https://soundcloud.com/doubledutch-53732124/kkklansman

BlacKkKlansman, de nieuwe film van Spike Lee, ging in de Verenigde Staten in roulatie precies één jaar na de gewelddadige manifestatie van witte racisten, neo-nazi’s en leden van de Ku Klux Klan in Charlottesville, Virginia. Dat was geen toeval. De film eindigt met beelden van de betoging. En met de dood van Heather Heyer, die omkwam toen een neo-nazi met zijn auto op een groep tegendemonstranten inreed.

Ongepland door Lee, was dit ook de week dat de discussie over het racisme van Trump opnieuw oplaaide. Volgens oud-Witte Huismedewerker Omarosa Manigault Newman – door de president gekarakteriseerd als een low life en een dog – bestaat er een audio-opname waarop Trump het n-woord gebruikt. Of het waar is, doet er eigenlijk niet toe, veel Amerikanen zijn ook zonder het n-woord overtuigd dat Trump een racist is.

En opnieuw vormt Charlottesville het bewijs. In plaats dat Trump de racisten met harde woorden veroordeelde, zei hij vergoelijkend dat zich onder de nazi’s ‘very fine people’ bevonden.

In zijn film herinnert Spike Lee ons aan die uitspraak. Daarmee trekt hij de lijn van oude en meer recente geschiedenis naar het Amerika van nu: nog altijd een land waar racisten terroriseren.

BlacKkKlansman vertelt het waargebeurde verhaal van Ron Stallworth, de eerste zwarte politieagent in Colorado Springs die in de jaren zeventig de Ku Klux Klan infiltreert. Dat doet hij over de telefoon – wat een prachtig staaltje van codewisseling oplevert – maar als hij gerecruteerd wordt door de plaatselijke Klan heeft hij een ‘wit’ gezicht nodig: een collega die joods blijkt te zijn.

Spoiler alerts!

Centraal in de film staan twee door elkaar gemonteerde scènes: een bijeenkomst van de Klan waar nieuwe rekruten door David Duke, de lokale leider, worden geïnitieerd, en een bijeenkomst van een zwarte studentenvereniging die een oude man, ooggetuige van een lynching, te gast heeft. De KKK-mannen en vrouwen trakteren zichzelf op een screening van Birth of a Nation, de beruchte racistische film uit 1915 die direct tot een herleving van de KKK leidde. De oude man vertelt de studenten over de lynching die hij bijwoonde in Waco, Texas, in 1916, een jaar nadat Birth of a Nation in de bioscoop verscheen.

Lee baseerde het ‘ooggetuigenverslag’ op het artikel dat in The Crisis, het blad van de burgerrechtenbeweging NAACP, was verschenen. Auteur van het artikel was W.E.B. Du Bois, dezelfde Du Bois die op de muurschildering staat afgebeeld naast de bioscoop waar ik BlacKkKlansman zag. DuBois is geboren in het stadje waar ik woon.

Zo is een ‘avondje uit naar de film’ een onderdompeling in de nog altijd actuele verrotte rassenverhoudingen in de Verenigde Staten. Met één verschil: David Duke was weliswaar enkele jaren lid van het parlement in Louisiana, maar bleef een randfiguur binnen de Republikeinse Partij. Donald Trump, hoewel geen lid van een racistische organisatie, heeft de taal – én de politiek – van witte nationalisten naar het Witte Huis gebracht.

BlackKkKlansman draait vanaf 30 augustus in de bioscoop.