Tijd van leven

Wat is voor u vrije tijd?

‘Ik moet af en toe op vakantie omdat mijn man dat vindt, maar het is niet zo dat ik ernaar uitzie. Ik wil het liefst gewoon thuisblijven. Je probeert je huis zo in te richten dat het past bij je behoeften. Hier heb je je spullen bij de hand, je hebt een keuze uit de boeken die je wilt lezen, je hebt een tuin op het zuiden, je kunt er een parasol neerzetten zodat je niet meteen helemaal verbrandt. Je kunt zeggen dat het prachtig is om zo’n berg of rivier in het echt te zien, maar als je het op de televisie gezien hebt, heb je ongeveer gezien wat er te zien valt. Wat je erbij krijgt, is die toeristenkermis: van die hutjes waarin al die mensen in hun lelijke kleren overbodige dingen aanbieden.’

Hadden uw ouders genoeg tijd voor u?

‘Als je vergelijkt hoe ouders en kinderen nu met elkaar omgaan en hoe dat in mijn jeugd was, dan verschilt dat aanzienlijk. Daar beklaag ik me niet over, want die mensen wisten ook niet hoe dat moest, opvoeden, zoals mensen dat nu nog altijd niet weten. Kinderen moesten hun plaats kennen en niet lastig zijn en hun mond houden en hun best doen op school. Als er sprake was van vrije tijd, dan ging die toch hoofdzakelijk op aan karweitjes. Kees Fens heeft wel eens gezegd dat als hij vroeger thuis zat te lezen, men daar respect voor had. Nou, dat herinner ik me van bij mij thuis helemaal niet. Als je zat te lezen, dan zat je niks te doen.’

Waar blijft uw tijd?

‘De meeste tijd gaat op aan lezen en schrijven. Dat geeft een zekere troost voor dit bestaan, waarvan je toch moeilijk kunt volhouden dat het in zijn totaliteit een pretje is. Kijk, ik hou natuurlijk wel voldoende tijd over tussen al dat lezen en schrijven om te beseffen dat het allemaal zinloos is en flauwekul, maar het is wel degelijk zo dat dit soort werk gewoon leuk werk is. Er is ook een nadeel aan verbonden: als je zou willen dat het leven zo lang mogelijk duurt, moet je niet bezig zijn met dingen die je leuk vindt, want dan gaat de tijd heel snel.’

Wat zou u met een zee van tijd willen doen?

‘Al die dikke boeken lezen waar ik tot nu toe geen tijd voor heb gehad. Misschien is het trouwens niet zo’n goed idee om te denken dat je leest voor je plezier. We hebben in de loop van de afgelopen eeuw voortdurend de indruk gewekt dat lezen een soort vrijetijdsbesteding zou moeten zijn, maar dat is natuurlijk helemaal niet zo. Lezen is in feite – althans voor sommige mensen – een soort levensbehoefte.’