschermen en terug te halen, zo bepleitte hij gisteren in de Tweede Kamer.

Met de VOC-mentaliteit zit het bij de VVD dus wel snor. Maar hieruit spreekt toch vooral Westerse arrogantie, vindt Remco Raben, hoogleraar koloniale en postkoloniale cultuurgeschiedenis en letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam. Erfgoed terughalen? Het is toch echt daar gevormd, benadrukt hij. ‘Die archieven zijn onderdeel van de geschiedenis van die plaatsen. Dat moet ook daar bewaard worden.’ Raben noemt het plan ‘klinkklare onzin.’ ‘Hoe willen ze dat gaan doen? Met marineschepen? Je kan niet zomaar een claim leggen op de archieven van een ander land.’

In het debat gisteren verwees Van Veen naar recent ontdekte VOC-archieven in India, die volgens hem liggen te verkommeren. ‘In sommige gevallen is het inderdaad slecht met die archieven gesteld,’ vertelt Raben. ‘En het is uniek spul. De hele gemeentelijke administratie die gouverneurs van de VOC daar hebben bijgehouden. Maar wederom: het is vooral ontzettend waardevol voor de lokale archieven daar. Het is in de eerste plaats Indiase geschiedenis.’

In het plan de spullen hierheen te halen ziet Raben dan ook niks. En zelfs geld sturen is niet altijd even effectief. ‘Wat moeten we daarmee, denkt men daar dan. En ook op neokolonialistische trekjes zijn ze erg gemunt.’ De enige manier is volgens Raben de zachte weg. ‘De lokale interesse is er nog niet altijd, maar die kun je wel kweken. Via projecten om mensen bewust te maken van het belang van wat daar ligt. Archieven in Jakarta lagen een paar jaar geleden nog te verpieteren, maar inmiddels is er daar bijvoorbeeld meer belangstelling voor het verleden gekomen. Alleen zo kun je het ook echt op de lange duur veiligstellen.’

En als dat niet lukt? Ontzettend jammer, beaamt Raben. Maar soms is er niks aan te doen. ‘Wij vernietigen hier ook dagelijks allerlei archieven. Dat is soms zonde. Maar dat je alles kan en moet bewaren en beschermen, dat is echt een illusie.’