De jaarlijkse Hemingway Lookalike Contest

In de supermarkt loopt een mogelijke kandidaat. Flinke kaaklijn, omvangrijk postuur, brede pas, bulderende lach en uiteraard: een grijze baard. Het is de baard die om nadere analyse vraagt. Hij moet getrimd zijn, maar wel zo getrimd dat het lijkt alsof-ie door barre omstandigheden is ontstaan. Niet te lang, niet te piekerig, maar stevig en vol. Eerder richting Bentheimer landschaap dan Afghaanse windhond. De man laadt zijn karretje vol met kratten Budweiser. Extra puntje. Maar de paars geklede chihuahua die naast het karretje trippelt, klopt weer niet. Punt aftrek. Het is een spelletje in de categorie ‘Waar is Wally’: is dit een Hemingway of gewoon een man met een baard?

Dit jaar wordt de 34ste Hemingway Lookalike Contest georganiseerd. In Key West, Florida: het zuidelijkste stadje van de VS, gelegen op het laatste van een reeks eilanden die via de Overseas Highway zijn verbonden met het vasteland. Zo’n honderdvijftig mannen in de leeftijdscategorie vijftig tot zeventig jaar strijden om de titel van best lijkende Ernest. Alleen een kloppend uiterlijk is niet genoeg, de kandidaten moeten de jury ervan overtuigen een Hemingway te zijn. Om die existentiële pretentie te testen, is er een vierdaags programma samengesteld met een viswedstrijd, een potje armpjedrukken, een onderdeel stierrijden en een aantal rondes retorische zelfpromotie. Want nog meer dan een groot schrijver is Ernest Hemingway de belichaming van de ultieme mannenman. De wilde avonturier die meterslange marlijnen boven zijn hoofd slingert, krokodillen eigenhandig de ogen uitsteekt, die dodelijke vliegtuigcrashes met een paar schrammen overleeft en in straalbezopen toestand nog een albatros uit de lucht kan schieten. En dat alles in het gezelschap van bloedmooie vrouwen. Wie wil dat nou niet?

Ernest Hemingway (1899) bracht twaalf jaar van zijn leven door in Key West. Het was ‘liefde op het eerste gezicht’, althans, dat zegt de city marketing folder. In werkelijkheid was Key West een ordinaire tussenstop. In april 1928 kwam Hemingway per boot vanuit Cuba aan in een toen nog slaperig stadje met grote houten huizen, kippen, palmen en een onaangetast koraalrif. Hij wachtte op een gele Ford Roadster, die de suikeroom van zijn derde vrouw als huwelijkscadeau had besteld. Maar de dealer kon niet op tijd leveren en Hemingway zat drie weken vast op het eiland. Uiteindelijk kocht hij er een huis, dat naast Disneyland en Dinosaur World een van de belangrijkste attracties van Florida zou worden. De rustieke kippen zijn er nog steeds, de monumentale huizen ook, maar de hoofdstraat ziet zwart van de obese toeristen die met snorkelset en zwemvliezen hun wildwaterbeleving tegemoet gaan. Het is juli en er heerst een hitte van de walgelijke soort.

De eerste dag komen de wannabe’s samen in café Sloppy Joe’s, waar Hemingway in de jaren dertig de ene na de andere whisky naar binnen goot. Sommigen dragen een jachttenue met witte kousen, anderen een Hawaiiaans bloemenshirt of de klassieke lamswollen coltrui. De ene borst staat nog meer vooruit dan de andere en er wordt hard, heel hard op schouders geslagen. Dat oeuvrekennis geen vereiste is, wordt al snel duidelijk als kippendokter Pat Lanier uit Louisiana in beeld verschijnt. Hij draagt een overlevingsvest met heel veel vakjes. ‘Mijn favoriete boek is The Old Man and the Sea, dat is lekker dun. Verder lees ik liever biografieën, maar dan niet van die zure die alles relativeren.’

Pats ondeugende ogen staan in een bol gezicht en hij praat met een vet zuidelijk accent. Hij hoorde van de wedstrijd via zijn plaatselijke Kerstman. Dat is nu negen jaar geleden, sindsdien komt hij elk jaar. Maar dat blijkt nog niets te zijn. ‘Hank bijvoorbeeld komt hier al eenentwintig jaar.’ Hij wijst naar een slanke man. ‘Hij gaat nooit winnen vanwege zijn langwerpige hoofd, maar hij vindt het gewoon gezellig.’ Pat denkt dat hij dit jaar wel een kans maakt; vorig jaar kwam hij tot de laatste ronde. Maar wat je precies moet doen om te winnen, blijft een mysterie. ‘De jury bestaat uit de oud-winnaars, de zogenaamde Papa’s. Zij beslissen wie de winnaar wordt. Het is best een ding om erbij te horen, dus ze willen je uittesten en leren kennen. Die wedstrijdjes zijn voor de aankleding, uiteindelijk gaat het om het doorzettingsvermogen op de lange termijn. Survival of the fittest, zoiets? Zo houden ze de echt gemotiveerde gasten over.’ Nu is Pat even afgeleid. ‘Sorry, dame, tijd om te slijmen!’ Hij doet een stripfiguur-knipoog en werpt zich op een troepje mannen met grote rode buttons. ‘Papa’ staat erop.

In 1981 werd de eerste Hemingway Lookalike Contest georganiseerd. Michael Whalton, de manager van Sloppy Joe’s, vond het maar saai in de zomermaanden. Bovendien was de omzet bedroevend, want in alle reisgidsen staat hetzelfde: ga vooral niet naar Florida in juli en augustus. Je sterft van de hitte en er is geen exotisch beest te zien. Maar Ernest Hemingway is niet seizoensgebonden en ook in de jaren tachtig was er behoefte aan verantwoorde drankfestijnen. De Lookalike Contest was geboren. Het enige probleem was het gebrek aan kandidaten. Whalton moest zelf de straat op om geschikte baardmannen te ronselen. Hij kon het zich nog niet permitteren kieskeurig te zijn, dus de eerste selectie bestond uit nogal zonderlinge types.

De deelnemers vertellen het legendarische verhaal over de eerste winnaar maar al te graag: hij was een eenzame zeezeiler die een dag voor de wedstrijd toevallig bij Key West had aangelegd. Whalton had hem gevraagd mee te doen, hij vond het best. Hij had de beste look, won de prijs en na de uitreiking zamelde hij bij iedereen geld in voor een feestje op zijn boot. De volgende ochtend was de vogel gevlogen. ‘Niemand heeft ooit meer iets van hem vernomen. En daarom checken ze ons zo goed uit, ze willen wel iemand laten winnen die ze kunnen vertrouwen,’ zegt een deelnemer op ernstige toon. Hij lijkt meer op Fidel Castro dan op Hemingway.

Vrijdag is visdag. De Hemingways staan langs de kade opgesteld met een hengel. Pat is niet te missen. Hij heeft een vers shirt met roze flamingo’s aangetrokken. Met een samenzweerderig knikje ritst hij zijn heuptas open. Er verschijnt een zakje wormpjes. ‘Soms moet je gewoon iets extra’s toevoegen.’ Ondanks het illegale aas vangt hij niets. De winnaar is gezegend met een vis van zestien centimeter.

Op een krukje zit een Hemingway met steunkousen. Fred Johnson won de wedstrijd in 1987 en komt sindsdien elk jaar met zijn vrouw naar Key West. ‘Ik heb heel veel nationaliteiten zien komen en gaan. Er kwamen Hemingways uit Ierland, Brazilië, Kazachstan, Duitsland en Nairobi. We hebben ook een deelnemer uit Japan gehad, maar die viel haar-technisch wat uit de toon.’ Na elke zin schiet hij als een robot in de lach. In Johnsons tijd werden de deelnemers nog beoordeeld door Hemingways eigen nazaten: een neef, een kleindochter, kleinzoon en een schoonzus. Toen die er niet meer waren, werden de oud-winnaars tot juryleden verklaard. Dat worden er elk jaar dus meer. Of nee, toch niet. ‘De juryleden vallen bij bosjes: de gemiddelde winnaar is 65. Dit jaar zijn er ook weer veel ziek. De een heeft leukemie, de ander oedeem en er is er net een overleden aan longkanker.’ Daar is de lach weer.

Charisma
Sinds de jaren negentig trekt de wedstrijd consequent meer dan honderd mannen. De vraag is: waarom? Het vergt nogal wat om naar het uiterste puntje van Florida te komen en daar in een wollen coltrui heel weinig kans te maken op een titel. Fred Johnson heeft er wel een idee over: ‘Ernest Hemingway was onze eerste ready made hero. Hij raakte gewond in de Eerste Wereldoorlog, deed verslag van de Spaanse burgeroorlog, hij viste, hij joeg, en hij ging op safari. Dat is wat wij allemaal wel zouden willen. Maar er is geen ruimte meer voor deze Amerikaanse lifestyle. En dus ook niet voor dit soort helden.’

Ergens is Johnsons teleurstelling voorstelbaar. Waar kunnen mannen hun viriliteit nog op botvieren? En waar zijn de voorbeelden? De Marlboro-man is afgelopen jaar overleden, James Bond mag sinds kort huilen en Hollywood maakte een film over twee verliefde cowboys. Hemingway doet blijkbaar verlangen naar een goede oude tijd waarin een man nog ongegeneerd Man kon zijn.

Maar klopt dat stoere beeld van Hemingway eigenlijk wel, luidt de retorische vraag. ‘Ten dele wel en ten dele niet,’ zegt Amerikanist Joris Smeets, schrijver van het boek Hemingway. The Best Writers are Liars. ‘Het zegt vooral iets over de kracht van de media. Zijn imago is zorgvuldig gecreëerd. Door Hemingway zelf, door zijn uitgevers en door de pers. Zijn sterke verhalen over zijn ervaringen aan het front, over zijn capaciteiten als bokser en ruzies met andere schrijvers werden gretig uitvergroot. Terwijl Hemingway alleen oorlogservaring had als ambulancebestuurder, kantinebeheerder en journalist, werden allerlei heroïsche militaire heldendaden aan hem toegeschreven.’

Hemingway had naast literaire kwaliteiten ook veel charisma. Hij was een van de eerste schrijvers die gebruikmaakte van de opkomende massamedia, die niet alleen een goede schrijver maar ook een publieke persoonlijkheid zochten. ‘Het opkomende toerisme kon bovendien beroemde avonturiers gebruiken. Dus hij ging op safari met het massablad Look en beschouwde zichzelf als kenner van het stierenvechten, boksen en militaire zaken. Zo eiste hij ook een expertfunctie op in de media. Hij begon daarmee serieus in de jaren dertig, toen hij schreef voor het mannenblad Esquire.’

De opkomst van de filmindustrie speelde ook een belangrijke rol in zijn carrière. Er was een enorme honger naar geschikte romans voor verfilmingen. En Hemingways karakters voldeden perfect aan de dramatische eisen van Hollywood. ‘De klassieke Hemingway-held excelleert onder grote druk. Hij wordt in zware omstandigheden als oorlog onderworpen aan de ultieme zelf-test. Grace under pressure, noemde Hemingway dat.’ Maar omdat de publieke Hemingway zelf ook een personage was geworden, kon het publiek nauwelijks meer onderscheid maken tussen de schrijver en de fictieve held. ‘Men vond het lastig te zien waar de verslaggever ophield en het romanpersonage begon. Maar er was ook geen behoefte aan een duidelijke scheiding. Hemingway werd daardoor een soort reflectiescherm waar iedereen iets op kon projecteren. En dat gebeurt nog steeds.’

Het is tijd voor de spreekrondes. Met een elevator pitch moeten de mannen een onvergetelijke indruk bij de jury achterlaten. Sommigen nemen een risico en wagen zich aan een gedicht of een lied, anderen spelen op safe en vertellen puntig of langdradig waarom ze er zo graag bij willen horen. De spanning wordt met alcohol in bedwang gehouden. Pat Lanier is net aan zijn tiende biertje begonnen en probeert zijn bebaarde concullega’s te knuffelen. Hij voelt zich duidelijk prettig in zijn lookalike hoedanigheid. Maar dat geldt niet voor iedereen. In een hoekje zit een schuchtere man met halve baard. Hij maakt heel veel foto’s van de brullende Hemingways verderop. Dit is het type twijfelgeval. De vraag alleen al blijkt een gelukzalige uitwerking te hebben. ‘O, wat fijn dat je in hem een Hemingway ziet!’ roept zijn vrouw. ‘Hij durft nog niet zo goed, maar volgend jaar doet hij misschien wel mee, toch, Pete?’ Pete knikt verlegen. Hij komt hier al vier jaar, maar de barrière om mee te doen is groot. ‘Dankjewel, hè,’ zegt zijn vrouw nogmaals. ‘Dit had hij echt even nodig.’

Het zou zo maar kunnen dat de echte Hemingway diep in zijn hart meer op de onzekere Pete leek dan op de alfamannen bij de bar. Joris Smeets wil niet te veel psychologiseren, ‘maar het is wel zo dat hij uitermate slecht tegen kritiek kon. Hij haatte de literaire critici uit de grond van zijn hart. Door zijn eigen non-fictie-imago in de markt te zetten bij de gewone man voelde hij zich minder kwetsbaar bij de recensenten. Maar hij wilde niet dat zijn imago zijn schrijverschap in de weg zou staan. Zijn hoogste doel was om gelezen te worden en zijn mediaverschijning moest daar dienstbaar aan bijdragen. Het tragische is dat de meeste mensen hem interessanter begonnen te vinden dan zijn boeken.’ En dat proces zette door. Hemingway groeide vanaf de jaren dertig uit tot een van de meest gefotografeerde beroemdheden van zijn tijd. Op eendenjacht met Gary Cooper: klik. Een champagne-moment met Marlene Dietrich: klik. Op de rode loper met Ingrid Bergman: klikklikklik. ‘Hij maakte natuurlijk gebruik van de media, maar hij kreeg er steeds minder grip op. Hij zou gruwelen bij het idee dat het publiek liever biografieën las dan zijn literaire werk.’ Wat dat betreft zou Ernest betrekkelijk ongelukkig zijn geweest met deze wedstrijd.

Tussen de acts door is er een veiling ten behoeve van de Hemingway Lookalike Society. Want Hemingways zijn ook weldoeners. Er gaat een gitaar van een semi-bekende countryzanger onder de hamer, evenals een primitief Hemingway-portret en een collectie zeldzame modelautootjes. De klapper komt van een paars aangelopen Hemingway met oorbel. ‘Dat is de man van tv-kokkin Paula Deen,’ fluistert Pat. Google toont een vrouw met verblindend witte tanden en een grijs The Bold and the Beautiful-kapsel. Ze schitterde in Paula’s Homecooking, Paula’s Party en Paula’s Best Dishes. ‘Ze is echt groot, vooral in het zuiden.’ De man biedt een etentje bij hem en Paula thuis in Georgia, inclusief haal- en brengservice. Het brengt 3200 dollar op. ‘De jury gaat deze man vast naar de laatste ronde loodsen, want hij brengt geld in het laatje.’ Pat trekt een vies gezicht. ‘Ik hou niet zo van dat hele weldoenersgedoe. Ik moet het meer van mijn performance hebben, denk ik.’

De laatste dag is aangebroken. Ter viering van Hemingways 115ste verjaardag wordt een gigantische taart aangesneden. Daarna moeten de stieren bereden worden. Ze zijn gemaakt van papier-maché en onder de hoeven zijn wieltjes gemonteerd. Een vrouw in tijgertruitje maakt een foto van haar ladderzatte echtgenoot die zichzelf op een stier probeert te hijsen. Ze kijkt tevreden. ‘Samen met een paar andere vrouwen heb ik de stieren in elkaar gezet. We zijn heel betrokken bij het hele gebeuren. Enig toch, om die mannen zo in hun element te zien?’ Pat geeft een knipoog. ‘Sommige vrouwen zien het echt als een presidentscampagne, ze kunnen bloedfanatiek zijn. Luister straks maar naar het gegil in de zaal.’ Pat heeft zelf geen vrouw mee. Ook geen fanclub. Hij is net van zijn derde vrouw af en zijn vrienden sloegen een jaartje over. ‘Maar ik ga niet zitten sippen als Hemingway, hoor, dat is me veel te melodramatisch.’

Door alle melige oneliners, overtrokken grimassen en hysterische dronkenschap zou je haast vergeten dat Ernest Hemingway zelf geen vrolijke Frans was. Integendeel. In de jaren vijftig werden zijn depressieve periodes langer en heviger. Ze werden afgewisseld met manische uitbarstingen. Zijn alcoholverslaving hielp daarbij niet, noch zijn stagnerende schrijverscarrière. Op 2 juli 1961 pakte hij zijn favoriete jachtgeweer uit de wapenkelder, laadde het met twee kogels van zwaar kaliber en haalde de trekker over. Joris Smeets: ‘Veel bewonderaars konden niet accepteren dat hij een eind aan zijn leven had gemaakt. Ze wilden krampachtig vasthouden aan het beeld van de optimistische avonturier die vol in het leven stond en allerlei uitdagingen kon overwinnen. Het beeld van een depressieve, hulpeloze man paste daar niet in.’