Deze zomer brak Turkije definitief door als Nationale Zonvakantiebestemming numero één. Een miljoen Nederlanders brengt er dit jaar zijn vakantie door. ‘De Turken zijn hier heel anders dan in Nederland.’

‘Ay ay ay, das hast du dir verdient, Club Paradiso! Ay ay ay, wo Träume Wahrheit sind, Club Paradiso!’Aan de rand van het zwembad danst het animatieteam, door sommigen schertsend reanimatieteam genoemd, op de housebeat van het clublied. De Duitse tekst is enigszins gedateerd: tegenwoordig komt de overgrote meerderheid van de gasten uit Nederland. In hun luie ligstoelen lezen ze in Privé over het geheime liefdesleven van Patty Brard of verkneukelen ze zich bij het weerbericht op de voorpagina van De Telegraaf, dat ‘enkele buien’ met ‘soms ook onweer’ voorspelt bij een middagtemperatuur van zeventien graden.

Maar dat is thuis.

Hier brandt een felle zon de nekken en schouders rood. Er is gratis drank en men kan zich onbeperkt te goed doen aan eten. Club Paradiso te Alanya, Turkije. Vijf sterren, driehonderddertig kamers mét airconditioning, zeven bars, vier zwembaden, drie restaurants, een kinderspeeltuin en een amfitheater. Precies zoals de glanzende brochure van reisorganisatie Corendon had beloofd. Het strand ligt op zevenhonderd meter afstand en is bereikbaar per shuttleservice. Maar de meeste Paradiso-gangers liggen liever veilig bij elkaar onder de geelwitte parasols binnen de muren van het complex.

We ontmoeten Marita en Fran aan de rand van het bad, waar ze zich – drankje in de hand – hebben geïnstalleerd op de ligstoelen. Ze omschrijven zichzelf als ‘echte Spanje-gangers’. Vijftien jaar geleden ontmoetten ze elkaar op de Canarische Eilanden. Hij, Spanjaard, werkte als barman in het hotel waar zij, vrijgezelle uit Brabant, vakantie vierde. Liefde op het eerste gezicht. Tegenwoordig wonen ze in Den Bosch. Hij: ‘Je hoort op het moment niet anders dan Turkije, Turkije, Turkije.’ Zij: ‘We twijfelden. Waar kom je terecht? Hoe is het eten? Zijn de mensen aardig?’ Het vooruitzicht van alweer een bezoek aan zijn Spaanse familie op Gran Canaria trok Marita en Fran uiteindelijk over de streep. Hun aanvankelijke aarzelingen hebben ze laten varen. Zij: ‘Je ziet hier bijna geen hoofddoekjes. En ik begrijp nu ook een stuk beter waarom die Turken bij ons altijd bij Wibra of Zeeman kopen. Dan houden ze geld over om hierheen te sturen.’ Hij: ‘Want armoedig is het wel, als je buiten het hotel komt.’

Deze zomer brak Turkije definitief door als Nationale Zonvakantiebestemming numero één. Naar verwachting brengt dit jaar ongeveer een miljoen Nederlanders er zijn vakantie door. Daarmee vormen de Nederlanders, na de Duitsers en de Russen, de derde groep toeristen in het land. De meesten verblijven er op basis van all inclusive, ultra all inclusive of royal all inclusive, formules waarbij naast vlieg- en verblijfskosten ook onbeperkt eten en drinken, of zelfs kapper, kinderopvang en massage bij het reisbedrag zijn inbegrepen. De lokale middenstand is er niet gelukkig mee, maar het massaal ingekochte vakantiegenoegen betekent een prijsknaller voor de zonaanbidder.

Is het enkel zuinigheid die Hollanders en masse de stranden van Lloret de Mar, Salou en Benidorm de rug doet toekeren en ze hun heil doet zoeken in Bodrum, Marmares, Kusadasi of Alanya? Wat trekt ze eigenlijk naar Turkije, land van herkomst van zo’n driehonderdvijftigduizend islamitische medelanders voor wie ze thuis nauwelijks een goed woord overhebben?

Twee tickets van € 250,– per persoon voor vijf dagen vakantiepret konden ons de kop niet kosten. We pakten de koffers en reisden af naar Alanya.

‘Waarom ik hier ben?’ vraagt Peter Vogelaar, elektricien uit het Brabantse Made enigszins verbaasd. ‘Nou, da’s zo te vertellen.’ Samen met zijn vrouw en twee dochters is hij voor het eerst in Turkije. ‘In Spanje zijn we al zo vaak geweest. Er komt een moment dat ge ’t allemaal wel hebt gezien. Vorig jaar zijn we naar Griekenland gevlogen, maar dat was smerig en duur. Kamperen in de Ardennen hebben we ook geprobeerd. Is helemaal niks. Dan moette slapen op de grond en als ge ’s ochtends wilt pissen, moette een kwartier sjokken naar de pot. Nooit meer! Een week met ’t hele gezin naar Turkije kost 2200 euro. Als ge thuis blijft, bende meer kwijt. En moeder de vrouw heeft hier echt vakantie, want er hoeft niet schoongemaakt te worden en er is geen afwas. Alles wordt voor u gedaan. Het is wel armoe hier, maar ja, daarom is de service ook zo goed. Als ze iets verkeerd doen, vliegen ze er zó uit. Alle Nederlanders komen vanwege de lage prijzen. En dan nog kunde afdingen, dan noemt ge een bedrag zo schandalig laag, dagge denkt: wat ben ik toch een lul. Maar ge moet het wel doen, anders gade de boot in. Kijk, dit Nike-shirtje heeft me twee euro gekost. Twee euro! Daar kunde in Nederland nog geen pilsje voor krijgen.’

Vakantievluchten naar Turkije zijn van het soort waarbij de passagiers enthousiast applaudisseren als de piloot het vliegtuig zonder brokken aan de grond heeft gezet. Op het vliegveld in Antalya, aanvlieghaven voor de Turkse costa, wordt duidelijk hoe massaal de instroom van Nederlanders is. In de aankomsthal, waar Kras Stervakanties via een immens billboard iedereen ‘een fijne vakantie’ toewenst, is het even zoeken naar de juiste bagageband: maar liefst drie vliegtuigen uit Amsterdam blijken op hetzelfde moment te zijn geland.

Zijn de koffers eenmaal gevonden, dan volgt een knap staaltje Turkse logistiek. De vakantiegangers worden bij de uitgang van de hal opgewacht door tientallen hosts van verschillende reisorganisaties en – ‘Welcome in Turkey!’ – gedirigeerd naar een van de achtenzestig loketten vóór de luchthaven, van waaruit ze weer worden verdeeld over meer dan honderd gereedstaande touringcars en minibusjes. Binnen een halfuur is de mega-operatie voltooid en zijn duizenden bleekneuzen op weg naar hun Holiday Park Resort, Sunset Bay of Jasmin & Garden Hotel.

De busrit naar Alanya duurt zo’n twee en een half uur en voert langs de kust van de Middellandse Zee, waar het ene na het andere hotel of vakantiedorp uit de grond wordt gestampt. Tijdens de tocht deelt de reisleider stapels flyers en pamfletten uit voor wie méér ambitie heeft dan een week horizontaal. Keuze te over: een jeepsafari (‘Fun voor jong en oud’), een waterval-tour, een bezoek aan de markt in Manavgat of een massage in een Turks badhuis. Onvermijdelijk eindigen de excursies bij de plaatselijke juwelier, want het kan natuurlijk niet de bedoeling zijn dat de Hollandse euro’s ongebruikt retour Schiphol gaan. Voor landgenoten met heimwee heeft reisorganisatie Corendon de wekelijkse Dutch Party in de aanbieding ‘met komische optredens van wereldwijd bekende artiesten als Frans Bauer’.

Gerrie en Bert van den Berg uit Veenendaal brengen de zomer normaal door in Zeeland. Maar hun zilveren huwelijksfeest leek een goede gelegenheid zich voor het eerst van hun leven aan boord van een vliegtuig te wagen. De reisbestemming zelf was ze warm aanbevolen door familieleden van Bert. ‘Als je één keer in Turkije bent geweest,’ hadden die gezegd, ‘dan wil je nooit meer iets anders.’ Ze boden aan het zilveren bruidspaar te begeleiden. Geen goed plan, vond Gerrie: ‘Het zijn drinkers. En maar tanken en maar ouwehoeren. Dat loopt uit de hand.’

We ontmoeten het echtpaar in het Moonlight Restaurant op het dak van het receptiegebouw, met uitzicht over zee. Bert eet, nipt af en toe van zijn biertje en bromt instemmend terwijl Gerrie honderduit praat.

‘Ik was al dagen zenuwachtig, maar in het begin viel het mee. We waren de douane voorbij, en ik dacht, is dit het nou? Het opstijgen ging goed, maar na anderhalf uur ging het mis. Het leek wel of ik een neut ophad. Het is de spanning hè, ik was het liefst op de grond gaan liggen. Verschrikkelijk. Toen we aankwamen was ik helemaal dizzy.’

Tot overmaat van ramp moest het echtpaar een paar uur wachten voordat ze een kamer toegewezen kregen. Gerrie probeerde het nog, in haar school-Engels: ‘I go to the floor!’ Waarmee ze meende te waarschuwen op het punt van flauwvallen te staan.

Voor de terugreis over zeven dagen heeft ze de plannen al klaar. ‘Ik ga voorzorgsmaatregelen nemen, een reistabletje halen bij de apotheek. Want als je hier naar de arts gaat, ben je vijftig euro kwijt voor een consult. Ik moet ook iets te eten hebben voor in de bus. Zou je dat gewoon mogen pakken? Anders smokkelen we de avond voor vertrek wat broodjes mee naar de kamer. Er is hier zoveel! Vanochtend heb ik mijn dochter gebeld. Je zou me moeten zien, zei ik. Ik zit hier met twee croissantjes! Maar ik moet wel op de lijn letten. Je zit hier de hele dag op je gat.’

Als het personeel ter sprake komt, mengt ook Bert zich in het gesprek. ‘De Turken,’ meent hij, ‘zijn hier heel anders dan in Nederland. Bij ons zitten de mensen uit achtergestelde gebieden. Die hebben een minderwaardigheidscomplex en zijn snel op hun tenen getrapt.’ Hij neemt nog een slok van zijn biertje. ‘Als ik dit allemaal zie,’ zegt hij, ‘dan denk ik, nou, ik wil best een halfjaar wat harder werken om dit te kunnen betalen.’

De dagindeling in Club Paradiso is overzichtelijk. Wie niet vóór negen uur is opgestaan om met behulp van een handdoek een ligstoel te confisqueren, loopt een plek mis bij het populairste zwembad. Daar huist het animatieteam en worden de gasten de hele dag getrakteerd op stampende housemuziek. Om tien uur is er watergymnastiek, om elf uur waterpolo. Om twaalf uur volgt een wedstrijd met-water-gevulde-ballonnen overgooien. En na de lunch, voor de meeste gasten bestaande uit een hamburger met patat, is er om twee uur weer watergymnastiek, om drie uur waterpolo en om vier uur een wedstrijd ballonnen gooien. Om vijf uur wordt de middag afgesloten met het zingen van het clublied. Op plekken waar het animatieteam zich niet manifesteert, zoals op het tennisveld en bij de squashbanen, is alleen een enkele durfal te bekennen.

Nadat iedereen zich in avondkleding heeft gestoken, is het tijd voor de maaltijd: een avontuurlijke combinatie van ravioli, patat, gevulde tomaat, maaltijdsalades, gebakken vis, fruit, baklava, taart, kip, gebakken aubergine en lamsgehakt. Om negen uur kunnen geïnteresseerden genieten van de Russian Dance Night in het amfitheater. Zeven danseressen in tijgerpakjes huppelen over het toneel op gouwe ouwen van Frank Sinatra en Tom Jones. Het Russische element blijft ook Bert uit Veenendaal onduidelijk. Maar dat mag de pret niet drukken, zeker niet als de dames bij wijze van toegift in lederen tuigjes verschijnen.

Daarna bestaat gelegenheid tot dansen in de disco en om klokslag twaalf kan een opkomende honger worden weggewerkt met de midnight-snack (een hamburger met patat). De avond eindigt bij de Tankstelle-bar, waar de echte doorzakkers tot twee uur terecht kunnen voor bier, Bacardi-cola of cocktails als Hercules, Dutch Blue of een vruchtensapje.

Glenn en Frank, aan hun kleding te zien doorgewinterde Feyenoord-kameraden, nemen een laatste biertje en kondigen aan de wekker om zeven uur te zetten. ‘Anders zijn alle plekken bij het zwembad al bezet.’

De meeste gasten in Club Paradiso slagen erin minimaal één keer tijdens het verblijf aan het vaste dagpatroon te ontsnappen. Top-attractie, zo begrijpen we, zijn de waterpijpen van Ali Baba midden in het centrum van Alanya. Nee echt, dat is zo geweldig. We moeten en we zullen mee. Tegenstribbelen helpt niet. Om negen uur vanavond verzamelen bij de receptie.

Hilbert (28) en Nathalie (30) uit Nieuwdorp vormen samen met Henk (41) en Marlie (41) uit Venray onze gidsen. Ze hebben elkaar ontmoet bij een discussie over de prijs van een bus Pringles (drie euro, schandalig duur!). Er volgt een levensgevaarlijke taxirit, waarbij Henk de chauffeur aanspoort tot plankgas door met het hoofd uit het raam andere weggebruikers uit te maken voor ‘essoglu esek’, wat Turks schijnt te zijn voor ‘zoon van een ezel’.

Het centrum van Alanya laat zich nog het best omschrijven als een uit de hand gelopen Beverwijkse zwarte markt. Adidas-petjes, Hugo Boss-boxershorts, Armani-pakken en T-shirts van Dolce & Gabbana liggen met duizenden tegelijk buiten uitgestald en binnen tot het plafond toe opgestapeld in de schappen. Allemaal tegen bodemprijzen en allemaal nep. De meeste winkeliers blijken te beschikken over een basiswoordenschat Nederlands en ze doen goede zaken met Nathalie en Marlie. Drie uur later en minimaal honderd euro lichter is de eindbestemming bereikt. De uitpuilende tassen met kleding (‘Voor die prijs kun je het toch niet laten liggen’) worden op een stoel gezet. Onder het genot van een waterpijp vertellen Hilbert en Nathalie over hun jeepsafari van vandaag. Ze zijn op plekken geweest, gewoon helemaal te gek. Nee, zoiets hadden ze niet verwacht.

Hij: ‘We zagen het gelijk al aan de huizen. Je had erbij van hout en stro. Zo arm. De mensen waren bij wijze van spreken al blij met een bierdopje.’ Zij: ‘We hadden twee zakken snoep meegenomen om uit te delen aan de kinderen.’ Hij: ‘Je voelt jezelf een soort Zwarte Piet, ze kwamen erop af als muizen. Zo lief.’

De safari voerde ook langs een kleine moskee. De gids heeft precies uitgelegd hoe het bidden in zijn werk gaat – mannen beneden op de knieën, de vrouwen staand op de balustrade erboven. Nathalie: ‘Ik moest een lange rok aan en een haarsluier, ik vond het gigantisch. Je ziet hoe het land achter het toerisme is. De meeste mensen willen zon, zee en strand. Nou, dat hebben we in Zeeland ook. Ik wilde toch even wat meer zien. Het was dubbel en dwars de moeite waard. Dit onthoud ik nog jaren.’

Hilbert: ‘Gisteren hebben we een massage gehad in het hamam-bad, vandaag hebben we armoede gezien en morgen gaan we raften.’ Nathalie: ‘Turkije is geweldig! Er valt hier zoveel te doen.’

Om te voorkomen dat ongenode gasten zich in Club Paradiso te goed doen aan ultra all inclusive-drankjes en lekkernijen, krijgt iedereen bij aankomst een roze plastic bandje om de rechterpols, dat gedurende de hele vakantie als betaalmiddel fungeert. Vakantiegangers die zich buiten de club wagen, verstoppen dit brandmerk onder lange mouwen of horlogebandjes. Als het echt niet anders kan, draaien ze het binnenstebuiten om het opschrift ‘Paradiso’ aan het oog te onttrekken. Reden: de prijzen in de not inclusive buitenwereld stijgen exponentieel als Turkse handelaren zien dat hun klant in een vijfsterrenhotel verblijft.

Ook op het strand geldt het polsbandje als geldig betaalmiddel. Het is er een stuk minder druk dan bij de zwembaden. De familie Attema uit Leeuwarden – Wilma, Willem, Kelly en Keanu – heeft dan ook geen probleem met het vinden van vier ligstoelen. Zoon Keanu heeft net een hamburger gehaald. ‘Je krijgt er frietjes bij! En straks neem ik nog een pizza.’

Zijn ouders zijn minder tevreden. Zaten ze maar in Sunset Bay, het hotel van vorig jaar. Wilma: ‘Daar maakte het personeel nog wel eens een geintje, hier zijn ze dronken of chagrijnig. Het eten was er niet zo gevarieerd, maar ik ben daar nooit ziek geworden en hier wel. En dan de andere hotelgasten. Er zitten echt alleen maar Nederlanders. We komen nooit meer terug.’

Ze zijn de enigen niet. Het ultra all inclusive-paradijs tegen bodemprijzen leidt bij veel gasten tot wel érg overspannen verwachtingen. De een meent dat het Turkse zeewater te zout is (‘Je huid gaat er zo strak van staan dat-ie bijna knapt, mij krijg je er niet meer in’), de ander bespeurt te veel chloor in de zwembaden (‘Ik had een zwarte zwembroek, maar na twee duiken was-ie vaalblauw’). Er zijn mensen die menen dat de wijn niet te zuipen is (‘Het merk is Kutman, die naam zegt het eigenlijk al’), het eten te eenzijdig en/of de andere gasten oninteressant (‘Hoe zeg je dat positief? Het zijn een beetje Johnny’s en Anita’s’).

De enige klacht die hout snijdt, is die van de overboekingen. Elke dag horen we verhalen over gezinnen of stelletjes die een of meer nachten een appartement hebben moeten delen met onbekenden, omdat er anders geen plek meer was. De prijs die betaald wordt voor een iets te grote populariteit dit jaar.

Ria uit Munstergeleen, wegens reuma in de WAO, denkt met weemoed terug aan de tijd dat Turkije nog niet zo hot was. Vier jaar geleden was Club Paradiso alleen bereikbaar via ‘hobbel- en knobbelwegen’ en de plaatselijke bevolking boog en knipte voor een dubbeltje. ‘Ik kon me niet voorstellen dat het dezelfde Turken waren als bij ons in Nederland. Zo netjes, zo aardig, zo fatsoenlijk! Ik voelde me echt the queen. Het was hier een waar paradijs, als ik dat zo mag zeggen.’ Maar nu? ‘Er wordt hier te veel verdiend, ik vind het maar niks. Als het zo doorgaat, haal ik volgend jaar zelf een zwembadje in de tuin.’

Toen ze vandaag met haar dochter ging winkelen in de stad, werden ze overal lastiggevallen. ‘En dan het hotel: je hoort niks dan dubbelboekingen. Ik heb gehoord dat er gisteren een hele bus is teruggestuurd naar Nederland omdat er geen plek meer was.’ Ook het animatieteam is ‘knap waardeloos geworden’. Ria wijst op het immense Orient Plaza Hotel dat het afgelopen jaar pal naast Club Paradiso is verrezen, en waar ook avond aan avond Russian Nights, missverkiezingen en toneelstukken worden georganiseerd. Ria: ‘Verleden jaar hadden we Clynt, die trok een jurk aan en hoge hakken, dan was hij Sneeuwwitje. Dat was lachen! Die man droeg de hele show. Hij hield de mensen bezig vanaf het moment dat ze de ogen openden tot diep in de nacht. Maar nu is het niks meer. Normaal zou ik zeggen: we mogen nog een week, maar nu zeg ik: we móéten nog een week.’

Niet iedereen is met zulke hoge verwachtingen naar Club Paradiso gereisd. De echte all inclusive-zonaanbidders zitten bij het kleinste zwembad, ver weg van animatieteam, housemuziek en ander georganiseerd geluk. Daar worden geen wekkers gezet om op tijd een ligstoel te bemachtigen. Er is plek genoeg. ‘Wie wil er nog wat drinken?’ vraagt Eli. ‘Ik trakteer!’ Even later zit iedereen, cocktail erbij, sigaretje erbij, te weken in het water. ‘Je moet elkaar wel aankijken als je proost,’ roept Ilona, ‘anders heb je zeven jaar slechte seks!’ Henny: ‘Ik wil helemaal geen seks met jullie.’ Henk: ‘Nou moet ik alweer pissen! Hé Marlie, vanavond moeten we het ventieleke maar eens bekijken.’

En zo gaat het de hele dag door. Als om zes uur de bar bij het zwembad sluit, worden alle minibarretjes op de kamer leeggehaald zodat er een paar uur langer gedronken, gerookt en gekeuveld kan worden.

Job (29), makelaar uit Purmerend, op vakantie met vriendin Ilona (20): ‘Ik had het fokking druk met werken. Ik zei tegen Iloon: boek jij maar iets, ik heb geen tijd. Alles is best, als we maar niet naar Turkije gaan. Als ik Turken wil zien, ga ik wel naar het Jonkheer van Cittersplein. Maar nu zit ik hier en ik vind het te gek. Als ik terugkom en iemand vraagt: moet ik naar Turkije? Dan zeg ik: ja, gaan!’

Eli (26), aanstormend modeontwerper uit Rotterdam, op vakantie met vriend Patrick, jongerenwerker: ‘Normaal gaan we met de tent, maar nu hadden we weinig tijd. We dachten: laten we eens ordinair luxe gaan.’

Henk (43), eigenaar van een kartbedrijf, op vakantie met vriendin Marlie (41), eigenaresse van een transportbedrijf: ‘Het oosten van Turkije moet heel mooi zijn. Maar zo’n vakantie wilden we niet. We waren echt toe aan een weekje uitrusten.’

En dus kozen ze allemaal voor Club Paradiso, ultra all inclusive en vijf sterren. Al moeten ze om dat laatste een beetje lachen. Henny (35), projectmanager bij Fortis: ‘Kijk, als je het Amstel Hotel in loopt en je zegt: ik wil een speciale avond voor mijn vrouwtje, dan zeggen ze: we regelen champagne, rozen, aardbeien, chocolade en slagroom. En in wat voor kleuren had u die rozen eigenlijk gewild? Rood, roze, paars, geel? Hier is vijf sterren echt wat anders.’

Zelf hebben hij en zijn vriendin Sandra (27), psychologiestudente, ook een avond een appartement moeten delen met onbekenden. ‘Maar wij kunnen nog wel een keertje op vakantie. De meeste mensen die hier komen, trekken het maar net. Sommigen betalen twee maandsalarissen, ze hebben keihard gewerkt om een mooie vakantie voor hun gezinnetje te regelen. Ze hebben krom gelegen. Dan hoeft er maar iets mis te gaan of ze zijn teleurgesteld. Dan hebben ze alle reden tot klagen.’

Hij neemt nog een slok van zijn cocktail. ‘Dit is Turkije!’ roept hij dan. ‘Een luxe zwembad met de zon en een drankje. Sandra! Schatje! Kom eens bij me zitten!’