Bevrijde bimbo’s

Reportage / De opkomst van de ‘Female Chauvinist Pigs’

Er is een opstandje aan de gang in Nederland. Om het een feministische revolutie te noemen, is een te groot woord en bovendien, de derde golf is al zo vaak aangekondigd. Maar we zien in de krant en op televisie de laatste paar weken heel wat vaker boze vrouwen dan daarvoor. Vrouwen van een jaar of dertig die het zat zijn. Die zich elke dag opnieuw ergeren aan de onmogelijke normen en standaarden waaraan ze moeten voldoen. Vrouwen die niet langer willen beantwoorden aan het schoonheidsideaal dat de commercie hen voorschrijft, en zich weigeren te identificeren met de rol die daarbij hoort: die van bimbo.

Sunny Bergman gooide met haar documentaire Beperkt houdbaar de knuppel in het hoenderhok. De Playboy-vagina is sinds die tijd een begrip, en niemand zal de grijnzende Amerikaanse arts vergeten die Bergman een totale make-over van haar intieme delen aanraadde. Daarna trok Larissa Pans onder het motto Morele seks de aandacht met haar tirade tegen de ‘platvloerse’ seks die commercie en media over ons uitstorten, en de rol die vrouwen daarin is toebedacht: een onderdanig lustobject met maten die alleen een pervers mannelijk brein kan bedenken.

Overdreven? Dan heb je Female Chauvinist Pigs van de Amerikaanse schrijfster Ariel Levy nog niet gelezen (zie ook kader). Levy, wier boek deze maand in vertaling uitkomt, constateert tot haar misnoegen dat de bimbo tegenwoordig model staat voor de bevrijde vrouw. ‘Bimbo is niet alleen in de mode, het is ook iets wat van oudsher uitsluitend mannen aansprak en vrouwen tegen de borst stuitte, dus meedoen is een manier om te laten zien dat je cool bent en dat je anders bent, stoerder, vrijer, leuker.’

Levy stelt dat naaktdanseressen en pornosterren de nieuwe idolen zijn van vrouwen die zich seksueel bevrijd noemen. De populariteit van paaldansen, cardiostriptease en workshops lap-dance is wat dat betreft een teken aan de wand, zegt ze. ‘Door de ranzigheid zonder blikken of blozen te omarmen, maken jonge vrouwen een lange neus naar het intense fanatisme van de feministen van de tweede golf,’ zegt ze. Wat al die vrouwen volgens Levy niet begrijpen, is dat ze zich conformeren aan een traditioneel, seksistisch beeld dat mannen op hun gemak stelt en vrouwen onrecht aandoet: een ondergeschikte, afhankelijke positie die ze, nota bene, alleen bij de gratie van opgepompte borsten en een royaal bildecolleté mogen innemen.

Twintigers en dertigers die om een paal heen kroelen, hun kleren uittrekken en dat emancipatie noemen? Dát wilden we zelf weleens zien.

Acrobatische elementen

Als sportinstructeur Denise Mulder het voordoet, lijkt het een fluitje van een cent, maar zo makkelijk is het niet: zo hoog in een paal springen dat je voeten bijna het plafond raken, ondersteboven blijven hangen, langzaam naar beneden glijden, het bovenlichaam draaien zodat je met je handen de grond raakt, en daarna sierlijk op je buik afglijden. Van de acht meiden die het proberen na te doen, belanden er verschillende lachend met hun billen op de grond. Dagmar, Manon en Vanessa gaat het nog het beste af. ‘Het is verslavend, schrijf dat maar op,’ roept Vanessa enthousiast voordat ze de volgende oefening probeert: ondersteboven hangen, je benen spreiden – waardoor je met je volle gewicht aan je armen hangt – en vervolgens afglijden. Denise, één bonk spieren zonder een grammetje vet, kan voorspellen waar ze straks spierpijn heeft: overal.

Pole fitness staat er op haar T-shirt, en dat is niet voor niks. Hoewel ze zelf professioneel paaldanseres is geweest, wil ze niet geassocieerd worden met ‘het schimmige paaldanscircuit’. Denise: ‘Ik leg de nadruk op het sportieve. Het is natuurlijk leuk als je een showtje voor je man kunt wegggeven, maar het gaat mij hier om de draaibewegingen en de acrobatische elementen. Ik wil niet zo’n paaldanssfeertje, ik heb er juist een sport van gemaakt.’ Geen sexy kleding daarom, maar een gewone sportschooloutfit. Geen gekroel rondom een paal, maar een complete work-out waar het paaldansen een onderdeel van uitmaakt. En geen sensuele bewegingen – of toch wel?

‘Het is pure vrouwelijkheid, en daar zijn vrouwen naar op zoek,’ zegt sportinstructeur Lindsay die Denise helpt bij haar les. Haar collega Linn bevestigt het: ‘Vrouwen willen op dat punt zelfverzekerder worden. Het is sport, het is niet sleazy, het is voor en door vrouwen, maar er hangt wel een spannend sfeertje omheen. Bij cardiofitness denk je: wat een sterk wijf. Dit ziet er ook nog eens heel mooi uit.’

‘Paaldansen is sierlijk, sensueel, je moet het aan anderen in je groep durven laten zien, en daarvoor is lef nodig,’ vindt Hermina, een Friese aerobicsinstructeur die het paaldansen in Franeker wil introduceren en bij Denise op les is om het onder de knie te krijgen. Ze grinnikt. ‘Mijn man zei: dat ga je niet doen! Paaldansen in Amsterdam, hij zag meteen de rode lichtjes branden.’ Met hoerigheid heeft het niets te maken, vindt ze. ‘Als je mooie bewegingen maakt, voel je je sexy, je krijgt meer zelfvertrouwen en daardoor durf je meer. Dat komt ook je relatie ten goede. Vrouwen die zich niet op hun gemak voelen met hun eigen lichaam, gaan zich hierdoor anders gedragen. De muurbloempjes, de vrouwen die zich opsluiten in de badkamer omdat ze niet willen dat hun man hen naakt ziet, die bloeien helemaal op.’

Ook Manon bevestigt dat het erotische aspect een reden was om te gaan paaldansen: ‘Je krijgt er spieren van én je vrouwelijkheid komt naar voren. Als je van de ene beweging op de andere overstapt, moet je dat heel sensueel doen, op een sexy manier om die paal zwieren. Dat is best eng om te laten zien.’ De drie meiden die bij Eyeworks werken, hebben hun mannelijke collega’s op termijn een showtje beloofd. ‘Als zij een paal regelen, dan doen we het.’

Zelfvertrouwen

Sara Bertoni, die paaldanslessen geeft onder de naam ‘Sexy Instructor’, legt in tegenstelling tot Denise Mulder wél nadruk op de sensuele kant van het paaldansen. ‘Het is, net zoals cardiostriptease en buikdansen, bedoeld voor vrouwen die willen leren hoe ze sexy kunnen zijn. Sexy zijn is een attitude. Je hoeft niet de looks van een model of filmster te hebben om toch sexy te zijn. Het heeft niet met een heel mooi lichaam te maken, het zit van binnen. Sexy en stupid kan niet, en fake women als Pamela Anderson zijn ook niet sexy. Plastische chirurgie helpt niet om je sexy te voelen. En een speciale outfit heb je er ook niet voor nodig. Sexy zijn kan ook gewoon in een spijkerbroek en een T-shirt.’

Sport geeft je altijd meer zelfvertrouwen, zegt Sara. Paaldansen is heel acrobatisch, je traint je arm- en buikspieren en wordt ontzettend flexibel. ‘Je gaat goed in je lichaam zitten. Ik zie verlegen meisjes in zes weken tijd extraverter worden. De een gaat sexy lingerie kopen, de ander lipgloss.’

Tijdens alle lessen wordt sportkleding gedragen, maar bij de uitvoering voor vrienden en familie gaan Sara en haar meiden echt los. ‘In hot pants, op high heels en op een funky plaats, in een discotheek. Als je een mooi lichaam hebt, is er niks mis mee om dat te tonen. Hoe zelfverzekerder, hoe sexier de kleding. Als je in een club om een paal danst, iets wat in Nederland maar weinig voorkomt, zul je zien dat alle mannen voor je buigen. De Pussycat Dolls en Shakira dragen hetzelfde uit: we are strong, we doen wat we willen.’

Paaldansen als de nieuwste assertiviteitscursus? Sexy zijn als kracht? Ineens moeten we denken aan het veelbesproken televisiefragment waarin Naema Tahir een erotisch getint stukje uit haar boek Kostbaar bezit voorleest aan Jeroen Pauw. Februari 2006, Nova. Een flirt op televisie die Casanova Pauw compleet overdonderde – ‘ik wil ook wel een voorleesavond voor u alleen organiseren, meneer Pauw.’ Kort daarna vergeleek hij Tahir met pornoster Kim Holland. Met Naema zou het, als losgeslagen moslima, weleens helemaal verkeerd kunnen aflopen.

‘Ik heb nog nooit zoveel reacties gehad op een optreden,’ zegt de succesvolle juriste en publiciste, die er met gemengde gevoelens op terugkijkt. Ze besloot er een thema van te maken voor een van de discussieavonden die het Amsterdamse Women Inc., een ‘platform voor vrouwen die voor verandering staan’, wekelijks belegt. Haar stelling: ‘Maak gebruik van je vrouwelijkheid.’

Die avond valt de hele zaal over haar heen. Naema zelf is eigenlijk niet de juiste figuur om deze stelling te verdedigen, want ze is veel te mooi. Zij heeft makkelijk praten! En door háár krijgen al die vrouwen die géén verpletterende schoonheden zijn, het nóg moeilijker. Daarnaast getuigen de beelden die de organisatie heeft geselecteerd om Tahirs visie te illustreren, allemaal van het irreële schoonheidsideaal waaraan vrouwen moeten beantwoorden, is de alom gehoorde klacht. De plaatjes zijn geen aanleiding tot discussie, zoals Tahir had gehoopt, maar maken vooral veel irritatie los. De jaren zeventig herleven ter plekke: ‘Lelijke vrouwen bestaan niet. Lelijke vrouwen zijn een uitvinding van mannen,’ roept een vrouw met een snor.

Je zou het bijna geloven. Op de – uitverkochte – avond over Morele seks die Larissa Pans onlangs in het Amsterdamse debatcentrum De Balie belegde, zei een jongen: ‘Er hoeven toch niet per se van die lelijke vrouwen in de Dove-reclame?’ Pans en haar gast Sunny Bergman wezen er woedend op dat de Dove-dames maat 38-40 hebben, de meest gangbare damesmaten. De anorexiamodellen die in de commercie de toon zetten – 1,87 lang, 52 kilo licht – zijn de uitzondering op de regel.

Genadeloos

Maar wie dwingt nu eigenlijk wie? Laten vrouwen zich nou echt zo op hun kop zitten door alleen mánnen? Vrouwen zijn genadeloos in het elkaar de maat nemen. Het vijftienjarige meisje in de documentaire van Sunny Bergman dat een schaamlipcorrectie wilde, werd daarin bepaald aangemoedigd door haar moeder, die het almaar had over ‘die afwijking’.

Bergman maakt zich er in de documentaire druk over dat ze, dertig-plus, niet meer aantrekkelijk genoeg is voor mannen. Een vetrolletje hier en een rimpeltje daar – so what, Sunny, vindt haar man. Je bent goed zoals je bent, ook al ben je het fotomodel van vroeger niet meer.

Larissa Pans klaagt erover dat ‘een vrouw pas sexy is als zij jong en strak is, en je haar perfect ronde vormen ziet. En,’ signaleert ze, ‘eenmaal boven de veertig rest de dorre woestenij van de ouderdom.’

Maar columniste Yvonne Kroonenberg valt het juist op dat vrouwen van vijftig-plus zo lekker ongegeneerd hun decolleté laten zien. ‘Hoe dieper, hoe beter.’ Over seksueel zelfvertrouwen gesproken. Die vrouwen hoeven zich niets meer aan te trekken van de graatmagere, gebotoxte en gefotoshopte fotomodellen en filmsterren waar Bergman en Pans hun ogen niet vanaf kunnen houden. De modellen die vrouwen onzeker maken, zó onzeker dat ze zich nog meer volgens mannelijke stereotypen gaan gedragen dan ze al deden. En gaan paaldansen – daarover hebben we het al gehad. En wat dacht je van cardiostriptease?

Emancipatiegedachte

In het zaaltje van Club Sportive waar Candy Cardio – ‘ja, ik heet echt Candy’ – haar lessen geeft, is de eerste les van het blok cardio­striptease bezig. Nog geen sjaaltjes en vestjes die opengeknoopt kunnen worden, laat staan een lolly die ‘met behulp van een stukje gezichts-choreografie’ in de wang wordt rondgedraaid. Dat is voor later. Nu proberen een stuk of acht meiden het tempo bij te houden waarin Candy het ze voordoet: loop vanaf de kant naar het midden van de zaal, draai een halve slag, draai je billen rond, leg je handen op je kruis, leg je handen langs de zijkant van je borsten, de vingers recht vooruit, geef een tik op je bil, leg een hand langs je hoofd dat een halve draai maakt, spring half om, leg je handen op de vloer, spring door je knieën en weer terug (zodat je met je handen op de grond en je billen in de lucht staat), sla met beide handen op je billen, kom omhoog, draai de linkerbil, dan de rechterbil, beweeg de schouders een paar keer van boven naar beneden, draai nog eens met je billen en gooi je haar achterover. En dat allemaal binnen twee minuten. ‘Je moet even die flow voelen,’ schreeuwt ze door haar microfoon.

‘Je doet het vooral om je zelfverzekerd te voelen. Ik kreeg een andere houding. Meer open en rechtop,’ zegt Jasmijn na de les. ‘Maar het is ook om je vrouwelijker te kunnen gedragen. Meiden van mijn leeftijd, ik ben zevenentwintig, zijn zó ontzettend bijdehand. We weten wat we willen, we zijn onafhankelijk, we hebben ons eigen huis, ons eigen werk, onze eigen vrienden. Dat schrikt mannen af, die laten zich daardoor intimideren. Door zo te dansen, compenseer je dat. Zodat mannen niet alleen al die stoere dingen van je zien, maar ook je vrouwelijke kant.’

Candy Gerritsen benadrukt dat ze ‘veel humor’ in de lessen stopt. ‘Het zijn lessen met een knipoog. Er gaat ook niemand uit de kleren. Maar ik probeer wel de sexy moves er een beetje door te duwen, net een stapje verder te gaan dan die meiden zelf zouden doen, zodat ze wat losser worden. Het is een spel dat voor sommige vrouwen te confronterend is, die komen dan ook niet meer terug.’

Dat ze met haar cardiostriptease het feminisme om zeep helpt, daar kan Candy alleen maar om lachen. De emancipatiegedachte is haar thuis met de paplepel ingegeven, vertelt ze. ‘Mijn moeder heeft me opgevoed met het idee dat je gelijk bent aan een man en voor jezelf moet kunnen zorgen. Maar dat wil niet zeggen dat je niet sexy kunt zijn! Ik ben wél een vróúw, en ik vind het leuk om dat te uiten en daarmee te kunnen spelen. Meestal loop ik in een trainingsbroek en op gympen, maar ik heb thuis ook een kast vol hoge hakken en rokjes. Daar kun je gebruik van maken als je wat gedaan wilt krijgen. Toen ik laatst kortgerokt en hooggehakt een elektronicazaak binnenging, kreeg ik echt veel korting! En je wordt ook beter geholpen. Op zo’n moment maak je je niet ondergeschikt, maar gebruik je juist je kracht.’

‘Vrouwen gebruik je hersens, niet je lichaam!’

De Amerikaanse schrijfster Ariel Levy heeft bij het schrijven van haar boek Female Chauvinist Pigs. De opkomst van de bimbocultuur van haar hart geen moordkuil gemaakt. Levy is op oorlogspad. Haar vijand: de hypergeseksualiseerde cultuur waarin vrouwen zijn gereduceerd tot ‘lekkere wijven’ à la Pamela Anderson, en seks niet meer is dan een consumptieartikel. ‘De opzichtige, dellerige, karikaturale versie van de vrouwelijke seksualiteit is zo alomtegenwoordig dat we er niet eens meer van opkijken,’ schrijft ze. Sterker nog: ‘De bimbocultuur is een lakmoesproef voor vrouwelijke vrijgevochtenheid.’ De écht bevrijde vrouw kronkelt schaars gekleed rond een paal en viert feest gekleed in niet meer dan spannende lingerie. ‘Een feestje waar vrouwen onder het toeziend oog van volledig geklede mannen in hun ondergoed tegen elkaar op rijden, is opeens onderdeel van hetzelfde project als een mars op Washington voor het recht op abortus.’ Levy gruwt ervan en roept vrouwen op hun hersens te gebruiken en niet hun lichaam: ‘Laten we ons niet zo blind staren op tieten en konten dat we niet meer zien hoe ver we níét gekomen zijn. Laten we dat niet verwarren met echte macht.’

Maar vrouwen zijn liever lustobject dan dat ze voor tutje worden versleten, constateert de schrijfster. En waarom is dat? Omdat vrouwen erbij willen horen. Bij mannen. De female chauvinist pigs praten net zo denigrerend over vrouwen als hun mannelijke tegenhangers. Toppunt van ‘ironie’ is om elkaar ‘sletje’ te noemen. Een vorm van postmodern feminisme waar Levy maar weinig mee op heeft, maar waar ‘sletjes’ als Paris Hilton een sterrenstatus aan ontlenen. Met seksualiteit heeft het allemaal bar weinig te maken, concludeert Levy: ‘Door seks terug te brengen tot attributen – dikke nepborsten, geblondeerd haar, lange nagels, paaldansen, strings – kun je het verkopen. Eigenlijk is het triest, als je erover nadenkt. Seks is een van de interessantste dingen waar wij als mensen mee kunnen experimenteren, en we hebben het gereduceerd tot polyester ondergoed en implantaten. We doen onszelf ongelooflijk tekort.’

Ariel Levy, ‘Female Chauvinist Pigs. De opkomst van de bimbocultuur’, uitgeverij Meulenhoff, 222 pagina’s, € 18,90

www.polefitness.nl

www.cardiocandy.nl

www.sexyinstructors.nl