Rutte mag Van der Steur wel heel dankbaar zijn

Door vrijwillig af te treden verloste Ard van der Steur premier Rutte gisteravond van misschien wel het akeligste dilemma uit zijn lange politieke loopbaan. Als de minister van Veiligheid en Justitie niet voor de druk van de Tweede Kamer had willen wijken, zou zijn partijleider in een no-winsituatie zijn terechtgekomen en dat vlak voor de zo cruciale verkiezingen van 15 maart.

Als Rutte zijn minister had gedumpt zou hij tot aan de verkiezingsdag met het verwijt zijn bestookt dat hij een hardvochtige egoïst was die over lijken ging om zijn eigen hachje te redden. Zou hij Van der Steur de hand boven het hoofd hebben gehouden, dan was de kritiek geweest dat hij een watje was die geen orde op zaken kon stellen en aan schandalige vriendjespolitiek deed – had hij Ivo Opstelten en Fred Teeven tijdens de vorige episode van de bonnetjesaffaire ook niet veel te lang verdedigd? In beide gevallen had het Rutte tot schietschijf in de verkiezingscampagne gemaakt. Dat gevaar is nu voor even geweken. De premier mag de Leidse jurist wel dankbaar zijn.

Bij het begin van het zoveelste debat over de bonnetjesaffaire werd meteen duidelijk dat het de oppositie niet om Van der Steur maar om Rutte ging. Wie geloofde serieus dat een control freak als Rutte niet had geweten dat Teeven als officier van justitie in Amsterdam drugsbaas Cees H. een douceurtje van bijna vijf miljoen had gegund? Uit het boek van Bas Haan over de Teeven-deal bleek dat ambtenaren van het ministerie van Algemene Zaken op de hoogte waren van de werkelijke gang van zaken. Zou Rutte zelf het dan niet hebben geweten? Zo groot was het ministerie van Algemene Zaken nou ook weer niet!

Gert-Jan Segers van de ChristenUnie sprak van ‘geschonden vertrouwen’. Alexander Pechtold vroeg zich hardop af of Rutte er al die tijd van op de hoogte was geweest dat het – te lage –bedrag dat Opstelten de Kamer had gemeld niet klopte. Wilders maakte Rutte voor een ‘ongeloofwaardige leugenaar’ uit en de VVD voor een ‘maffiapartij’. Klaver, Buma, Van der Staaij – de ene na de andere fractieleider suggereerde dat Rutte tegen de Kamer had gelogen. Op zo’n moment wordt het linke soep voor een premier. Het kwam dan ook goed uit dat Van der Steur zich rond acht uur ’s avonds als bliksemafleider aanbood.

De ene na de andere fractieleider suggereerde dat Rutte tegen de Kamer had gelogen. Op zo’n moment wordt het linke soep voor een premier.

Sinds de jaren negentig kent de VVD de zogeheten Bolkestein-doctrine: een bewindsman die niet over voldoende vertrouwen in de Kamer beschikt, dient niet tegen te spartelen maar de eer aan zichzelf te houden. Vervolgens moet hij of zij wel in een andere functie kunnen worden benoemd. Destijds gaf staatssecretaris van Sociale Zaken Robin Linschoten als eerste het goede voorbeeld. Hij raakte verstrikt in de CTSV-affaire, wilde niet voor de Kamerleden door de knieën gaan. Van der Steur volgde deze week het voorbeeld van Linschoten.

Intergriteit van de VVD

De verkiezingscampagne loopt heel anders dan de VVD hoopte. Het had wat de grootste regeringspartij betreft om normen en waarden en de nationale identiteit moeten gaan (‘Doe normaal of ga weg’). Maar sinds het verschijnen van het boek van Haan heeft het hele Binnenhof het nog alleen over de betrouwbaarheid van Rutte en de integriteit van de VVD. Is de macht de liberalen na vijfentwintig jaar vrijwel onafgebroken kabinetsdeelname naar het hoofd gestegen? Het is scoren voor open doel voor Geert Wilders (‘Rutte is met stip de onbetrouwbaarste premier’)  en Sybrand Buma (‘Moreel leiderschap is een handschoen die deze premier nooit heeft willen oppakken’).

Zelfs de meest optimistische VVD’er gaat ervan uit dat de oppositiepartijen de komende weken verbroken beloften als ‘de hypotheekrenteaftrek staat als een huis’, ‘geen cent meer naar Griekenland’ en ‘duizend euro belastingverlaging voor iedere hardwerkende Nederlander’ weer zullen oprakelen. Maar Ard van der Steur functioneert in elk geval niet meer als blok aan het been.