In de aller-allerlaatste aflevering van Orange Is the New Black is Red, een van de belangrijkste personages die we de afgelopen zeven seizoenen volgden, een schim van haar vroegere zelf. De vuurrode vlammencoupe waar ze haar naam aan dankt is verwelkt tot grijs-oranje gevangenishaar. Een beetje verward wordt ze een nieuw celblok ingeleid, waar ze tegen oude bekende Frieda Berlin aan botst.
Berlin schrikt zich een hoedje en vlucht in excuses. ‘O God. Ik wilde je niks aandoen, echt niet. Ik moest mezelf indekken…’
O ja, er was iets gebeurd tussen hen. Maar wat ook alweer?
Het is voor mij net zo’n groot raadsel als voor Red, wiens geheugen het in dit seizoen niet zo goed doet.
Het is niet de eerste verhaallijn waarvan ik de draad was kwijtgeraakt, zo enorm veel is er gebeurd in de loop van de serie. Ik wist eigenlijk ook nog maar vaag waarom Dayanara met Aleida streed, wat de vete tussen Gloria en Maria inhield, hoe Black Cindy nou precies Taystee had verraden, dat er ook een White Cindy was, en ik had allang geen idee meer waarom iedereen ooit in de gevangenis was beland, terwijl dat in het eerste seizoen nog zo belangrijk leek.
Dit bericht bekijken op Instagram
Dagelijkse soap
Wat ik wel van deze vrouwen heb onthouden, staat in mijn geheugen geparkeerd tussen wat ik van niet-fictieve mensen weet. Het aantal zussen dat de buurvrouw heeft, het scriptieonderwerp van de dochter van dinges, de leeftijd van de hond van de barista, hoe de oma van mijn beste vriendin in het leven staat. Dat alles wordt aangevuld door persoonlijke informatie over mensen die ik nauwelijks (meer) ken: zelfs van klasgenoten van decennia terug weet ik waar ze naartoe op reis gaan, hoe ze zich voortplanten en wat ze eten – een dagelijkse soap over alle mensen die ik een soort van ken.
Nu is het serielandschap een overvolle metropool, met te veel verkeer en te veel mensen.
In de tussentijd heb ik ook nog eens tal van andere seriepersonages ontmoet: Barry in Barry, James Franco als twee tweelingbroers in The Deuce, de aanklooiende ouders van Single Parents en vele, vele anderen. Ook heb ik alle ingewikkelde draadjes van Game of Thrones aan elkaar moeten knopen om in de finale optimaal met alle personages én draken te kunnen meeleven. Een aantal van dit soort relaties liep op de klippen: geen idee of die gestolen baby in Sons of Anarchy ooit nog is gevonden, bijvoorbeeld, en Carrie Mathison van Homeland zag ik het laatst toen ze in Berlijn was.
Van de Orange-vrouwen dacht ik te zijn gaan houden, maar als ik terugdenk aan alles wat we hebben meegemaakt zie ik alleen een grote blanco vlek, waarin de gebeurtenissen, namen, seksualiteiten en feiten zijn versmolten.
Dit bericht bekijken op Instagram
Na de laatste aflevering ben ik direct doorgeschakeld naar GLOW, een serie van dezelfde maker met wederom een veelheid aan authentieke vrouwenpersonages van wie ik grotendeels was vergeten wat hen in de afgelopen verteljaren was overkomen. (Wel weet ik dat de maker zelf, Jenji Kohan, puberkinderen heeft en een mooi huis.)
Het is gewoon een beetje veel allemaal.
Onrealistisch veel ‘vriendschappen’
In de jaren negentig onderzocht de Britse antropoloog Robin Dunbar hoe groot de sociale groepen van verschillende primaten waren, en ontdekte hij een verband met de omvang van hun hersens. Op basis van die vondst concludeerde hij dat een mens de mentale ruimte heeft voor 150 mensen – een getal dat bekend zou worden als ‘Dunbar’s number’.
Dunbars getal wordt vaak aangehaald in relatie tot sociale media, want zo bekeken hebben de meeste mensen onrealistisch veel ‘vriendschappen’. Dunbar deed in 2010 nieuw onderzoek om te kijken of het getal dankzij Facebook omhoog geschroefd kon worden. Maar nee, zei Dunbar: iemand kan wel 1500 online vrienden hebben, de inner circle waar hij echt contact mee onderhoudt blijft hangen rond de 150.
Dit bericht bekijken op Instagram
Maar tel de relaties die je hebt met al die seriepersonages erbij op, dan moet dat getal toch wel een beetje worden gepusht. Het is bekend dat seriekijkers een echte band met hun favoriete personages kunnen opbouwen. Althans, wat het gevoel betreft, want hersens maken geen onderscheid tussen echte en fictieve vrienden. Een parasociale relatie heet dat: lekker meeleven zonder dat je er echt voor hoeft te werken. Minder nog zelfs dan voor de personages uit je favoriete boeken. Waarschijnlijk heb je beter contact met juf Ank uit De luizenmoeder dan met je 150 beste Facebookvrienden.
Oppervlakkige relaties
Maar echt attent kun je als ijverig seriekijker ook voor je favorieten niet meer zijn. Gezegend de tijd dat je met een aantal vrienden tegelijk dezelfde en de allerbeste series bootlegde. Toen de kwaliteitsserie nog aan het opkomen was: een nieuw continent met bergen en valleien om in rond te kuieren, waar je een diepe band aanging met wie je daar tegenkwam.
Nu is het serielandschap een overvolle metropool, met te veel verkeer en te veel mensen.
En dat terwijl het zo in zwang is te minderen in het leven – vooral de schermen, en zelfs de vrienden. ‘Waarom zou je niet proberen je oppervlakkige relaties te minimaliseren, zodat je elk van je vrienden de aandacht en het respect kan geven dat ze verdienen?’ schrijft de Japanse minimalist Fumio Sasaki. Volgens hem krijgt iemand nu per dag evenveel informatie te verteren als iemand in de zeventiende eeuw in een heel jaar voor zijn kiezen kreeg, en moeten we dat alles verwerken met dezelfde hardware waar we het al sinds de laatste ijstijd mee doen. Zoveel mensen kwam je op de toendra echt niet tegen.
Dit bericht bekijken op Instagram
Mijn aandachtsvolle afleiding
Naast de minimalisten staan de mensen uit Silicon Valley, bij wie het begint te dagen dat de consument het ook een beetje te veel begint te vinden allemaal. Mensen die vroeger goed verdienden aan Facebook en Google spreken zich nu uit tegen de verslavende werking van geliefde apps, en de grote bedrijven doen alsof ze ons willen helpen minderen (denk aan de ‘schermtijd’-functie van de iPhone).
Waarschijnlijk heb je beter contact met juf Ank uit De luizenmoeder dan met je 150 beste Facebookvrienden.
Van Nir Eyal, de man die Silicon Valley uitlegde hoe ze mensen verslaafd konden maken aan hun product – Hooked, heet zijn beroemde boek – verschijnt in oktober een boek over hoe je je tegen die verslaving kan verzetten. Hij schrijft nu artikelen met titels als ‘How To Build Healthy Relationships That Are Happy and Distraction Free’.
Wat moet die grote anti-afleidings- en pro-aandachtsomwenteling betekenen voor mijn kijkgedrag?
Mindering, natuurlijk. Maar wie eenmaal geniet van parasociale contacten doet ze niet graag in de ban. Ze zijn er voor me om ’s avonds tot rust te komen, om mezelf in ze te herkennen, mijn eigen bestaan te relativeren en me te kunnen verdiepen in de ervaring van een ander.
Ze zijn mijn aandachtsvolle afleiding.
En wat maakt het dan eigenlijk uit dat ik ben vergeten hoe de vork precies in de steel zat. Kijk naar Red en Frieda, die lopen binnen de kortste keren arm in arm naar Frieda’s cel. ‘Kom naar mijn kamer kijken,’ zegt Frieda, ‘helemaal in de sfeer van het maximalisme.’ Vol walging bekijkt Red de met troep volgestouwde cel: zakjes chips, stapels boeken, oude kranten, wc-rolletjes. Het is een mooie verbeelding van het door Netflix overgelopen kijkersbrein.
Op weg naar buiten kijkt Red Frieda aan met samengeknepen ogen. ‘Je doet me aan iemand denken… Ik kan het niet helemaal plaatsen.’ En dan, bijna als een waarschuwing: ‘One of these days I’ll put my finger on it.’
Soms gaat het geheugen vanzelf weer aan.
Je reactie wordt geplaatst zodra deze is goedgekeurd. Je reactie is geplaatst.