Is dit een Instagrammeisje of een kunstenares?

Op de foto zie je aardbeien op beschuitjes in bloemetjesvorm, het soort beschuitjes waarvan je er nooit in slaagt ze zonder zachtroze vlekken in je mond te laten belanden, het soort aardbeien kleurrijk als van een staalkaart. De soort ‘sunday brunch’ zoals ie in het ‘echte leven’ niet bestaat maar alleen op sociale media, op Instagram. Waar het bestaan een aaneenschakeling van mooi uitgelichte brunchtafels is, de werkelijkheid een serie tableau vivants.

In de volgende post filmt Amalia Ulman zichzelf op bed, het filter net zo zacht als haar ogenschijnlijk net-wakker-geworden-gezicht. ‘Sooo lazy always in bed lol 😛‘ schrijft ze eronder. Net zo nietszeggend zijn haar volgende post (een aardbeiengebakje) en die daarna (een konijntje).

Ondraaglijker licht dan de plaatjes van Ulman leek je ze op Instagram niet te krijgen. Toch worden haar foto’s binnenkort tentoongesteld op maar liefst twee tentoonstellingen in Londen. Tussen april en september 2014 was de Instagramaccount van de van oorsprong Argentijnse Ulman namelijk een kunstproject met de naam ‘Excellences & Perfections.’ Alles was door Ulman, die kunst studeerde aan de Central Saint Martin in Londen, van te voren bedacht en zelf speelde ze de hoofdrol. Van een onschuldig plattelandsmeisje dat naar Los Angeles verhuist (de aardbeienbeschuitjesfase) zou ze langzaam transformeren in een zelfdestructieve, schaars geklede ‘bad girl’ (de cocaïne in Chanel-logofase), om te eindigen als de tot inkeer gekomen, yogaverslaafde healthfreak (de avocadotoastjesfase). Alles gelardeerd met de nodige hashtags, inspirerende quotes en persoonlijke bekentenissen. Net echt, zou je kunnen zeggen. Als ‘echt’ in dit geval niet net zo problematisch was, een ingewikkeld concept op Instagram; hoeveel #nofilters je er ook tegenaan gooit.

Razendsnel gingen Ulmans foto’s van echt naar nep naar kunst: weken na het afsluiten van haar project hingen ze eind 2014 al in het New Museum in New York. Vanaf komend weekend zijn ze onderdeel van een tentoonstelling in de Londense Whitechapel Gallery en in het Tate Modern opent op 18 februari nog een expositie waar ze te zien zijn. Het is kunst, kun je dan wel zeggen, niet meer alleen met de kleine k van kustmatigheid, maar met een grote, door het Tate onderstreepte K.

Tijdens haar project verzamelde Ulman ongeveer 90.000 volgers, die af en toe gedachteloos op ‘like’ klikten of er een welgemeende ‘amazing’ of ‘LOL’ onder plaatsten. Als Ulman zichzelf in haar ‘ontspoorde fase’ huilend filmt worden de reacties grimmiger. ‘Cry me a river,’ schrijft iemand. Of: ‘why are you filming this? Is Instagram your real life ???’

‘It wasn’t me. I was acting,’ zegt Ulman deze week in een interview met de Telegraph. Maar helemaal waar is dat niet, want hoewel ze een borstvergroting veinsde, waren de gezichtscorrecties die ze onderging wél echt. Echt en nep liepen in elk geval door elkaar, en niemand van haar volgers kwam daar tijdens het project achter. Dat is zowel de kracht van haar performance als de zwakte. Want als het gespeelde volledig opgaat in het decor, waar wringt het dan? Wat maakt Ulmans foto’s anders dan die van een willekeurig Instagram-meisje, haar rollenspel anders dan dat van ons allemaal op sociale media?

Van de perfect uitgelichte aardbeien tot de flawless selfies sluiten de foto’s precies aan bij de conventies op Instagram. Je kunt zelfs zeggen dat het too much is: juist een signaal van imperfectie, een beschamende foto of een zelfrelativerende tekst zijn een cruciaal onderdeel van de social media etiquette. Maakt Ulman de zelfenscenering belachelijk, omdat zij niet écht met aardbeiengebakjes koketteert maar als performance kunstenaar? Of is haar werk een geruststelling: het zelf is altijd een rol, authenticiteit een illusie, en is de boodschap dus: omarm het spel?

Ulman zelf benadrukt dat haar werk geen satire is. ‘Ik wilde bewijzen hoezeer vrouwelijkheid een constructie is,’ verklaart ze, ‘hoeveel werk er zit in het “vrouw worden” en hoe dat iets is dat je kunt leren.’ Professionele Instagram-meisjes zullen dat niet ontkennen.

Maar met welke k schrijf je hun kunst?