De destructieve driehoeksverhouding tussen miljardairs, idioten en horigen

‘Wil jij miljonair of miljardair zijn?’ was de titel van het artikel, bedoeld voor managers en andersoortig volk dat zichzelf graag als leider van de toekomst ziet. Hoe potsierlijk het ook klonk, het raakte wel degelijk aan iets realistisch, gelet op de wereldwijde ontwikkelingen. Volgens de laatste editie van de Wealth-X Billionaire Census is het aantal miljardairs (in dollars) in 2017 met 15% gestegen en heeft daarmee een record bereikt. 2.754 mensen kunnen iedere ochtend in de spiegel kijken in de wetenschap dat ze meer geld hebben dan zijzelf, een rits rancuneuze exen en incompetent nageslacht ooit kunnen opmaken.

Acht van die miljardairs tezamen bezitten momenteel meer dan de armste helft van de wereldbevolking.

Mannen als Jeff Bezos van Amazon, Mark Zuckerberg van Facebook of Jack Ma van Alibaba,  niet toevallig allemaal tech-moguls. Acht van die miljardairs tezamen bezitten momenteel meer dan de armste helft van de wereldbevolking. Een onvoorstelbaar feit is dat hun verzamelde vermogen in één jaar tijd met 25% is gestegen, en dat hun aantal sneller toeneemt dan bijvoorbeeld dat van de ultrarijken, de mensen met meer dan dertig miljoen. Het past in de trend van groeiende ongelijkheid van de afgelopen vijfendertig jaar op alle continenten, waarbij een flinterdunne bovenlaag steeds meer van de welvaart bijeenharkt, ten koste van miljarden sloebers die doorploeteren op de mythe dat een stap in die richting ook voor hen haalbaar is. Als ze maar hard genoeg hun best doen.

Geen collectieve vuist

Die sloebers zijn de mijnwerkers in Congo, die onder beestachtige omstandigheden kobalt winnen voor de fabrieken in China, waar andere sloebers er mobiele telefoons van maken voor de westerse markt. Het zijn de textielwerkers in Cambodja, die zeventig uur per week tegen een hongerloon onze hippe spijkerbroeken in elkaar naaien en geen collectieve vuist kunnen maken omdat ze bewust op maandcontracten worden gezet. Het zijn de flauwvallende magazijnmedewerkers bij Amazon die niet drinken omdat ze niet willen plassen omdat ze bij achterblijvende productie hun baan kwijt zijn.

Het zijn de tweederangsburgers: migranten, asielzoekers, minderheden en andere kwetsbaren die weinig tot geen sociaal of economisch kapitaal bezitten en daarom moeten buigen en slikken.

Het zijn de tweederangsburgers in westerse landen: migranten, asielzoekers, minderheden en andere kwetsbaren die weinig tot geen sociaal of economisch kapitaal bezitten en daarom moeten buigen en slikken. In Denemarken zijn er nu zelfs plannen deze groep, ‘getto-mensen’ genoemd, gedwongen te heropvoeden. Het is de groeiende categorie werkende armen en onzekere werkenden in ons land. Almaar productiever zien zij er minder voor terug dan ooit, en bevinden ze zich op een pad dat leidt tot niets. Minder sociale voorzieningen, minder pensioen, minder rechten op wat dan ook. De erfenis die zij hun nageslacht meegeven, is slechts een verhoogde kans op hetzelfde.

We hebben een wereld gecreëerd met twee wegen die elkaar nooit meer zullen kruisen. Een kleine groep vermogenden, hoog, droog en onaantastbaar voor ieder werelds ongemak, en ver daaronder een leger moderne horigen dat vecht voor een plekje op het asfalt. De gedeelde kenmerken van de mensen op de b-weg: een onzeker bestaan, weinig vooruitzichten, amper representatie in vakbond of politiek en een (in symbolisch opzicht) gewelddadige relatie met de overheid.

Destructieve idioten

Maar tussen die nieuwe miljardairs en moderne horigen bevindt zich een derde, belangrijke categorie: de gegoede middenklasse. Dit zijn mensen met voldoende kapitaal (niet alleen bestaand uit geld) om een redelijk zorgeloos leven te leiden, gevuld met stedentrips, biologische kip en een verlengd zwangerschapsverlof. Deze groep is breder en diverser dan vroeger, en varieert van de advocaat met een topinkomen tot de creatieve freelancer met een rijk netwerk en een vangnet in familie, vrienden of partner. Het zijn normale mensen die niet per se miljonair, laat staan miljardair, willen worden, en ook wel meeleven met de moderne horigen. Wat deze groep niet beseft, is dat zij het huidige systeem heeft ingericht dan wel in stand houdt.

Het zijn de groene wereldburgers die neerkijken op mensen die supermarktvlees kopen, omdat zij alles zien als een individuele verantwoordelijkheid.

Het zijn de politici die de enorme overheveling van publiek naar privaat kapitaal hebben gefaciliteerd. Het zijn de bedrijfslobbyisten die de afgelopen jaren een explosieve toename van hun invloed ten koste van arbeid bewerkstelligden. Het is de justitiële keten, van diender tot rechter, die bepaalt wat, wie en hoe er vervolgd en gestraft wordt – en het vizier daarbij op de makkelijke overtredingen blijft richten in plaats van op de miljarden kostende witteboordencriminaliteit. Het zijn de fractievoorzitters van grote partijen, die maar blijven roepen dat ze sappelende Nederlanders tegen boze migranten zullen beschermen, terwijl die Nederlanders vooral meer bestaanszekerheid willen.

Het zijn de bankmedewerkers, managers en andere hoge loonslaven in het bedrijfsleven die zich door aandeelhouders laten gebruiken om hun ondergeschikten verder uit te knijpen ten behoeve van een nóg snellere waardestijging voor kapitaalbezitters.
Het zijn de advocaten, accountants en belastingadviseurs die de meest ingenieuze fiscale constructies blijven bedenken – want legaal – in plaats van hun kennis voor een duurzamer model aan te wenden.

Het zijn de journalisten die al jarenlang, dag in dag uit, de agenda van politici volgen en zich op de vermeende overlast van sloebers richten, in plaats van op de complexe zaken van machthebbers. Het zijn de groene wereldburgers die neerkijken op mensen die supermarktvlees kopen en shoppen bij Primark, omdat zij alles zien als een individuele verantwoordelijkheid en daarmee bedrijven heerlijk in de kaart spelen.

Het zijn de succesvolle ondernemers die de mythe van ‘hard werken’ als succesformule in stand houden, terwijl er miljoenen mensen zijn die harder werken dan zij en nooit één stap vooruit zullen komen.

Het zijn de miljoenen stemmers die de afgelopen dertig jaar centrumrechts aan de macht hielpen en, zelfs met dit alles als resultaat, daarmee door blijven gaan.

Het zijn mensen zoals u en ik: de useful idiots die het publieke, politieke en juridische kader scheppen en uitvoeren waarbinnen de moderne horigen kunnen worden uitgebuit ten behoeve van de nieuwe edelen. De belangrijkste vraag voor deze grote middengroep is wat mij betreft niet of we miljonair of miljardair willen worden, maar of we dapper durven zijn en nadenken over ons aandeel in dit systeem, of de geschiedenis ingaan als destructieve idioten.