Kan geëngageerde kunst niet meer in Turkije?

De kunstenaars waren al onderweg, de muren van de expositieruimte al geverfd en de kunst al verscheept. Pas op het allerlaatste moment werd een tentoonstelling met de titel Post-Peace in de Turkse hoofdstad Istanboel gecanceld.

Post-Peace, waar onder andere meerdere in Nederland gevestigde kunstenaars werk zouden vertonen, werd gecureerd door de van oorsprong Russische maar eveneens in Nederland werkende Katia Krupennikova. Krupennikova werd in oktober door een jury uitgeroepen tot winnaar van de Akbank Sanat’s Curator Competition, een curatie-competitie van Akbank, een van Turkije’s grootste banken. Haar tentoonstelling, met als thema de vraag ‘How much war is present in today’s peace’ zou van 1 maart tot 7 mei in Istanboel te zien zijn. Afgelopen donderdag hoorde Krupennikova van Akbank echter dat de tentoonstelling is afgelast.

Over de redenen tasten kunstenaars en curator in het duister, vertelt videokunstenaar Dorian de Rijk vanuit Istanboel. ‘De tentoonstelling stelt heel geëngageerde vragen, maar het concept is vanaf het begin duidelijk geweest. Vrijwel alle werken zijn gemaakt op commissiebasis en de Akbank was constant op de hoogte van de inhoud van alle werken.’

Op vragen van de kunstenaars en curator is vooralsnog niet geantwoord. Vooral de kunstenaars voelen zich buitenspel gezet, vertelt De Rijk. ‘We worden buiten de discussie gehouden. Er is ons verteld dit stil te houden. De situatie in Turkije is precair, maar wij als kunstenaars willen weten op welke grond ons werk is gecensureerd. Op dit moment weten we niet wat de gevolgen van vertoning zijn en welke risico’s wij en culturele instellingen daarmee nemen. Sommige kunstenaars hebben zelf ook duizenden euro’s voorgeschoten aan productiekosten. Akbank blokkeert liever de winnaar van haar eigen prijs, dan dat ze een podium bieden aan Post Peace.’

De officiële lezing is dat ‘realisatie van de expositie binnen het huidige klimaat in Turkije niet mogelijk is.’ Is er sprake van overheidscensuur? De Rijk vindt het lastig dat met zekerheid te zeggen. ‘We weten het gewoon niet. Officieel is het “geannuleerd.” Er worden hier dagelijks dingen afgelast. Het lijkt mij eerder een vorm van zelfcensuur. Culturele podia staan in Turkije sterk onder druk.’

Ook De Rijks eigen filmessay Winging It, dat in première zou gaan, schijnt problematisch te zijn bevonden. Voor dat werk filmde De Rijk midden in de nacht slapende beveiligers op Wall Street. ‘Ik wilde onderzoeken wat er gebeurt als angst een klimaat wordt. Het laat de onmogelijkheid van absolute controle en voortdurende alertheid zien,’ legt De Rijk uit. ‘Terrorisme was niet het hoofdonderwerp. Als ik het werk aan collega’s liet hadden we het vooral over kleur en compositie. Maar dat het nu als “problematisch” wordt gezien bevestigt wel de zeggingskracht, ook van de expositie als geheel.’

Binnenkort zullen de kunstenaars met een gezamenlijk statement naar buiten te treden. Ook hopen ze de tentoonstelling elders alsnog in zijn geheel te laten zien. Exposeren in Turkije is voorlopig niet in zicht. Zelf komt De Rijk vrijdag weer terug naar Nederland.