Eenmaal volwassen verliezen we de kinderlijke onschuld, en wie zijn schulden wil opheffen, moet de waarheid spreken. Maar ben je met je verbeelding, schuldig, niet beter af?

Meestal ben ik niet voor een status aparte van het kind. Kinderen mogen best als mensen worden behandeld. Maar in Israël werd deze week een wet aangenomen die het mogelijk maakt om kinderen vanaf twaalf jaar gevangen te zetten. Het gaat om kinderen die worden verdacht van ‘terroristische activiteiten’, zoals moord, poging tot moord of doodslag. Voorheen was de leeftijdsgrens veertien jaar.

Het strafrechtelijk vervolgen van jongeren lijkt hip. Vorige maand kondigde politica Irina Yarovaya een serie nieuwe Russische wetten aan. Veertienjarigen kunnen voortaan voor 38 verschillende misdrijven worden vervolgd. De tiener die bijvoorbeeld betrokken raakt bij een ‘terroristische organisatie’ of massa-onrust veroorzaakt, heeft een probleem. Veertienjarigen kunnen zelfs worden gearresteerd als ze verzuimen de autoriteiten in te lichten over terreuraanslagen of gewapende opstand.

Ik ben niet zozeer tegen het idee dat een kind schuldig kan zijn. Als we over ‘kinderlijke onschuld’ jubelen, hoor ik daarin vooral hoe men ervan uitgaat dat onschuld slechts een fase is; één die sowieso voorbijgaat. Zolang we het kind als puur schepsel blijven zien, zijn ‘volwassen worden’ en ‘samenleven’ ineens bevlekkende praktijken. Ook ontwikkelingen in de neurowetenschap dragen bij aan het idee van het onschuldige kind, omdat het brein tot een zekere leeftijd onvolgroeid wordt genoemd.
Meestal ben je langer volwassene dan kind. Het is dus belangrijker om te weten wat ‘volwassen onschuld’ inhoudt dan te kunnen schermen met kinderlijke onschuld. Toch is kinderlijke onschuld een begrip, en volwassen of menselijke onschuld niet. Onschuld wordt bovendien beschouwd als iets wat je kunt verliezen, niet iets wat je kunt verkrijgen of oefenen. Wie zijn onschuld verloren heeft, kan traditioneel gesproken om vergeving vragen middels een biecht. Wie zijn schulden wil opheffen, moet eerlijk zijn en de waarheid spreken.

Zolang we het kind als puur schepsel blijven zien, zijn ‘volwassen worden’ en ‘samenleven’ ineens bevlekkende praktijken.

Maar waarheid is geen sterk spul en zeker geen gezond begrip. Dat leerde ik van psychiater en trauma-expert Bessel van der Kolk. Trauma’s vullen en sturen het lichaam, schrijft hij in The Body Keeps the Score. Wie het verlammende effect van trauma wil tegengaan, heeft verbeelding nodig. Hij werkte met kleuters die de aanslag op 9/11 van dichtbij meemaakten; hun scholen stonden om de hoek bij de Twin Towers. Hij vroeg ze om een tekening te maken van the day, 11 september 2001. Er waren kinderen die alleen maar naargeestige beelden op papier kregen: rook, vuur, puin, lijken. Maar er waren er ook die bijvoorbeeld een trampoline onder de torens tekenden, voor een zachte landing van de mensen die moesten springen. Van der Kolk ontdekte dat precies die kinderen over de gebeurtenissen konden praten zonder dat ze tekenen van hevige stress vertoonden. Zodra de verbeelding de waarheid ‘aantast’, is er sprake van heling. Lang werd gedacht dat iemand met een trauma naar de gebeurtenis toe moest om de waarheid onder ogen te zien. Maar, stelt Van der Kolk, niet het opdiepen van de waarheid biedt perspectief, maar het verzinsel. Liegen is ergens mee dealen, de waarheid vertellen is vastzitten.

Wanneer we ons om trauma bekommeren, spreken we meestal over de slachtoffers. Maar ook daders zijn getraumatiseerd. Van der Kolk werkte in gevangenissen. Hij zag er geen criminelen maar patiënten. Het zoemde symptomen van PTSS, posttraumatische stress-stoornis. Hij liet ze een theaterstuk opvoeren. Tijdens het spelen ervoeren ze dat je je altijd anders kunt gedragen dan hoe je jezelf in eerste instantie waarneemt. Ook hoefden ze ineens niet bij de waarheid te blijven om geloofwaardig te worden gevonden. De gevangenen die toneel speelden, recidiveerden minder dan gemiddeld. Wie op het rechte pad wil blijven, moet veel kronkels en gekke zijwegen nemen. Het kind hoeft niet tegen de wet beschermd omdat het onschuldig is.

Het kind moet als uitzondering worden behandeld omdat het zo goed kan liegen.
Een land vol leugenaars is veiliger dan een land vol slachtoffers.