Bent u ook zo dol op gedachteexperimenten en inspirerende spinsels? Kunnen ze u wakker maken voor een discussie over het basisinkomen, over Freigeld of over de post-kapitalistische economie? Mooi. Dan hebben we nu een nieuw onderwerp waarmee we onze verbeeldingskracht kunnen trainen: helikoptergeld.
Het is dé economische hype van dit moment. Een radicaal idee, dat nu weer op het schild is gehesen als serieuze beleidsoptie. Een conservatieve zakenkrant als de Financial Times publiceerde deze maand al meer dan twintig artikelen over helikoptergeld, een club van 65 economen heeft de Europese Centrale Bank (ECB) gevraagd haar verruimend geldbeleid voor de banken te verruilen voor helikoptergeld. En zelfs ECB-baas Mario Draghi heeft pas gezegd dat helikoptergeld ‘een bijzonder interessant concept is’.
Helikoptergeld is een idee van misschien wel de grootste monetaire econoom van de vorige eeuw, Nobelprijswinnaar Milton Friedman. Eind jaren zestig schreef hij een essay over de vraag wat de optimale geldhoeveelheid zou kunnen zijn. De helikopter introduceert Friedman in een origineel gedachte-experiment om de situatie te illustreren waarin de nominale geldhoeveelheid eenmalig met één gigantisch geldbombardement vergroot zou worden.
Friedman stelt zich een gesloten gemeenschap voor, met een gezamenlijk inkomen (vergelijk het bruto nationaal product van een land) van 10.000 dollar en in totaal 1.000 dollar aan spaargeld. Over die gemeenschap strooit de econoom vanuit zijn helikopter eenmalig nogmaals 1.000 dollar uit. Wat verandert er voor de bewoners van deze gemeenschap nadat ze klaar zijn met dollarbiljetten grabbelen op straat? Wat gebeurt er met hun bestedingspatroon? Met hun spaarrekeningen? Met de prijzen in de winkels? Met hun inkomens?
Dat zijn prikkelende vragen, maar Friedman komt tot ontnuchterende antwoorden. De enorme, eenmalige toename van de geldhoeveelheid verandert niets aan de reële economie. Mensen houden dezelfde voorkeuren. De productiecapaciteit verandert niet. Na een chaotische transitieperiode met hoge inflatie herstellen alle evenwichten zich. In plaats van 1.000 dollar spaargeld heeft de gemeenschap nu 2.000 dollar spaargeld. Het gezamenlijk inkomen is verdubbeld, maar omdat de prijzen even hard zijn gestegen, wordt niemand daar materieel beter van. Uitkomst van het gedachte-experiment: helikoptergeld heeft geen effect.
Vanwaar dan nu toch dat enthousiasme? Vooral omdat ‘helikoptergeld’ – ten onrechte – een verzamelnaam is geworden voor alle mogelijke manieren van door de centrale bank gefinancierde economische impulsen voor de economie. Wat dit betreft is helikoptergeld vergelijkbaar met dat andere inspirerende spinsel dat vrijdenkers nu in stelling brengen als realistische beleidsoptie voor het verbeteren van onze economie: het basisinkomen. Ook dit concept, dat strikt genomen een onwerkbaar idee is, heeft inmiddels zoveel verschijningsvormen dat een zinnig debat erover onmogelijk is geworden.
‘Helikoptergeld’ is er in vele smaken. De rode draad is steeds ‘monetaire financiering’. Zo zou de ECB staatsschulden kunnen opkopen van Europese lidstaten, waarbij afgesproken wordt dat die schulden voortaan op de balans van de ECB zullen staan en niet hoeven te worden terugbetaald. Klinkt misschien leuk, maar de gevolgen zijn onduidelijk en daarbij is monetaire financiering domweg niet toegestaan in de huidige Europese verdragen.
Helikoptergeld. De term is hot, maar eronder bevindt zich een allegaartje aan onuitvoerbare spinsels die weinig van doen hebben met Friedmans originele idee. Helikoptergeld is, net als het basisinkomen, een inspirerend concept. Een concept dat vooral van waarde is als datgene waarvoor het is bedacht: een gedachte-experiment.
Je reactie wordt geplaatst zodra deze is goedgekeurd. Je reactie is geplaatst.