De juiste student op de juiste plek: niks mis mee. Maar dan moet de minister van Onderwijs het spel wel volgens de regels spelen.

Soms wil je het haast even opnemen voor Jet Bussemaker. Zo’n voorpagina van De Volkskrant van afgelopen zaterdag, dat gun je niemand. ‘Het stoort mij dat iedereen altijd maar hogerop wil,’ stond er in vette letters boven haar hoofd. Ai, denk je dan. Een minister van Onderwijs en Emancipatie kan zich handiger uitdrukken. Dat vond ook de Kamer, die haar deze week terstond op het matje riep.

Niet alleen het hoogste statusniveau is voldoende, benadrukte de minister daar nog een keer. En daarmee heeft ze natuurlijk best een punt. Dat niet iedereen die het kan noodzakelijkerwijs naar de universiteit hóeft. En dat voor mensen die als communicatiemedewerker of projectmanager aan de slag willen een hbo-studie vaak veel geschikter is. De juiste student op de juiste plek: niks mis mee.

Maar gelukkig, de minister had ook nog trouwe vrienden. De VSNU (Vereniging Samenwerkende Nederlandse Universiteiten) kwam gisteren met haar toekomstvisie. En die bleek verdraaid veel met die van de minister overeen te komen. Voorzitter Karl Dittrich verduidelijkte het gisteren op Radio 1 nog even. Niet iedereen hoeft naar de universiteit, vond ook hij. ‘Wij zien op dit moment nogal wat ambitie bij afgestudeerde hbo’ers. Maar we zien ook dat veel van die studenten het niet halen.’

En toen knapte er hier toch iets. Die logica van Dittrich, daar gaat iets helemaal mis. Al jarenlang wordt het studenten steeds moeilijker gemaakt te stapelen. Waar je vroeger als ambitieuze vmbo’er door keihard werken via mbo en hbo relatief soepel op de universiteit kon belanden, is dat tegenwoordig door allerlei extra toetsen en vertragingsmechanismen al nagenoeg onmogelijk gemaakt. Gewone studenten worden onder het mom van ‘studiesucces’ gedwongen vanaf het eerste moment in de pas te blijven lopen. De universiteiten maakten daarover zelfs prestatieafspraken met de minister. Studenten die een keer een verkeerde keuze maken of wat langzamer op gang komen: dat kost de universiteiten gewoon keiharde euro’s.

Dus waarom halen ‘veel van die studenten het niet’? Omdat ze plotseling veel te veel misplaatste ambitie hebben? Omdat ze minder intelligent zijn geworden? Of omdat het systeem nu eenmaal besloten heeft dat laatbloeiers en trage denkers te veel geld zijn gaan kosten?

Sommige studenten zijn ongetwijfeld beter af op het hbo en het mbo of zijn gewoon domweg gelukkiger als postbezorger. Maar met alle nieuwe hordes die ineens zijn opgeworpen wordt het wel lastig te bepalen wie dat zijn. En dan zijn dit soort opmerkingen opeens onverteerbaar wrang.

Je kunt niet tegelijkertijd het tempo drastisch omhoog schroeven en vervolgens klagen dat mensen soms ook gewoon te veel willen. Dat is de regels veranderen tijdens het spel. Dat is vals spelen.