Gifbekers komen voor de Engelsman ook in pint-formaat

Een van Johan Cruyff’s legendarische formuleringen luidt: ’toeval is logisch.’ Wat hij daarmee precies bedoelde is me lang onduidelijk gebleven, zoals bij wel meer van zijn frases, maar gisteravond snapte ik ‘m ineens. Dat Engeland op vernederende manier uit het EK voetbal werd gespeeld, vier dagen na de Brexit-stem, dat was natuurlijk toeval. Maar het was tegelijk ook volkomen logisch.

Als iets zo symbolisch kón worden, dan móést het bijna wel zo gaan. Misschien waren het wel de rancuneuze gevoelens die uit talloze huiskamers in Europa opstegen. Karma is a bitch, zouden ze aan de overkant van het kanaal zeggen. Middenin een Europese sterfscène waarbij het Zwanenmeer verbleekt, moest Engeland nu ook het voetbaltoernooi verlaten. In vier dagen tijd verloor het land z’n premier, z’n triple A status, een flink deel van z’n virtuele pensioenpot én van IJsland, een land nauwelijks groter dan de stad Utrecht. Het valt niet mee een Engelsman te zijn in 2016. Gifbekers komen voor hen ook in pint-formaat.

Tegelijk kun je denken: ze verloren van IJsland, dat nét vorig jaar besloot niet eens meer een EU-lidmaatschap te wíllen. Zou dat een teken zijn? We’re stronger out? Toeval is immer logisch. Net zoals het sinds vorige week opeens volkomen logisch is hoe Boris Johnson een voetbalwedstrijd ingaat, getuige dit filmpje uit 2010:

Zo’n verlies levert natuurlijk genoeg materiaal op voor komische bespiegelingen of gevatte metaforen. Sowieso is het al maanden een geluk bij een ongeluk dat het juist Engeland is dat deze bizarre achtbaanrit is ingegaan. Geen Europees land immers met zo’n traditie van komieken en bovengemiddeld hoog niveau van grappen. Subliemer krijg je de galgenhumor nergens. Je moet er toch niet aan denken dat dit de Fransen of – god verhoede – de Duitsers was overkomen. Het huilen had ons al maanden nader gestaan dan het lachen.

Hoe hard het verlies de Engelsen ook moet vallen, de realiteit van de Brexit-stem is nog altijd net iets harder, met steeds meer geluiden over een naderende recessie. Een speciale Brexit-eenheid moet gaan onderzoeken hoe de nieuwe relatie met Europa eruit moet gaan zien, kondigde scheidend premier David Cameron gisteren aan. Vandaag reist hij naar Brussel om de stemming uit te leggen. Hij zal de officiële procedure in elk geval níet in gang zetten: dat ondankbare klusje laat hij aan zijn opvolger. En of dat Boris Johnson of, de zogenaamde anti-Boris, minister van Binnenlandse Zaken Theresa May wordt, dat weten we pas begin september.

Over één ding sprak Cameron zich in het Lagerhuis gisteren wel helder uit. Dat het aantal racistische incidenten sinds de Brexit-stem met 57 procent is gestegen, dat is onacceptabel. Vooral de Poolse gemeenschap lijkt mikpunt te zijn. ‘Laten we niet vergeten dat deze mensen hierheen zijn gekomen en een geweldige bijdrage hebben geleverd aan ons land,’ benadrukte Cameron. Het waren mooie woorden. Maar nog geen vijf dagen na de Brexit-stem en de juichende ‘we have our country back!’-commentaren klonk het ook wrang.

Ook in Nederland zijn Polen vandaag overigens in het nieuws. Want nog altijd heeft een grote groep Poolse arbeiders in ons land te maken met uitbuiting. Er zijn talloze misstanden en de controle op de malafide uitzendbureaus faalt. Schuld van Europa? Of is de EU juist een kans op meer en betere bescherming en wetgeving? Als we mogen hopen dat de Brexit-crisis iets positiefs oplevert, dan kan het misschien voor verbeteringen op dat terrein leiden?