Vier jaar nadat de Nederlander in navolging van professor Pim mocht ‘zeggen wat hij denkt’, lijkt nu ook in Duitsland het taboe om ongenuanceerd over migranten te spreken te verdwijnen.

De Duitse boulevardkrant Bild weet het gesundes Volksempfinden meestal feilloos om te zetten in een pakkende kop, formaat chocoladeletter. ‘Das läuft mit den Ausländern falsch!’ meende de krant afgelopen week. Dat gaat verkeerd met de buitenlanders! Vier jaar nadat de Nederlander in navolging van professor Pim mocht ‘zeggen wat hij denkt’, lijkt nu ook in Duitsland het taboe om ongenuanceerd over migranten te spreken te verdwijnen. Hoe steviger de taal, hoe beter. ‘Ze’ zijn crimineel. ‘Ze’ trekken massaal uitkeringen. ‘Ze’ terroriseren de winkels, de straten en de scholen. ‘Ze’ haten Duitsers, noemen ze Schweine of Hurentöchter. Zoveel is wel zeker: multi-culti heeft gefaald. Duitse politici ter rechter zijde, zoals de Beierse deelstaatpresident Edmund Stoiber, gaat de laatste weken geen maatregel te ver. De ouders van kinderen die geen Duits spreken, verdienen een fikse boete. En wie niet integreren wil, moet zonder pardon het land uit.

Kende Nederland de Diamantbuurt, in Duitsland begon de discussie met het Berlijnse stadsdeel Neukölln. Of, zoals de kranten schrijven, der Gruselkietz, de gruwelbuurt. Driehonderdduizend bewoners in goedkope appartementencomplexen die merendeels rond 1900 zijn gebouwd. Een op de drie is Turk, Noord-Afrikaan of vluchteling uit voormalig Joegoslavië. Gezellige kroegen of hippe ateliers vind je er nauwelijks. Wel belwinkels, kebabtenten en kledingzaken die ‘Schuhe ab 5 euro’ aanbieden. Ook Aldi en Lidl doen goede zaken. En er zijn wedbureaus, heel veel wedbureaus. Gokken op uitslagen in de Duitse Bundesliga of de Turkse Süper Lig betekent voor de minderbedeelden de kans op een klein fortuin. Wie genoeg geld heeft, verhuist. Of zoals stadsdeelburgemeester Heinz Buschkowsky het formuleert: ‘De ratten verlaten het zinkende schip. Mensen willen niet dat hun kinderen hier opgroeien.’

Drie opeenvolgende gebeurtenissen hebben ervoor gezorgd dat zijn wijk niet meer van de voorpagina’s is weg te slaan. Half februari kwam de realistische film Knallhart uit, over het troosteloze leven van een jongen die door medescholieren met geweld wordt afgeperst en in de criminaliteit belandt. Plaats van handeling: Neukölln, Berlijn. Kort na de première van de film werd politiecommissaris Uwe L. in Neukölln doodgeschoten. Dader bleek een 39-jarige werkloze Turk. Dat, zegt Buschkowsky met pijn in het hart, ‘bevestigde de vooroordelen die veel mensen al hadden’. Een paar dagen later lekte een brandbrief uit van leraren van de Rütli-Hauptschule in Neukölln. De school telt tweeëntachtig procent kinderen ‘nicht deutscher Herkunft’ en wordt geplaagd door ‘agressiviteit, respectloosheid en desinteresse’. Deuren worden ingetrapt, leraren met voorwerpen bekogeld. Contact met ouders heeft de school niet. ‘Afspraken worden niet nagekomen en telefoongesprekken stranden op gebrekkige taalkennis. (…) In de meeste gezinnen zijn onze scholieren de enigen die ’s ochtends opstaan.’ Wat heeft het voor zin, vroegen de docenten zich af, om een school vol te stoppen met kansarme leerlingen die ‘noch van hun ouders, noch van de economie een perspectief krijgen aangereikt om hun leven zinvol gestalte te geven’?

Burgemeester Buschkowsky zucht diep. De afgelopen dagen is hij van crisisberaad naar persconferentie gerend. Hij wil allerminst de indruk wekken dat zijn stadsdeel er florissant bijstaat. Uit het hoofd somt hij de cijfers op. Tussen een derde en de helft van de bevolking leeft van een uitkering. De scholen tellen tussen de tachtig en honderd procent migranten. De criminaliteit is hoog. Van de daders is vijfentachig procent migrant, van de slachtoffers tachtig procent Duits.‘Veel bewoners spreken de taal niet. Ze werken met Turken, zitten in het Turkse theehuis of achter de satelliet-tv. En als ze vrienden buiten Berlijn opzoeken, zijn dat ook Turken.’

Deze klare taal maakt Buschkowsky binnen zijn eigen sociaal-democratische SPD niet erg geliefd. ‘We zijn veertig jaar lang verkeerd met migratie omgegaan,’ zegt hij. ‘We moeten voorkomen dat we nóg een verloren generatie creëren.’ En niet alleen in Neukölln. ‘Praat u maar met de burgemeesters van Hannover, Düsseldorf, Keulen of Bremen. Die zullen u allemaal hetzelfde vertellen. Maar de landelijke politiek wil er niets van weten.’

Dat een discussie over integratie in Duitsland zo lang is uitgebleven, heeft een aanwijsbare oorzaak: de Tweede Wereldoorlog. Alles wat ook maar een béétje riekt naar het stigmatiseren van een bevolkingsgroep wordt hier onmiddellijk geassocieerd met het donkerbruine gedachtegoed van neonazi’s.
Lale Akgün, parlementslid namens de SPD, wil van termen als ‘mislukte integratie’ of ‘multicultureel drama’ dan ook niets weten. ‘Daarmee wordt een bepaald klimaat geschapen waarin alleen de etnische achtergrond belangrijk is.’ De problemen in achterstandswijken zijn volgens haar vooral sociaal van aard en moeten te lijf worden gegaan met betere kinderopvang, voorscholen, brede scholen, sociaal werkers en een meertalig lerarenkorps. Ook discriminatie moet hard worden aangepakt. ‘We moeten niet over elkaar praten,’ debiteert Akgün zalvend, ‘maar met elkaar.’
Het lijkt erop dat links het ook in Duitsland niet met dat antwoord gaat redden. Hoezo meertalige leraren, redeneren steeds meer mensen. Verdammt, sollen die doch Deutsch sprechen!

Politici van rechtse snit kijken met een schuin oog naar de ontwikkelingen in Nederland. Werd de inburgerings-dvd van minister Rita Verdonk eerst lacherig afgedaan als ‘de naakt-test’ (in Bild, vanwege het fragment met ontblote borsten), inmiddels heeft de CDU-regering van deelstaat Hessen een Einbürgerungstest ontworpen waarin onder meer gevraagd wordt ‘drie Duitse middelgebergten’ te noemen en een omschrijving van het begrip ‘Reformatie’. Bondskanselier Angela Merkel en minister van Binnenlandse Zaken Wolfgang Schäuble pleiten voor een landelijk inburgeringstraject. Het is duidelijk: Duitsland staat aan de vooravond van een flink integratiedebat. Het gevaar loert dat vooral over en niet met migranten gediscussieerd gaat worden. Gezaghebbende allochtone politici à la Aboutaleb of Hirsi Ali zijn hier opmerkelijk dun gezaaid. Oorzaak: Duitsland kent geen migrantenstemrecht. Hardliners hoeven zich niet in te houden uit vrees voor een electorale afstraffing, zoals in Nederland bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen. Want Ausländer mogen toch niet stemmen.

Bij de ingang van het Hassenheidepark in Neukölln staat een groepje tieners van Turkse komaf. Ze kopen marihuana bij een Schwarze, een Afrikaanse immigrant. Naar school gaan doen ze niet. ‘Dat kan niet,’ zegt een meisje. ‘Ik heb een kind.’ Hoe stevig de discussie in Duitsland ook wordt, de vraag is of deze jongeren er nog mee worden geholpen.

Links over het Duitse integratiedebat

De Nederlandse inburgerings-dvd van minister Verdonk, in Duitsland bekend onder de naam “Naakt-test”, leidt in de regeringscoaltie van SPD en CDU tot tweestrijd. Een artikel uit opinieweekblad Der Spiegel. Op de site van datzelfde blad is ook een engelstalig artikel te vinden over het Duitse integratiebeleid.

Test uw kennis over Duitsland op de website van de Süddeutsche Zeitung. Twintig multiple choise vragen uit de nieuwe inburgeringstest van de Duitse deelstaat Hessen.

De film Knallhart over het gewelddadige leven van een schooljongen in de Berlijnse achterstandswijk Neukölln vormde het begin van de discussie over integratie. Bekijk hier de flitsende site van Knallhart.

Twee artikelen uit boulevardkrant Bild over de “mislukte” multi-culturele samenleving en de Nederlandse Naakt-test.
# Die Ausländer-Debatte: „Multi-Kulti ist gescheitert,“ Interview mit dem Historiker Prof. Arnulf Baring
# Innenminister Schäuble lobt holländische Einbürgerungs-Praxis: Nackt-Test für Ausländer?

Michiel Hulshof in Berlijn
Michiel Hulshof zit momenteel twee maanden bij de Tageszeitung in Berlijn. Hieronder enkele links naar artikelen van zijn hand:

# Een reportage over de reacties op de neergeschoten politiecommissaris in Neukölln.
# Meer artikelen van Michiel Hulshof in de Tageszeitung.