Minister van Defensie Jeanine Hennis heeft voorgesteld om de Nederlandse missie tegen IS dit najaar te verlengen. Bovendien oppert ze de mogelijkheid dat Nederlandse F-16’s niet alleen IS-doelen in Irak zouden moeten kunnen bombarderen, maar ook in Syrië. De vraag is of dat wapengekletter wel zal helpen.

Politicologe Saskia Baas komt net terug van een onderzoeksreis naar de Turks-Syrische grens waar ze met gematigde Syrische rebellen sprak. Die vertelden haar dat de bombardementen weliswaar helpen, maar onvoldoende zijn zonder grondoffensief tegen IS. Zij pleit daarom voor ‘meer financiële en militaire steun aan lokale gematigde groepen’. Op die manier zou het Vrije Syrische Leger uiteindelijk IS kunnen verslaan. ‘Nu is het erg verzwakt en heeft nog maar weinig gebied onder zijn gezag.’ Baas vindt ook dat westerse overheden zich harder moeten inzetten om de voedingsbodem voor de groei van IS weg te nemen: het regime van president Assad. ‘Veel IS-strijders komen uit Syrië zelf. Sommigen steunen de ideologie, maar anderen zien IS als de beste kans om Assad te verdrijven.’ Volgens Baas bestaat een deel van de oplossing dus ook uit een geloofwaardig vredesproces dat een alternatief biedt voor het regime van Assad.
Terrorisme-expert Eva Entenmann van het International Centre for Counter-Terrorism in Den Haag noemt het ‘naïef’ om te denken dat we IS kunnen bestrijden met enkel militaire middelen. ‘Militair ingrijpen kan ook onbedoelde gevolgen hebben.’ Ze wijst erop dat IS nota bene zelf is ontstaan als uitvloeisel van de Amerikaanse oorlog in Irak. Uit onderzoek blijkt bovendien dat terroristische groeperingen in minder dan 10 procent van de gevallen worden verslagen door enkel gebruik van militaire middelen. Wat ook niet werkt, is het uitschakelen van de leiding van de terreurbeweging. Na de dood van Osama bin Laden en Musab al-Zarqawi bestaat Al Qaida nog altijd. ‘We zouden ons moeten richten op wat individuen ertoe drijft zich bij deze terreurgroepen aan te sluiten.’ Volgens Entenmann liggen de oorzaken onder meer in ‘vernedering, achterstand, armoede, uitsluiting, intolerantie of onrecht’. Dat vraagt om een ‘alomvattende aanpak’ die zich niet alleen richt op het leger, maar ook op jongeren, maatschappelijke organisaties en religieuze groeperingen.

Politicoloog Bastiaan van Apeldoorn, die volgende week aantreedt als SP-senator, noemt het eveneens ‘nutteloos’ en ‘wellicht zelfs contraproductief’ om de militaire campagne op te schroeven. ‘Veel mensen suggereren dat IS een direct gevaar vormt voor Nederland en dat we daarom nu moeten ingrijpen, maar de kans op aanslagen is hier veel kleiner dan wordt voorgesteld.’ Als politicoloog ziet hij vooral ‘het ontbreken van een goed doordachte politieke koers voor de lange termijn.’ Daarom heeft Van Apeldoorn een beter plan: ‘Het geld dat nu aan de inzet van F-16’s wordt besteed, kunnen we beter uitgeven aan de opvang van de vele Syrische vluchtelingen.’ Van Apeldoorn vindt ook dat Nederland druk op de Iraakse regering moet uitoefenen om de spanning tussen de verschillende bevolkingsgroepen in te dammen. ‘Irak laat nu sjiitische milities in soennitisch gebied tegen IS strijden. De lokale soennieten zitten misschien niet op IS te wachten, maar zullen ook hun twijfels hebben bij de instroom van zwaarbewapende sjiieten.’

Archeoloog Vladimir Stissi pleit ervoor IS in de portemonnee te treffen door de aanpak van illegale olie- en kunsthandel. ‘Het is de vraag hoeveel IS daadwerkelijk verdient met de handel in archeologische objecten, maar strengere handelswetgeving is iets dat het Westen daadwerkelijk kan doen.’ Hij wijst op het Verenigd Koninkrijk, dat eind vorig jaar een noodmaatregel nam om de import te verbieden van alle voorwerpen die eruit zien alsof ze uit Syrië zouden kunnen komen. ‘Nederland moet dat ook doen.’ Volgens de archeoloog eindigen de geroofde objecten echt niet alleen bij rijke topcriminelen of oliesjeiks, ‘maar ook bij bekende Europese veilinghuizen zoals Christie’s en Sotheby’s.’

Een andere manier om IS te verzwakken, bestaat eruit de aantrekkingskracht van de terreurgroep voor westerse jongeren te ondermijnen. Entenmann: ‘PR-strategie is een van de sterkste kanten van IS. Ze publiceren een glossy, video’s in meerdere talen en hebben een geavanceerd communicatiemodel op Twitter.’ Filosoof Jelle van Baardewijk wil dezelfde middelen inzetten om de IS-ideologie onderuit te halen. ‘Jongeren leren online dat zij voor een hoger doel kunnen vechten: staatsbouw, religieus idealisme, heldendom. YouTube-journalistiek, spijtoptanten en theologie kunnen IS ontmaskeren. Ridiculiseer de martelaarsretoriek , laat meisjes horen dat de belofte van steun en liefde bij IS vaak uitmondt in misbruik.’
Mensenrechtenjuriste Laura Henderson gebruikt de naam ‘IS’ liever niet. ‘Het is volkenrechtelijk gezien onjuist om het over een staat te hebben. We hebben te maken met een terroristische, criminele organisatie met leden die territorium willen veroveren om daar hun illegitieme gezag uit te oefenen, net zoals een bende of de maffia dat doet.’ Ze gebruikt liever ‘Daesh’, de Arabische benaming voor IS, die de terreurorganisatie zelf schijnt te verafschuwen omdat het klinkt als ‘daes’, wat zoiets betekent als ‘vermorzelaar’.

Hoe de terreurorganisatie ook wordt genoemd, de bestrijding ervan is ingewikkeld en zal veel tijd en moeite vergen. Maar de effectiefste maatregel is volgens Henderson ‘het op grote schaal verlenen van asiel aan degenen die niet onder Daesh willen leven.’ Daarmee daalt niet alleen het aantal onschuldige burgerslachtoffers, het geeft soennieten ook een geweldloze uitweg waarbij ze niet in de armen van IS worden gedreven. Als het Westen constant benadrukt hoe slecht het leven onder Daesh is, moet het wel een menswaardig alternatief bieden. ‘Dat ondermijnt hun ideologie.’ Volgens de juriste valt de terreurgroep alleen te verslaan als het Westen ‘een politiek commitment laat zien voor het respecteren van de mensenrechten.’

De oplossers
In de rubriek De Oplossers presenteert onderzoeksbureau Tertium antwoorden op complexe vragen die zijn voorgelegd aan ruim 400 wetenschappers van VU en UvA. Kijk ook op deoplossers.nl, met deze week het volledige opinieartikel van Eva Entenmann over de aanpak van IS. En kom op maandag 22 juni naar De Oplossers Live in Pakhuis de Zwijger, Amsterdam, over de aanpak van IS.