03-11-2007
Door Maurits Martijn

Vanaf 1 oktober bestaat het AVV (Alternatief voor Vakbond) twee jaar. Dat betekent dat de – zelfverklaarde – luis in de pels van de traditionele vakbonden bij wet gerechtigd is mee te praten bij cao- en andere onderhandelingen. Maar de jonge vakbond wordt door de babyboombastions geweerd van de onderhandelingstafel. Volgens AVV-voorzitter Martin Pikaart maken de vakbonden zich schuldig aan kartelvorming en is er sprake van incestueuze belangenverstrengeling.

Met veel bombarie werd twee jaar geleden het ‘Alternatief voor Vakbond’ (AVV) opgericht: een initiatief van jonge academici die zich niet vertegenwoordigd voelden door de traditionele vakbonden. Mei Li Vos, de eerste voorzitter, was niet uit de media weg te slaan met haar tirades tegen de babyboomers. Inmiddels zit Vos voor de PvdA in de Tweede Kamer. Martin Pikaart, wiskundige en medeoprichter van de AVV, heeft het roer overgenomen.

Dat is geen dankbare taak: volgens Pikaart wordt het AVV op alle mogelijke manieren tegengewerkt. ‘De achterkamertjes van de polder worden bevolkt door vijfenvijftigplussers die alleen de belangen van hun generatie behartigen,’ zegt hij. ‘De belangen van jongere werknemers, van mensen met tijdelijke contracten en flexwerkers, worden genegeerd. Wij worden als nieuwe vakbond stelselmatig buitengesloten. De traditionele vakbonden maken zich schuldig aan kartelvorming en incestueuze belangenverstrengeling.’

Dat zijn zware beschuldigingen. Waar blijkt dat uit?

‘We hebben ons de afgelopen twee jaar, bijvoorbeeld, aangemeld voor verschillende cao-onderhandelingen in sectoren waar veel jongeren werkzaam zijn met tijdelijke contracten. Als reactie kregen we telkens te horen dat we niet welkom waren omdat we te klein zouden zijn of nog niet lang genoeg zouden bestaan.’

Jullie zijn toch ook een kleine bond? Jullie hebben maar drieduizend leden.

‘Maar we vertegenwoordigen een grote groep werknemers: flexwerkers en mensen met tijdelijke contracten, die door de traditionele vakbonden absoluut niet vertegenwoordigd worden. De vakbonden houden de rijen gesloten, ze laten ons er niet tussen. Laatst hoorden we dat er in de academische sector zelfs convenanten bestaan waarin is vastgelegd dat universiteiten hun cao’s móéten sluiten met bepaalde traditionele vakbonden.’

Is dat dan bedoeld om jullie buiten de deur te houden?

‘Dat is misschien niet de intentie van zulke convenanten, maar in de praktijk werkt het wel zo. We hebben die gang van zaken aangekaart bij de minister van Onderwijs. Na een jaar kregen we te horen dat zulke convenanten inderdaad niet de bedoeling hebben ons er buiten te houden, maar dat de AVV toch geen geschikte vakbond zou zijn voor overheidspersoneel. Dat slaat nergens op. Wij hebben nota bene in onze statuten staan dat wij de belangen van onder andere ambtenaren behartigen. En in het onderwijs werken ontzettend veel mensen met tijdelijke contracten.’

Waar blijkt die kartelvorming nog meer uit?

‘De financiering. De overheid subsidieert de vakbonden via de stichting Verdeling financiële overheidsbijdrage. Bijna een half jaar geleden heb ik ons daar al aangemeld, omdat we vonden dat we langzamerhand wel recht hadden op subsidie. We hebben veel te weinig geld om campagne te voeren en leden te werven. Vorige week kreeg ik eindelijk een aanmeldingsformulier. Daar gaan dus vijf maanden overheen. Drie keer raden wie er in het bestuur van die stichting zitten. Juist: de traditionele vakbonden.

Nog een voorbeeld. In veel sectoren zijn bepaalde cao’s door de minister algemeen verbindend verklaard. Als een kleine werkgever in zo’n sector met ons een cao wil afsluiten, moet hij dispensatie aanvragen om af te wijken van de overkoepelende cao. Vroeger kreeg je die dispensatie bijna automatisch. Maar minister Donner heeft nu net, buiten de Tweede Kamer om, een aanpassing doorgevoerd, waardoor de partijen het zelf moeten regelen. Bij wie moet je nu dus dispensatie aanvragen? Bij de partijen die net die algemeen verbindende cao hebben afgesloten: de traditionele vakbonden. In zulke gevallen krijgen we dus automatisch nee te horen.’

Dan kun je toch bezwaar maken bij de minister van Sociale Zaken?

‘Ja, maar die legt het dan voor aan de Stichting van de Arbeid. En wie zitten daarin? Precies: dezelfde grote bonden. Dat is machtsconcentratie, en in strijd met het grondrecht om je te verenigen. Het is pure kartelvorming.’

Als dat zo is, waarom doet de Nederlandse Mededingingsautoriteit er dan niks aan?

‘De NMA zegt dat het terrein van de arbeidsverhoudingen buiten hun invloedssfeer valt. Bizar genoeg bestaat er in Nederland op dit terrein geen enkel onafhankelijk toezichthoudend orgaan. Het is hetzelfde als wanneer de minister regelgeving over het milieu ter goedkeuring zou voorleggen aan de grote chemieconcerns. Het slaat echt nergens op. Dit is incestueuze belangenverstrengeling.’

Kan oud-voorzitter Mei Li Vos vanuit de Kamer geen invloed uitoefenen?

‘Progressieve krachten binnen de PvdA krijgen steeds minder ruimte. De FNV en de PvdA waren altijd twee handen op een buik. Nu is de FNV opeens ook maatjes met de SP geworden. De PvdA is bang dat de FNV haar aandacht nog meer naar de SP verlegt en probeert de FNV tegemoet te komen. Moeizaam dus.’

De AVV is heel lang bezig geweest met een nieuwe cao voor de uitzendbranche. Waarom is daar niks van terechtgekomen?

‘We hadden een heel mooi plan ontwikkeld waar de “draaideurconstructie” uit gehaald is. Tot nu toe kunnen uitzendkrachten er na drie jaar werk uitgezet worden en dan na drie maanden weer terugkomen. Op die manier kunnen werknemers eindeloos aan het lijntje worden gehouden. Daar wilden wij een einde aan maken. Maar ons plan werd uiteindelijk getorpedeerd door de FNV.’

Wat heeft de AVV de afgelopen jaren eigenlijk wél bereikt?

‘We hebben samen met het pensioenfonds Cordares een pensioenconstructie voor zelfstandigen samengesteld, waarbij deelnemers zelf kunnen bepalen wat ze inleggen en hoe risicovol het wordt belegd. En we hebben een nieuwe procedure bedacht die de cao-onderhandelingen heeft gedemocratiseerd. Niet alleen vakbondsleden, maar iedereen die onder de cao valt, mag binnenkort meepraten. Toen wij met het idee kwamen, riep de FNV meteen dat het niks was. Nu claimen ze dat zij de eerste bond ter wereld zijn die het zo heeft geregeld. En we zijn bezig met een rechtszaak tegen het ABP, het grootste Nederlandse pensioenfonds, dat 215 miljard euro beheert. Na de grote demonstraties op het Museumplein in 2004 is het hoofdlijnenakkoord gesloten over de vut. Daardoor moeten jongere werknemers meebetalen aan de riante vut-regelingen van zesenvijftigplussers, terwijl zij zelf geen vut-regeling meer hebben. In de onderhandelingen was dat indertijd zelfs de belangrijkste inzet van alle betrokken bonden. Wij vinden dat leeftijdsdiscriminatie. Het gaat wéér alleen om de belangen van oudere werknemers. Daarom hebben wij het ABP voor de rechter gesleept. Er staat veel op het spel, want als wij winnen, wordt het hele akkoord nietig verklaard. Dan hadden al die premies niet geïnd mogen worden. Half december doet de rechter uitspraak.’V

De kleine AVV tegen het grootste pensioenfonds van Europa. Gaan jullie winnen?

‘Daar ben ik van overtuigd. Als de rechter zijn rug maar rechthoudt.’