Ontroerende beeldroman

Gek eigenlijk, dat een boek waarin geen woorden staan, ook geen genummerde pagina’s heeft. Alsof je zomaar wat heen en weer moet bladeren, zonder dat het uitmaakt waar je bent in het verhaal. Of zou het zijn dat helemaal niets de pracht van de tekeningen in de weg mag staan, ook niet een getal in hoekje rechtsonder? Dat laatste is wel voorstelbaar in De aankomst van de Australische tekenaar Shaun Tan, waarin behalve in het colofon en het nawoord geen enkele tekst voorkomt.

Het is een boek vol wonderschone, duistere tekeningen, die welzeker in de juiste volgorde achter elkaar ‘gelezen’ moeten worden, want het verhaal gaat ergens over: een man verlaat zijn land, op zoek naar betere omstandigheden en werk. Hij kust zijn vrouw en dochter vaarwel, beleeft een helse boottocht en arriveert in een onbekende stad. Het is het klassieke migratieverhaal, maar Tan slaagt erin je bij de lurven te pakken en je mee te nemen met deze man, op weg naar een vreemd land.

Dat is voor een deel te danken aan de sfeer van de tekeningen, die, in simpel zacht potlood op papier gemaakt en digitaal in sepiakleuren gezet, aandoen als oude foto’s. Dat effect wordt nog versterkt door de vouwtjes en scheurtjes die er bij sommige portretten in lijken te zitten, en dat zou eigenlijk ontzettend kitscherig moeten zijn, maar dat is het toch niet. Het ontroert, hoe alle tekeningen vervreemding en eenzaamheid uitademen. En dat komt door het surrealisme dat Tan heel vanzelfsprekend laat opduiken in de verder heel realistische tekeningen. In het thuisland van de man slingeren drakenstaarten zich dreigend door de straten, als voorboden van onheil en geweld. In de nieuwe stad, vol vreemdsoortige gebouwen, kruipen fabeldieren rond, en zodra hij een kamer gevonden heeft, meldt zich een aapachtig vliegend hondje dat niet meer van zijn zijde is weg te slaan. In zijn kamer staan vreemde buizen en apparaten, onbeholpen opent hij potjes, trekt aan iets dat op een kraan lijkt, vergeefs. In een winkel wijst hij op een plaatje van een brood, en de verkoper trekt uit een laatje een soort reuzenaardbei met steel en biedt die hem vriendelijk aan. Zo moet het zijn in een land waar alles vreemd is en je nergens houvast kunt vinden. Zelfs de klok op straat lijkt niet op wat hij op zijn zakhorloge ziet, en bomen bestaan uit één groot, rechtopstaand blad.

Shaun Tan heeft meer boeken gemaakt, waarvan sommige wel met geschreven verhalen bij de tekeningen. Maar eigenlijk vindt hij dat woorden maar afleiden van de visuele ervaring, en daarin heeft hij in dit geval groot gelijk. Binnenkort is hopelijk ook zijn jongste boek, Tales from outer suburbia, hier verkrijgbaar. Mét tekst.

Shaun Tan, ‘De aankomst’, Querido, 128 pagina’s, € 22,50