Het INF-raketverdrag is nog maar net verlopen en de wapenwedloop begint alweer

Op 2 augustus werd het INF-raketverdrag dood verklaard, iets wat kenners niet verbaasde en doemdenkers doet vrezen voor een nieuwe wapenwedloop.

Het oude verdrag, in 1987 gesloten tussen de presidenten Reagan en Gorbatsjov, was een zege voor Europa omdat het er de plaatsing van raketten met een bereik van 500 tot 5000 kilometer ruim dertig jaar heeft tegengehouden.

Intussen zijn er flink wat andere landen, die nooit gebonden waren aan het verdrag, en die deze raketten wél opstellen. Het voornaamste land uit deze categorie is China, wat de merkwaardige situatie schept dat zowel de Verenigde Staten als Rusland er eigenlijk belang bij hebben dat het verdrag gemultilateraliseerd wordt. Voorlopig wil China daar niets van weten, en zijn we vooral in Europa de pineut want nu moeten we het zonder een deel van onze zekerheid doen.

Dat is weer de schuld van de Russen vindt de Navo, want die hebben het INF-verdrag geschonden door de opstelling van een nieuwe (en verboden) kruisraket, de SSC-8. Erg, maar ook weer niet zo erg dat de Verenigde Staten geen middelen hebben om het ‘afschrikkingsgat’ te dichten.

Het oude verdrag, in 1987 gesloten tussen de presidenten Reagan en Gorbatsjov, was een zege voor Europa.

Overigens beschuldigen de Russen op hun beurt de Verenigde Staten ervan dat de raketafweer van de Navo in een handomdraai gebruikt kan worden om vanaf de grond gelanceerde kruisraketten te mikken op Rusland (wat verboden was onder het INF-verdrag).

Wij zijn goed, zij zijn fout

Het moet gezegd worden dat beide partijen weinig animo hebben getoond om het verdrag te redden. Het scenario van een moderne wapenwedloop is waarschijnlijker, al was het maar als doping om onderhandelingen over een INF 2.0 kracht bij te zetten. Veel  gelamenteer dus in Europa, zwartepieten richting Poetin, het bekende werk in tijden van spanning. Het ‘wij zijn goed en zij zijn fout’-riedeltje.

Rusland beschikt over ‘legale’ korteafstandsraketten die Warschau of Berlijn kunnen bereiken en daar hoor je bijna niemand over.

Allereerst over de Russische SSC-8. De raket waarover we aannemen dat ze het oude INF-verdrag schendt en waarvan de Russen het bestaan eerst ontkenden. Pas vorig jaar erkenden ze het bestaan, maar bleven ook beweren dat hij met een bereik van 480 kilometer nét in het toegestane gebied zit.

We zullen het waarschijnlijk nooit zeker weten, niemand laat zich in de kaarten kijken. Maar het is eigenlijk strategisch niet zo relevant, want Rusland beschikt ook over ‘legale’ korteafstandsraketten die Warschau of Berlijn kunnen bereiken en daar hoor je bijna niemand over.

‘within minutes’

Navo-chef Jens Stoltenberg herhaalt eindeloos dat de Russen het INF-verdrag hebben geschonden. Hij zal nu leiding geven aan het proces dat ‘tegenmaatregelen’ heet.

En marge van de ministeriële Navo-top in Brussel op 25 juni zei de secretaris-generaal tegen verslaggevers: ‘These missiles are capable of carrying nuclear warheads. They can reach European cities within minutes’. Op 18 juli zei hij precies hetzelfde in een vraaggesprek met de BBC: ‘able to reach within a few minutes’

Op een slotverklaring ter gelegenheid van het kennismakingsbezoek met de nieuwe Duitse minister van Defensie Annegret Kramp-Karrenbauer herhaalde hij op 30 juli: ’they can carry nuclear weapons, they can reach European cities within minutes, they are mobile, hard to detect and they also reduce the threshold of any potential use of nuclear weapons in armed conflict.’

Ook aan de andere kant van de wereld, afgelopen dinsdag 6 augustus, op bezoek in Nieuw-Zeeland, zei Stoltenberg: ‘We have called on Russia again and again to come back into compliance because these missiles are mobile, they are hard to detect, nuclear capable, and they can reach European cities within minutes.’

Wat het scenario van een wapenwedloop betreft: dat is direct op 3 augustus van start gegaan.

Opvallend genoeg week Stoltenberg op de dag dat het INF-Verdrag eindigde opeens enigszins van ‘can reach within minutes’ af. Hij vertelde de verzamelde pers: ‘The new Russian missiles are nuclear-capable, mobile, and hard to detect. They can reach European cities with only minutes of warning time.’ Waarschuwingstijd is iets heel anders dan bereiken, maar het verschil viel niemand op.

Aan beide uitspraken mag trouwens tamelijk getwijfeld worden. Vanaf de meest waarschijnlijke Russische legeringsplaatsen (Kapoestin Jar, Yelanskiy, Mozdok en Shuya) zijn zowel bereik als waarschuwingstijd geen kwestie van enkele minuten maar eerder van uren. Onnodige bangmakerij dus, en onjuiste informatie.

Wat het scenario van een wapenwedloop betreft: dat is direct op 3 augustus van start gegaan. De nieuwe Amerikaanse minister van Defensie Mark Esper kondigde meteen aan van de nieuwe vrijheid die het sterven van INF hem gaf gebruik te willen maken door ergens in Oost-Azië voorheen verboden raketten op te stellen die op lanceerinstallaties op het Chinese vasteland gericht zullen zijn.

Sabelgekletter

Het is een publiek geheim dat de Verenigde Staten zich zorgen maken over de Chinese opkomst in de Grote Oceaan, de rol van de Amerikaanse militaire steunpunten aldaar en de kwetsbaarheid van het Amerikaanse eiland Guam. Het plaatsen van een bataljon Amerikaanse GLCMs (vanaf de grond gelanceerde kruisraketten) op Guam of nog dichter bij China zou de spanning enorm opvoeren, maar het kan ook sabelgekletter zijn om de Chinezen naar de onderhandelingstafel te dwingen.

Op 5 augustus werd bekend wat insiders al hadden zien aankomen, namelijk dat Lockheed een nieuwe fabriek gaat bouwen in Alabama om de productie van de JASSM-kruisraket flink op te voeren. De JASSM is een raket die vanuit een vliegtuig op veilige afstand af is te vuren. Die geldt als relatief goedkoop (nog altijd 1 miljoen dollar per stuk), en kan de Chinese en Russische lanceerinstallaties bestoken. Ook dit kan sabelgekletter zijn om Russen en Chinezen naar de onderhandelingstafel te lokken, maar de huidige Amerikaanse regering lijkt daar geen haast me te hebben.

In de Amerikaanse ontwerpbegroting zijn miljoenen gereserveerd voor de ontwikkeling van nieuwe artillerieraketten.

Dan was er nog Jens Stoltenberg zelf, die als ‘tegenmaatregel’ snel iets mompelde over conventionele antwoorden. Hij ontweek daarbij details, maar het is niet onwaarschijnlijk dat hij daarbij op een ander fenomeen doelde, dat in de INF-discussie nauwelijks wordt genoemd. De artillerieraketten die, opgesteld in bijvoorbeeld Polen, snel gehakt kunnen maken van doelen in de Russische exclave Kaliningrad aan de Oostzee.

In de Amerikaanse ontwerpbegroting zijn miljoenen gereserveerd voor de ontwikkeling van deze wapens. Er zal nog wel een robbertje over gevochten worden tussen Democraten (die sceptisch zijn en eerst meer informatie willen) en Republikeinen (die een stuk welwillender zijn) maar volgens het goedgeïnformeerde blad Defense News zou het om proeven gaan met een 20 miljoen dollar kostend legersysteem ‘meant to be ballistic or hypersonic, and (the) $76 million could be for a land-based cruise missile and ballistic system’.

De drie krijgsmachtonderdelen, Army, Air Force en Navy staan altijd klaar voor een oplossing. Nooit te beroerd voor een driedubbel antwoord dus. Dat noemen militairen ‘flexibiliteit’. Niet altijd binnen een week, maar wie de kleine lettertjes leest…

En dat doen we zelden.