Allen voor een eigen!

Je zult maar kinderloos zijn en de Amerikaanse presidentsverkiezingen volgen. Als je met de Republikeinen meeleeft, is dit nog niet zo’n probleem: het is vooral de vreeswekkende ander die de aandacht opeist. Maar wie de Democraten volgt, weet na het luisteren van de conventie-speeches: zorg dragen voor de toekomst betekent zorgen voor kinderen.

First Lady Michelle Obama opende haar speech met haar dochters. Die waren de afgelopen acht jaar het moreel kompas van het Witte Huis. Ook Hillary Clinton bedankte eerst haar dochter, maar trok het al gauw breder naar ‘our children’, gevolgd door hún kinderen, onze kleinkinderen. ‘Laat ons zaadjes planten voor een tuin die we nooit zullen zien,’ besloot Clinton. Maar die visionaire generositeit wordt uitgedaagd door het verlangen naar directe herkenning. Obama beschreef het al: een zwart jongetje kijkt naar het hoofd van Barack en zegt: is mijn haar als het jouwe? Het probleem van één leider of president is: zij kan niet elke achtergrond, specialisatie, gender of accent tegelijk hebben. Het verlangen naar herkenning zit soms verrassend dapper weggestopt. Onlangs sprak ik een vrouwelijke CEO die getroffen werd door de tv-serie Borgen, waarin rouwdouwer Birgitte haar spreekwoordelijke mannetje staat. De CEO zei: ‘Ik had niet verwacht dat ik dat nodig had. Die bevestiging.’ Precies de woorden van een donkere vriend die aan de universiteit een gastles volgde van een Afro-Amerikaanse professor.

Wie plots het genot van herkenning voelt, ervaart dit sterker dan de herkenning die de ‘meerderheid’ bijna onmerkbaar nastreeft. Dat gaat niet alleen over pijlers van identiteit, maar ook over gedrag. Wie op een zonnige dag volle terrassen ziet, ervaart niet de speciale verbroedering van herkenning, maar denkt: dat wil ik ook. De meerderheidsherkenning facilieert het gevoel ergens recht op te hebben, zonder dat daar emancipatiegevoelens bij worden aangewakkerd.

De hetero ziet in de bioscoop geen hetero-kus, maar een kus. Er is geen sprake van groepsidentificatie. De (les)bi(ënne) die een lesbo-kus ziet, ervaart een speciale vreugde – een tintelende scheut in de buik die de politieke term pride krijgt, en die zowel particulier is (ik ben zoals zij) als ontstijgend (zij zijn er!, een constatering die tot een eis leidt: wij horen er te zijn!). Ook in deze herkenning schuilt dus het gevoel ergens recht op te hebben, maar dit ‘recht hebben’ is niet losgezongen van een groter belang – deze week gevierd als pride. Wie herkent wat hij al heeft, kan alleen bang zijn het te verliezen. Wie herkent wat hij wil hebben, ziet groeimogelijkheden. Dat levert een scherpe paradox op, want hoe behoud je de vruchtbare herkenning van de minderheid, zonder minderheden als ‘minder’ te behandelen?

‘I’m with her,’ betuigde Obama haar steun aan Clinton. Het deed me ineens denken aan de film Her, waarin een man verliefd wordt op een softwareprogramma: een vrouwenstem die alleen in zijn oor bestaat. Ze is algoritmisch slim en haar persoonlijkheid groeit op basis van hun gesprekken. In Her wordt de app gebruikt om gevoelens van eenzaamheid te dempen, maar zou eenzelfde soort app niet ook verdere politieke dwaling kunnen voorkomen?

Onvrede over representatieve democratie gaat niet over het ideaal van democratie, maar over representatie. Het gevoel van gebrekkige vertegenwoordiging kan virtueel worden verholpen. Nieuwe technologie biedt de mogelijkheid om een virtuele wereld met de echte te verbinden. Ieder zijn eigen Her, een eigen leider in het oor? En misschien moet die Her wel de beste versie van onszelf zijn: dan is er altijd herkenning. Een virtuele versie van jezelf als bestuurder hoeft niet per se een verwijdering van het gezamenlijke leven te betekenen. Misschien moet ‘allen voor één’ vervangen met ‘allen voor een eigen’. Dan zijn we tenminste allen vóór.

In plaats van nieuwe kinderen te baren, is het van belang om eerst goede ouders voor onszelf te zijn.De toekomst is al lang begonnen.