Afscheid van Ayaan

Commentatoren van Vanity Fair tot de Los Angeles Times spraken de afgelopen dagen hun verbazing uit over de gedwongen verhuizing van Ayaan Hirsi Ali. Niet die naar de Verenigde Staten, waar ze per september domicilie kiest. Maar gedoe over haar flat in Den Haag, waarover de buren klaagden dat die zo opzichtig beveiligd werd dat hun huizen in waarde dalen. Ik had deze week een journalist van de International Herald Tribune aan de lijn die zich erover verbaasde dat zulks in dit land zonder grote ophef kon passeren. ‘Het zijn niet de mensen bij wie je in de oorlog om onderdak zou vragen,’ merkte ik op. ‘We kunnen alleen maar hopen dat wij wel voor die proef zouden slagen,’ antwoordde hij. Nee, veel kleinzieliger kon het niet in Nederland. Leek het. Tot vorige week het tv-programma Zembla met veel misbaar oprakelde wat al jaren bekend is. Ayaan Hirsi Ali heeft bij haar lang geleden ingediende asielaanvraag gelogen over het land waar ze vandaan kwam en de urgentie van haar verzoek om onderdak. Ze heeft daarover de VVD al ingelicht toen ze zich in 2001, let wel, op hun uitdrukkelijk verzoek verkiesbaar stelde. Niets nieuws dus. Maar de minister van Vreemdelingenzaken Rita Verdonk berichtte op verzoek van enkele direct in de pen geklommen kamerleden dat zij de zaak ‘zal onderzoeken’, met de impliciete belofte dat het recht ook hier zal zegevieren. Zo ver hoeft het nu niet meer te komen. Hirsi Ali begint per september een nieuw leven in de Verenigde Staten aan het uiterst conservatieve American Enterprise Institute. Dat is wederom een opmerkelijke stap naar rechts voor iemand die begon in een PvdA-denktank. In elk geval kan Hirsi Ali een nieuw leven beginnen als gerenommeerd intellectueel in een land waar serieuze tijdschriften als Foreign Affairs en Prospect haar, als eerste Nederlander, plaatsen op de ranglijst van ’s werelds grote geesten.

Hirsi Ali maakt met haar overstap hopelijk een eind aan de onverkwikkelijke affaire rond haar asielaanvraag. Maar het is een schande dat die heeft kunnen ontstaan.

Je kunt klagen over de wijze waarop de politica de media bespeelt, over de eentonigheid van haar boodschap, wellicht zelfs over haar absentie in Den Haag. Maar mag de vrouw die niet zonder bescherming over straat kan, die jarenlang ondergedoken zat omdat ze met moord bedreigd werd, die op gruwelijke wijze een goede vriend verloor op wiens lijf een brief geprikt werd met de boodschap dat zij het feitelijke doelwit was; mag die vrouw onderdak vinden in een land dat zich voor kort nog mocht verheugen in de reputatie van een intellectuele vrijstaat?

De LA Times noemde Nederland ‘een land dat worstelt met zijn goede bedoelingen’. We moeten niet verbaasd staan als deze week internationale commentatoren concluderen dat Ayaan op de vlucht is geslagen voor het land waar zij onderdak had gezocht. Het is te hopen dat niemand de schande groter maakt door te klagen dat Hirsi Ali haar democratische plicht als volksvertegenwoordiger verzaakt door voortijdig op te stappen.

Frank Poorthuis

Feestje in het Grootoosten

In ravenzwarte toga’s gehuld staan de rijzige gestalten in een cirkel. Ze prevelen onbekende woorden, maar duidelijk is dat zij snode plannen smeden om de heersende macht omver te werpen. Bij het flauwe schijnsel van de druppelende kaarsen houdt een schim plechtig een dik boek omhoog.

Deze fantasiebeelden maken in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag snel plaats voor de realiteit. De vrijmetselaars zijn bijeen voor de presentatie van het jubileumboek, ter gelegenheid van het tweehonderdvijftigjarig bestaan van de Orde van Vrijmetselaren onder het Grootoosten der Nederlanden. Een gedempt geroezemoes stijgt op uit de hal.

‘Kijk, grootmeester Van Rossum draagt een gekleurde bril. Zou hij de zaken vandaag soms gekleurd bezien?’ Henk Koning, ooit staatssecretaris van Financiën, kijkt geamuseerd naar de belangrijkste man van de Nederlandse Vrijmetselaars. Die zal zo meteen het eerste exemplaar in ontvangst nemen. Koning schikt zijn krijtstreeppak goed en vervolgt zijn gesprek met de 84-jarige heer Z., oud-Eerste-Kamerlid. Deze is van de oude stempel en wenst zijn naam niet openbaar te maken.

De meeste vrijmetselaars zijn de zestig ruim gepasseerd. Ze zijn trots op hun rijke historie, die begon bij de middeleeuwse bouwgilden. Ook Mozart, Goethe en Jacob van Lennep waren vrijmetselaars.

Anti-dogmatisch betekent in totalitaire systemen staatsgevaarlijk. ‘En dus hield Hitler lijsten bij van vrijmetselaars.’ Aan het woord is Pierre Olman, zakenman en gedeputeerd grootmeester, een soort vice-voorzitter. ‘Maar zodra democratie en vrijheid van meningsuiting zegevieren, schieten de loges, de werkplaatsen van vrijmetselaars, als paddestoelen uit de grond.’

Zo slecht is het met Nederland kennelijk niet gesteld, want er zijn nu 144 loges met zo’n 6500 leden, onder wie moslims, joden, ongelovigen. Zelf is Olman van huis uit katholiek. Een goede vriend, zelf Vrijmetselaar, wees hem op de Orde. Zijn gevoel voor riten, stammend uit zijn katholieke kinderjaren, kwam hem goed van pas. De inwijdingen en rituelen, ‘ritualen’ in vrijmetselaarsjargon, gaan nog altijd in geheimzinnigheid gehuld. Volgens Olman omdat ze niet uit te leggen zijn aan buitenstaanders. ‘Als je een rituaal alleen maar op papier leest, klinkt het belachelijk.’

De Nederlandse vrijmetselaars hebben gekozen voor openheid. ‘Het elitaire is er vanaf,’ zegt Olman. ‘Iedereen kan zich aanmelden, maar dan moet je wel achter die tv vandaan komen en begaan zijn met de maatschappij.’ Heb je de vrijmetselaarsmentaliteit, dan is er altijd plek. Een verlegen violist werd afgeraden bij een goedgebekt gezelschap te gaan. ‘Die is nu heel content bij een rustigere loge.’

De heren Z., Koning en Olman lopen de zaal in waar grootmeester Van Rossum het jubileumboek in ontvangst zal nemen. Daarna krijgt elke vrijmetselaar een exemplaar. In zevenhonderd pagina’s worden de mysterieën van de vrijmetselarij ontrafeld. Het geheim is voor oningewijden gewoon bij de boekhandel te koop.

Carolina Lo Galbo

The Deer Hunter

Congreslid en oud-‘Marine’ John Jack Murtha doet het goed in het chique restaurant The Modern. Een snelle clientèle frequenteert deze recente uitbreiding van het Museum of Modern Art: mannen in pak met grijsblauw diplomatenhaar, vrouwen in power suits. Binnen zitten zestig New Yorkse movers and shakers, donoren van de Democratische Partij. In ruil voor hun ‘patriottische’ financiële steun krijgen ze een lunchbriefing van de man die de Democraten weer hoop geeft. Buiten in de door wolkenkrabbers omzoomde beeldentuin lopen verdwaasde toeristen tussen modern sculptuur. Dik glas scheidt beide werelden.

Kolonel Jack Murtha werd in 1974 als Democraat en eerste Vietnam-veteraan gekozen in het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden. Amerikanen die het weten, dreunen desgevraagd zijn medailles op: één Bronze Star met Combat ‘V’ en twee Purple Hearts. Ongevraagd voegen ze eraan toe dat kolonel in de marines ‘a very big deal’ is. Zijn heuvelachtige district in West-Pennsylvania diende als decor in de Vietnam-film The Deerhunter.

Als belangrijkste Democraat in het Huis die gaat over militaire budgetten stemde hij vóór Irak. Hij kwam tot inkeer en riep zes maanden geleden op tot onmiddellijke terugtrekking. ‘Cowards cut and run, Marines never do,’ luidde het Republikeinse antwoord. Het Witte Huis beschuldigde Murtha van ‘gebrek aan ruggengraat’. Hij zou het ‘beleidsstandpunt van Michael Moore’ vertegenwoordigen. Inmiddels steunt een meerderheid van de Amerikanen zijn visie.

‘Militair kunnen we het conflict niet winnen,’ zegt Murtha. ‘We zitten klem in een burgeroorlog. Wij zijn van bevrijders bezetters geworden. Natuurlijk willen de Irakezen ons eruit gooien. Als de Fransen waren gebleven na afloop van onze eigen revolutie eind achttiende eeuw hadden wij ze er ook uitgegooid.’

Murtha geeft de Bush-presidenten al langer advies aangaande het Midden-Oosten. ‘Number 41 (vader Bush) was een eersteklas diplomaat, die ervoor zorgde dat de coalitiepartners meebetaalden aan de eerste Golfoorlog. De huidige oorlog kost ons tot nu toe 327 miljard dollar (Afghanistan en Irak) en dat betalen we zelf. Ik was het ook niet altijd eens met de oude Bush maar hij vroeg het ons tenminste. Nummer 43 daarentegen is the most isolated president I’ve ever seen.’

Een week later spreekt Murtha in restaurant The Waterfront, met uitzicht op de San Francisco Bay. Tout San Fran., allen ‘dear friend’ (lees: donor) van de Democraten, doet zich te goed aan vis en witte wijn. Ik zit naast de oprichtster van Esprit.

‘Irakese verkiezingen en kabinetsvorming worden gepresenteerd als vooruitgang,’ verkondigt Murtha. ‘Maar de hearts and minds van de Iraki’s, van de Amerikanen en de rest van de wereld hebben we verloren.’

Na de lunch rijden we naar een afgeschermde landingsbaan van het Oakland-vliegveld. Een donor leent Murtha zijn privévliegtuigje waarmee we naar Los Angeles vliegen voor een zelfde soort ritueel later die avond. Onderweg in het piepkleine vliegtuig zit de op een grijze grizzlybeer lijkende Murtha wijdbeens tegenover me. Achter mijn rug zit de piloot. We hadden een Gulfstream verwacht, maar zitten nu beteuterd in een klein propellertje.

Vliegveld Burbank is verlaten en de ondergaande zon geeft Los Angeles een magische glans. Onder begeleiding van in zwarte leren rijlaarzen gestoken State Troopers zoeven we door de stad. In een hip restaurant wacht de volgende groep donoren. Helaas spelen de LA Lakers vanavond thuis en dus is iedereen die er echt toe doet bij de wedstrijd. Ingeklemd tussen de sinaasappelkoning van Californië en zijn totaal verbouwde blondine praat veteraan Murtha over de martelpraktijken in Abu Ghraib. Nippend aan zijn cocktail vraagt de sinaasappelman of Bush kan worden afgezet? ‘Nee, het Huis is nog steeds in republikeinse handen.’

Michiel Vos

Arthur Docters van Leeuwen

…loopt wat moeilijk want hij is onlangs door zijn eigen vrouw aangereden, toen ze op zijn aanwijzingen aan het inparkeren was. Dat is een constructie waar je op velerlei wijzen mooie symboliek in kunt zoeken en spannende conclusies aan kunt verbinden. Maar dat doen we nog even niet. Docters’ kwetsuur belet hem niet de ene na de andere señorita aan te steken. In de twee uur dat we aan zijn keukentafel zitten, paft hij er zo’n tien weg. Dat betekent dat hij minstens vijftig keer met zijn aansteker de sigaartjes heeft her­aangestoken. Want er de brand in houden blijkt nog niet mee te vallen.

Een paar dagen nadat we hem spreken zal hij in Nova bekend maken dat hij zich kandidaat stelt voor het VVD-kamerlidmaatschap, mei 2007. Hoe dat zo? Na enkele decennia in het openbaar bestuur wil hij wel eens aan de andere kant zitten, vertelt hij op televisie.

Ons gesprek meandert langs de toppen en de dalen van zijn imposante loopbaan, de Nederlandse politiek, de toestand van het openbaar bestuur en de financiële markten waar hij als voorzitter van de AFM over gaat. We praten over zijn overstap van D66 (‘ze hadden gewoon niet in Balkenende I moeten stappen’) naar de VVD, de noodzaak van een ministerie van Veiligheid, de ministersposten die hem door de LPF waren aangeboden (‘ik kon van Eerdmans alles krijgen wat ik wilde’) en zijn steun voor Mark Rutte boven Verdonk (‘zij is minder breed’). Maar geen woord over zijn opmerkelijke overstap naar de politiek. Weet hij het dan nog niet? Jazeker wel. De aanmelding voor zijn kandidatuur heeft hij al weken her de deur uitgedaan. Maar Docters van Leeuwen, geen onverdienstelijk schaker, speelt graag op meerdere borden tegelijk. Een mooi interview in Vrij Nederland waarin het beoogd kamerlid de zwaarte van zijn kandidatuur kan onderleggen met weidse vergezichten en diepzinnige getuigenissen. Maar de primeur plant hij op de televisie. Te meer daar binnen de VVD-gelederen grote zenuwachtigheid ontstaat over de victory land­slide die Rita Verdonk dreigt te gaan maken bij de leiderschapsverkiezingen binnen de liberale partij. De steun van een man als Docters kan de status van inmiddels bungelend tegenstander Mark Rutte aanmerkelijk verhogen. Dus wordt hem deze week dringend uit kringen van weldenkende liberalen gevraagd (hij rekent tot zijn vrienden de VVD-coryfeeen Gerrit Zalm, senator Uri Rosenthal en Jozias van Aartsen) het een met het andere te verbinden. Arthurs Docters van Leeuwen, het intellectuele kanon uit Den Haag, is dus bereid voor de VVD in de Kamer plaats te nemen en doet dat het liefst als Mark Rutte het leiderschap verwerft, horen de kijkertjes van Nova. En ook de verslaggever die deze week zijn verbaal en nicotineuze vuurwerk mocht ondergaan.

We bellen zondagmorgen naar Docters’ woordvoerder. Was dit dezelfde Docters van Leeuwen die dinsdag nog zei dat hij niet wist hoelang hij nog bij de AFM zat, omdat er nog zoveel werk te doen was? Ach, Docters dacht… horen we. Nou ja, een ding heeft het aanstormend kamerlid in ieder geval bewezen: dat hij het als een echte politicus achter de ellebogen heeft.

Frank Poorthuis

Vedette op sokken

De vedette loopt op zijn sokken van het veld van het olympisch stadion. Zijn voetbalschoenen heeft hij net aan een jongen in een rolstoel gegeven. Die heeft hij deze zomer toch niet nodig. Wie weet neemt hij nog een paar weken vakantie in zijn moederland. En daarna kan hij zich hopelijk concentreren op de laatste missie in zijn lange voetbalcarrière: ‘Ajax zijn gezicht teruggeven’, zoals de tekst op dat levensgrote spandoek op de tribune luidt. Met Henk ten Cate kon hij tenslotte prima overweg in Barcelona. In het voorbijgaan krijgt hij een brasa van assistent-coach Bogarde: dat hij zo’n fijne pot heeft gespeeld. Hij had wel lusu gevoetbald, ontspannen. Bovendien, vijfduizend euro per goal had de minister toch gezegd? Dan tikt die 5-1-overwinning van de Suriprofs lekker aan.

Het applaus van al die Srananman op de tribune, dat doet hem wel wat. De veiligheidsbril gaat af en gewillig poseert hij met jonge en oudere fans. Handtekeningen? Geen probleem. Liever dan die voorspelbare gesprekjes in de mixed zone: had hij nog stiekem gehoopt op een plaatsje in de selectie? Heeft hij nog contact gehad met de bondscoach? Even draait hij zich om en drukt zijn gebalde vuist tegen die van Ajax-aanvaller Ryan Babel. Die is er wél bij, volgende week.

Geduldig baant hij zich een weg langs de journalisten. Radio Tamara uit de Bijlmer krijgt een apart interviewtje. Ook al omdat de verslaggever wil weten of hij de laatste tijd nog contact heeft gehad met zijn familie overzee. En wat hij voelt als hij weer de kleuren van zijn land mag verdedigen. Precies, dáár gaat het vanmiddag om! Dat gezeur over het WK. Het belangrijkste is dat er nu géld wordt ingezameld.

Even opfrissen, kijken of ze nog ergens pasteitjes hebben en dan door naar de televisie-uitzending in Hotel Arena. Stanley Menzo, voorzitter van de Suriprofs, heeft net verklaard dat de collecte in het stadion ruim dertigduizend euro heeft opgeleverd. Tante Es heeft gebeld met Patrick Kluivert die een deel van de opbrengst van zijn boek naar Suriname gaat overmaken. Ook Clarence Seedorf was aan de lijn vanuit Italië, die doet er tienduizend euro bovenop. Dan zijn de studiolampen op hem gericht. Het rode lampje van de camera brandt. Humberto Tan houdt de microfoon onder zijn neus. Hij kan toch niet achterblijven bij Clarence? Edgar Davids grijnst van oor tot oor. Vijftienduizend, dat mag geen probleem zijn.

Diederik Samwel