Milieu

We willen elk jaar meer autorijden, maar ook minder vervuilen. Moderne armoede, dat is alle luxe om je heen, maar geen schone lucht om in te ademen. De oplossing is biobrandstof, bijvoorbeeld op basis van koolzaadolie en maïs.

Moderne armoede is echter ook: maïs op de velden, maar niet in de maag. De Mexicanen zien de grondstof voor hun tortilla’s verdwijnen in de tanks van westerse auto’s. Het volksvoedsel van Mexico dreigt te duur te worden voor zijn eigen burgers.

Dat is onwenselijk en onnodig, zegt universiteitshoogleraar Rudy Rabbinge van Wageningen Universiteit. Er is een alternatief voor de alternatieve biodiesel: de biologische zonnecel. Als we daar niet voor kiezen, zet de trend door die nu al is ingezet: ‘Fuel for the rich versus food for the poor.’ We voeden mensen, of we ‘voeden’ auto’s.

Hoe kon het zo ver komen?

‘Ik heb ook niet voorzien dat er zoveel mensen gedupeerd zouden worden door het feit dat biomassa voor onze maatschappij belangrijker werd. Het klinkt sympathiek, een auto die op koolzaadolie of maïs loopt. Maar het kan armoede en een milieuramp veroorzaken als er te weinig oog is voor milieu- en andere effecten.’

Het ministerie van VROM en grote delen van de milieubeweging zien biobrandstof juist als een goed alternatief voor fossiele brandstof.

‘Maar dat is ze niet. Het is een ontzettend inefficiënte manier om aan je energie te komen. Een auto die twintigduizend kilometer per jaar rijdt, heeft ongeveer twee hectare koolzaad nodig. Bij granen ligt die verhouding nog veel ongunstiger.

In Nederland rijden zo’n zeveneneenhalf miljoen auto’s rond. Reken maar uit hoeveel landbouwgrond je daarvoor nodig hebt. En vergelijk dat met de ruimte die nodig is om iemand een jaar lang van plantaardig voedsel te voorzien: tweehonderd vierkante meter. Zelfs voor het bijmengen van biodiesel heb je enorme oppervlakten landbouwgrond nodig. Om in 2010 5,75 procent van onze benzine en diesel door biobrandstof te vervangen, een eis die de Europese Unie stelt, moeten we 1,4 miljoen hectare koolzaad telen. Dat is heel Neder­land ten noorden van de lijn Amsterdam-

Enschede.’

Waarom blijft er zo weinig energie over van zoveel planten?

‘Omdat we maar één tot twee procent overhouden van de energie die erin zit. De rest gaat verloren in het proces om die energie te winnen. Als we rechtstreeks de energie gebruiken die erin zit, zou dat veel gunstiger zijn.’

Hoe gaat dat in zijn werk?

‘De groene bladeren vangen energie in de vorm van licht op. Die wordt omgezet in energierijke moleculen, waaruit suiker ontstaat. Via knip- en plakwerk ontstaan vervolgens eiwitten, vetten en koolhydraten, de droge stof waarvan we brandstof maken in de vorm van alcohol. De rest gaat als CO2 en water de lucht in. Wat moleculair fysici inmiddels kunnen, is het eerste deel van die fotosynthese, de fotochemische reactie, gebruiken. Daardoor kan onmiddellijk op dat niveau elektriciteit worden geproduceerd, of bijvoorbeeld waterstof of alcohol door bacteriën.’

Waarom gebeurt dat niet allang?

‘Het is biofysisch heel moeilijk. Dit kan pas sinds kort.’

Het zou dus verstandig zijn om die techniek zo snel mogelijk in te zetten.

‘Ja. Waarom zou je een hele plant gebruiken terwijl je energie rechtstreeks kunt krijgen door gebruik te maken van die fotochemische reactie? Je haalt dan alleen die moleculen eruit die fotochemisch actief zijn. Die fungeren als een organische zonnecel. Zonlicht is er genoeg. Het licht van de zon, een enorm grote kernfusiecentrale, geeft per uur een hoeveelheid energie die voldoende is voor de mondiale energiebehoefte van een jaar.’

Je hoort vaak dat de bijdrage van zon- en windenergie aan de oplossing van ons energieprobleem schromelijk wordt overschat.

‘En dan wordt er wel tien miljard euro uitgetrokken voor een kernfusiecentrale. Maar waarom zou je proberen de zon na te bootsen op aarde? Wanneer je een paar honderd miljoen neertelt voor zonnecellen, organische of gemaakt van silicium, en daar enkele honderdduizenden hectaren mee vult, is je energieprobleem opgelost. Oók als het grijs weer is, want zelfs dan komt er een smak licht binnen. En wat denk je van de lange zomerse dagen die we hier hebben? Op deze manier kun je ook waterstof laten vastleggen, iets wat je als brandstof voor auto’s kunt gebruiken. Binnen vijftig jaar kun je de hele energiebehoefte dekken.’

Dit klinkt wel heel eenvoudig. Waarom gebeurt het niet?

‘Dat is een kwestie van politieke keuze en politieke wil.’

U bent zelf PvdA-senator. Wat is er aan de hand in Den Haag?

‘Den Haag is erg gevoelig voor hypes. Wat er ontbreekt, ook bij de beleidsmakers, is kwantitatief denken en natuurwetenschappelijke scholing. Wat ik u nu vertel, is niet meer dan een lesje natuurwetenschap.’