De optimistische erfenis van Alvin ‘Future Shock’ Toffler

Een van mijn favoriete joeptjoep-filmpjes – zoals mijn buurmeisje ze noemt – is die van Herbie Hancock en Quincy Jones die met een Fairlight spelen. Een Fairlight is een van de eerste samplers: een soort synthesizer die het mogelijk maakte om van elke klank muziek te maken, en waarmee je muziek kunt programmeren. De Fairlight kostte in die tijd 25.000 dollar. In het filmpje zie je Hancock en Jones die een kijkje nemen in de muzikale toekomst; speels zie je Hancock muziek maken met het ding. Mechanische muziek. En goed! Tegelijkertijd houdt hij een betoog over de computergestuurde synthesizer, die door de meeste muzikanten in die tijd niet als muziekinstrument werd gezien, maar als een soort geluidsmonster. ‘Het zijn mensen die de computer programmeren’, zegt Hancock. ‘Ze kunnen zichzelf nog niet programmeren…. Nog niet,’ zegt hij lachend (en profetisch).

Hancock maakte met de Fairlight de plaat Future Shock, met de onwaarschijnlijke hit ‘Rockit‘. Revolutionaire en speelse muziek die strak staat van de energie, die van plastic lijkt te zijn en die veel invloed had op de latere hiphop en andere elektronische muziek. De naam ‘Future Shock’ was afkomstig van de schrijver Alvin Toffler, die deze week overleed. Toffler gebruikte deze term al in de jaren zestig om het gevoel van stress en desoriëntatie te beschrijven dat optreedt bij mensen die te snel met te veel veranderingen te maken krijgen. Hij zag het als een echte ziekte waar, naarmate de technologische veranderingen elkaar sneller opvolgden, steeds meer mensen aan zouden leiden.

‘In de drie decennia tussen nu en de 21ste eeuw zullen miljoenen gewone psychologisch normale mensen een abrupte botsing met de toekomst ervaren. (…) Voor hen is de toekomst te vroeg gekomen.’

Bij Herbie Hancock en Quincy Jones is van een ‘future shock’ in de verste verte geen sprake. Hoewel er alle aanleiding voor is. Twee klassiek geschoolde muzikanten nemen een kijkje in de een toekomst van de kille mechanische elektronica. Het doet ze niks. Sterker nog: ze gaan er van giechelen. Ook Toffler zelf had er weinig last van. Notities als ‘information overload’ komen ook bij hem vandaan. Zijn boek verscheen in 1970, maar het meeste zou gisteren geschreven kunnen zijn. De dystopische uiteenzetting over futuristische angststoornissen leest fris en luchtig.

Als je Stephen Hawking, Elon Musk en Bill Gates moet geloven, moet de echte ‘future shock’ nog komen. Maar Hancock, Jones en Toffer lieten decennia geleden al zien hoe je met de angst voor de toekomst om kunt gaan. Speels en intelligent zelf de toekomst verzinnen.