De witte schmink van Fresku

Fresku haalt zijn schouders op, grinnikend. De lage arbeidershuizen van Woensel-West blijven hardnekkig zwijgen in de felle augustuszon, terwijl hij vertelt dat hij recentelijk zijn stamboom heeft laten uitzoeken. Vroeger interesseerden zijn Antilliaanse roots hem niet wezenlijk. ‘Ik was ik, en dat was het. Daar moest iedereen het maar mee doen.’ Maar nu weet hij het niet meer zo zeker.

Zijn vader blijkt in de derde lijn af te stammen van een slavin wier dochter in de huishouding werkte op Montserrat. Haar dochter vertrok naar Curaçao en had acht kinderen, onder wie zijn vader. ‘Oma zat altijd in de tuin in een schommelstoel, bijbel stevig in haar hand. Echt, ik heb haar nooit zonder die bijbel gezien. Nu denk ik: wat een bijzondere vrouw. Ik heb nog zoveel vragen aan haar, maar ik stelde ze nooit toen ze nog leefde en ik de kans had. Druk met andere dingen.’

Wat hij te weten kwam over de familie van zijn moeders kant, die zijn vader vanwege zijn huidskleur nooit heeft geaccepteerd, vond hij zo mogelijk nog interessanter. ‘Mijn grootvader komt uit Duitsland en had een relatie met een Joodse vrouw. Vraag me niet naar de details, het gaat mij om het idee van de volbloed, waar ik me altijd aan heb gestoord. Wie is dat? Er bestaat helemaal niet zoiets als een volbloed. Ik was altijd een makamba voor de zwarten en een neger voor de witten. Maar moeder was steevast honderd procent Nederlands. Hoezo dan?’

Identiteitsconflict

Tegenwoordig woont hij even verderop in ‘Eindje’, aan de andere kant van het spoor, in Strijp, met zijn kenmerkende verbouwde fabrieken en pakhuizen. In een keurig grijs nieuwbouwhuis, tussen de advocaten, architecten en gepensioneerden. ‘Laatst hadden we bij mij thuis afgesproken voor de opnamen van de video voor “Kreeft”. We wilden zo’n echte nineties-clip maken, dus ik had een vriend van me gevraagd de stoerste jongens mee te nemen. Nou, je zag de buurtbewoners schichtig om het hoekje gluren. En dan weer wegduiken. Ja, ik ben typisch de rapper van de buurt. Ergens wel grappig.’

Beduidend minder grappig vond hij dat een van zijn buren, wijzend naar die rapper van de buurt, in de periode van Sinterklaas tegen Fresku’s (blanke) dochter zei: ‘Kijk, daar heb je Zwarte Piet al.’ Onschuldig bedoeld misschien, maar: ‘Racisme is racisme. Je moet het voortdurend blijven benoemen om het tegen te gaan,’ zegt hij stellig. Fresku bedoelt maar: de problemen spelen niet alleen aan de onderkant van de samenleving. En dan is er nog het gedoe onderling. ‘Ik kom wel eens donkere jongens tegen die mij vertellen dat ik geen echte nigga ben omdat ik welbespraakt ben. Dan denk ik alleen maar: je bent zooo jezelf aan het discrimineren nu. Ze associëren zelf dom zijn met zwart zijn. Of dat aangeleerd is, is de vraag, maar ze houden het daarmee zelf in stand.’ Conclusie: ‘We hebben aan alle kanten een identiteitsconflict.’

Ik hoop vurig dat mijn muziek zal voortleven. Dan kan ik maar beter eerlijk zijn, toch?

Vandaag is Fresku in slipper-modus. Maar dat is hij vrijwel altijd, zegt hij breed lachend. Kleine, olijke dreads komen vanonder zijn petje vandaan. Basketballshirt, korte broek. Alles wat los en wijd zit, draagt hij. ‘In de winter een joggingbroek. Gewoon comfort.’ Hij is geen modeboy, zoveel mag duidelijk zijn. Eigenlijk is hij in alles relaxed. Maar dat maakt hem niet minder een geëngageerde artiest.

Racisme is maar één van de heikele onderwerpen die hij aansnijdt op Nooit meer terug, zijn derde plaat, die zijn status als beste en belangrijkste rapper van Nederland alleen maar zal verstevigen. ‘Het is de kroon op mijn werk,’ zegt hij. Spitsvondig, hilarisch, boos, om niet te zeggen woedend. Maar altijd zinderend van de menselijkheid, soms op het sentimentele af, bijvoorbeeld als het om zijn dochter Alisha gaat. ‘Ik ben nu eenmaal een emotionele jongen,’ zegt hij. En hij meent het ernstig. ‘Ik hoop vurig dat mijn muziek zal voortleven. Dan kan ik maar beter eerlijk zijn, toch?’

Huilen, huilen, huilen

Fresku is een rappend dilemma. ‘Altijd die twee kanten hè? Het kan niet anders, anders zou ik niet mezelf zijn. Ik heb ze van nature in me.’ Als Roy Michael Reymound werkte hij jaren in de riemenfabriek voordat hij in 2010 doorbrak met zijn eerste single ‘Twijfel’, die precies uitdrukte wat de titel beloofde:
ik zweef in mijn gedachten
alles is zo twijfelachtig
onzekerheid is een groot gedeelte van mijn karakter
soms lijkt het makkelijk voor me
je ziet me blijven lachen
want ik verberg in feite mijn ware zijn met grappen
ik snap het ff niet
hoe moet ik me voelen?
hoe moet ik me uiten?

Je uiten door het stellen van de vraag: hoe moet ik me uiten? Ziehier de paradox waarmee Fresku (Papiamento voor: brutaal) de hiphopwereld binnenkwam. Zijn repertoire is grofweg in tweeën te splitsen. Deels bijtende satire, met niet zelden zichzelf als mikpunt van spot, deels soulsearching. Vaak werkt hij met partner in crime Timon van den Elskamp alias Teemong, een illustere figuur die nooit de pers te woord staat. ‘Ik ben Teemong. Ik maak clips en beats, en verder doe ik helemaal niets. Klaag me aan homo’, rapte hij op ‘Lamballen’ van het debuut Fresku, en daar moeten we het mee doen.

Voor de buitenwacht zou het kunnen lijken alsof Fresku inmiddels is gearriveerd. Hij heeft ontelbare hits op YouTube, trad met succes op belangrijke festivals op, is beladen met prijzen en voor alles en nog wat genomineerd. Maar twijfel is er nog steeds. Al is het niet meer zo erg als vlak voor het verschijnen van zijn tweede album, Maskerade, toen hij de wanhoop nabij was. Onder meer omdat de relatie met de moeder van zijn kind voorbij was en hij zijn nog kleine dochtertje van haar niet meer mocht zien. Dagenlang zat hij in zijn boxershort binnen ‘te huilen, huilen, huilen, huilen, huilen, huilen, huilen’, liet hij optekenen door website 3voor12. ‘Ik kon gewoon niet sterk zijn, nam de telefoon niet op, ruimde mijn huis niet op… (…) Ik kon me er niet toe zetten om een man te zijn, een mens te zijn.’

Steken in zijn borst

Het is goed gekomen, maar niet zonder dat het eerst helemaal uit de hand liep. ‘Op een gegeven moment smeten mijn ex en ik van alles naar elkaar. Nee, niet waar Alisha bij was. Dat zou onvergeeflijk zijn geweest. Lieke, mijn verloofde nu, zei: jullie lijken wel zestien. Daar werd ik even stil van, er kwam een diep soort schaamte over me. Want ze had natuurlijk groot gelijk. Mijn ex en ik zijn gaan praten, met een intermediair. Nu heb ik de helft van de tijd mijn dochter. Dat kan niet iedere man zeggen.’
Het gaat nu beter met hem. Veel beter. Maar nog steeds heeft hij af en toe een ‘grot-periode’. Dan hoort niemand wat van hem, geeft hij gewoon niet thuis. Is hij ten prooi aan zijn gepieker. Kan hij het wel? Zit er nog wel iemand op hem te wachten? Ook bij optredens speelt zijn onzekerheid hem parten. Hij is doodsbenauwd dat het slecht gaat en het daarna helemaal over is. Einde carrière. ‘Voor mijn gig op Lowlands in 2012 was ik zo bang, maar ik heb er gewoon gestaan. Ik zei tegen mezelf: het gaat lukken, al moet ik keihard acteren dat ik zelfverzekerd ben. Uiteindelijk heb ik de show van mijn leven gegeven. Na afloop ben ik, onder de douche, in elkaar gezakt. Handen tegen de muur en de tranen laten lopen.’
Thuis schrikt hij soms wakker en denkt hij dat zijn laatste uur is geslagen. Zo benauwd heeft hij het dan. Hyperventileren. Steken in zijn borst. Afgelopen jaar heeft Lieke hem zes keer naar de eerste hulp gereden, waar ze hem gelukkig gerust konden stellen. Ook weet hij nu dat Antilianen aanleg hebben voor diabetes, dus houdt hij zijn dieet in de gaten. Hij kijkt gespeeld-schuldig naar de hamburger die hij voor de lunch heeft besteld. ‘Maar niet altijd.’

Het Blanke poplied

De neuroot in Fresku blijft vandaag ver weg. In het ultrahippe restaurant van ontwerper Piet Hein Eek bij hem om de hoek is hij al net zo op zijn gemak als in Woensel-West. Toch blijft het een strijd, vertelt hij. Hij komt van ver. Hij was een onzeker, extreem bijziend kind. ‘Zelfs jij, daar aan de andere kant van de tafel, was indertijd een waas voor me geweest. Ik zag mijn bureau, niet het bord. Ik was altijd aan het tekenen, verhalen aan het schrijven. Mijn pen, mijn potlood, mijn schrift – dat was mijn wereld. Een diploma heb ik nooit gehaald. Met geld dat ik in de riemenfabriek heb verdiend, heb ik mijn ogen laten laseren, al voordat ik bekend werd als rapper. Er ging een wereld voor me open.’

Het gesprek komt als vanzelf op een van zijn stokpaardjes: het bastion van ‘de witmang’, oftewel de gevestigde massamedia, van RTL tot 3FM. Als relatief bekende naam wordt Fresku er nog wel uitgenodigd, zoals een paar maanden terug nog bij Giel Beelen, toen zijn single ‘Ik wil’ uitkwam. Maar net als bij andere hiphoppers blijft het ongemak. ‘Als je door Giel wordt gevraagd, mag je live je single spelen. Maar als dwingende voorwaarde geldt dat je ook meteen een liedje uit de Mega Top 50 covert. Maar wat moet ik in hemelsnaam kiezen? Die lijst bevat helemaal geen zwarte muziek. Moet ik gaan zingen en een gitaar pakken. Maar dat kan ik niet, ik ben rapper. Het blanke poplied is de standaard. Pop en rock, heel af en toe een Ibiza-rapje. Rest mij niets anders dan een van die liedjes te vervormen.’
Fresku besloot uiteindelijk ‘Hungry’ van het Nederlandse softrockfenomeen Dotan rigoureus te bewerken. Zijn versie doopte hij om tot ‘Was ik maar Dotan’:
Soms denk ik: was ik maar Dotan
Dan kwam ik vaker langs bij Umber-to-tan
En kwamen mijn liedjes op de radio langs
Maar nee
ik ben een rapper
Yo yo yo man
Dan had ik misschien een megahit
Stond ik in de Ziggo Dome en stond ik in de playlist
Derde plaat, niet één hit
Het gaat niet meer gebeuren en ik weet dit

‘Dotan heeft nog niet gereageerd,’ zegt Fresku, met een zelfgenoegzame glimlach op zijn gezicht. ‘Vind ik wel jammer.’
De overtreffende trap van ‘Was ik maar Dotan’ is ‘Zo doe je dat’ van Nooit meer terug. Het is een briljante satire waarvoor Fresku en Teemong alle middelen hebben ingezet. Giel Beelen zei eerst zijn medewerking aan het nummer toe, maar gaf vervolgens niet thuis. Dus verknipten ze, in een razendslimme, Lucky TV-waardige montage, een aantal teksten van hem tot een intro. Beelen hoor je nu onder meer zeggen: ‘Hiphop, dat slaat helemaal nergens op. De standaard 3FM-luisteraar heeft zoiets van: flikker op joh. Het werkt gewoon niet op de radio.’ Waarna het nummer echt begint en er in een vet Jamaicaans accent een handleiding volgt voor rappers die mainstream succes wensen: ‘Nigga, bleek je huid, je moet loekoe als een witmang.’ In ‘Zo doe je dat’ wordt geconstateerd dat het heel toevallig is dat de rappers die wel op de radio gedraaid worden allemaal blank zijn. Een nep-dj legt uit waarom: ‘Wat een gejank, het is nu eenmaal net een andere klank.’

‘Soooo wauw’

Drie dagen na de ontmoeting verschijnt de videoclip van ‘Zo doe je dat’ online. Daarin schminkt een droefgeestig kijkende Fresku zichzelf langzaam maar zeker wit, een even simpel als doeltreffend statement. Het grote aantal comments, voor en tegen, geeft aan hoezeer het onderwerp leeft. NRC, de Volkskrant en NPO Radio1 besteden aandacht aan de commotie. De storm is losgebarsten. ‘Soooo wauw,’ laat hij via Whatsapp weten. ‘En hoe.’ Hij voelt zich een ‘beetje nerveus en trots tegelijk.’

Ik merk dat 3FM de kraan dichtdraait voor hiphoppers. En niet alleen voor hen, voor heel veel zwarte muziek.

Maar op dit moment kijkt Fresku een tikje bedremmeld, bijna verontschuldigend. ‘Ja, iemand moet het zeggen. Ik spreek niet alleen voor mezelf, dat snap je. Maar het wordt ingewikkeld als ik probeer hiphop verder te pushen, en ik zelf geen stap verder kom: dit is jouw niche, ga maar lekker op YouTube nummers maken. Ach, we zien wel waar het me brengt. Ik wil niet het slachtoffer uithangen, maar het voelt alsof ik daarin word beperkt. Ik merk dat 3FM de kraan dichtdraait voor hiphoppers. En niet alleen voor hen, voor heel veel zwarte muziek. En dat is belachelijk.’ Zo is de weg naar boven versperd. Geen Ziggo Dome voor Nederlandse hiphop.

Ook Fresku rapt voor zijn bankrekening, natuurlijk. Maar hij maakt geen muziek met geld als doel, zegt hij, maar muziek met geld als gevolg. ‘Artistieke integriteit, dat is het verschil. Ik ben in de eerste plaats een verteller. Ik moet mijn verhaal kwijt. Ik kan er niet zomaar even een hit uitpoepen. Ibiza-rap, dat weiger ik. Het gaat goed met me wanneer ik een album uit heb. De zalen willen me hebben en ik kan geld verdienen met optreden. Maar daarna stokt het onherroepelijk. Tienduizenden views op YouTube en ik krijg bijna geen cent van auteursrechtenorganisatie Buma Stemra – hoe kan dat? Ik heb recht op meer. Maar het echte geld verdien je via airplay. Wist je trouwens dat al het geïnde geld van mensen die hun muziek niet bij de Buma hebben opgegeven naar de grootverdieners gaat? Naar Marco Borsato en Anouk? Ik kan alleen platen maken door helemaal in te teren op mijn spaargeld. En ik weet niet hoe ik die cyclus moet doorbreken. Tenzij er iets in Hilversum verandert.’

Grappig én intelligent

Fresku weet waar hij over praat. Met Teemong maakt hij behalve muziek ook filmpjes, die regelrechte hits zijn op het internet. Sterker nog: zijn personage Gino Pietermaai was al een succes voordat hij professioneel begon met rappen. Sketches van Gino worden vaak meer dan een miljoen keer bekeken. Later kwam er het rabiaat racistisch typetje Willy Keurig bij, die zich vol overgave mengt in de Zwarte Piet-discussie, de HEMA-boycot bespreekt en de ‘minder, minder, minder’-speech van Wilders analyseert. ‘Mensen vragen me waar ik de inspiratie voor Willy vandaan haal. Hoezo? Ik verzin niets, ik gebruik gewoon de zinnen die ik opvang.’

Ondanks het grote internetsucces durft tot nu toe geen enkele omroep met Fresku en Teemong in zee te gaan. Meer dan eens heeft hij bij de bazen aan tafel gezeten, maar nooit leidde het tot iets concreets, behalve frustraties. ‘Ze willen je een format aansmeren. Of je anderszins beperken. En ik heb ook eisen hè? Ik wil het grappig én intelligent. Ik wil dat je erom lacht, en dat het pijn doet dat je erom lacht. Het moet dubbel.

‘Ik had er niet eerder van gehoord, maar in Hilversum hanteren ze de term “functioneel zwart”. Dat wil zeggen dat een zwarte man of vrouw op tv alleen een beroep kan hebben dat ze kennelijk vinden passen bij die huidskleur. Een zwarte muzikant, of voetballer, dat kan nog, maar een zwarte… ik zeg maar wat… groenteboer, nee. Zolang dat bestaat, zie ik geen kans op verbetering.’

De laatste klap

Hij komt uit een gebroken gezin, dat weet iedereen die de muziek van Fresku kent. Op een dag vertrok zijn vader uit Eindhoven om terug te gaan naar Curaçao. Een eiland, had zijn moeder hem verteld. ‘Ik zag dan een eiland voor me zoals je ze in tekenfilms ziet. Een bak zand en een palmboom. Wow, zit mijn pa daar? Waarom dan? Ik had geen idee. Maar toen ik zeven was, ging ik er ook heen. Drie kinderen alleen opvoeden, dat kon mijn moeder mentaal niet aan. Als ik dit verhaal een paar jaar geleden had verteld, zou ik een heel andere toon hebben aangeslagen, want toen koesterde ik nog wrok. Ik heb veel geschreven over de situatie toen, hoe het voor mij voelde. Daarmee heb ik het echt opengebroken. We hebben veel gepraat. Nu heb ik een supergoede band met mijn moeder.’

Van zijn zevende tot zijn veertiende woonde hij op Curaçao. ‘Ik heb daar geleerd hoe belangrijk familie is. Hier is een neef een neef, daar is een neef net een broer. Een enorm verschil.’ Maar in het begin was het voor hem vooral wennen: een ander land, een nieuwe taal, nieuwe mensen. En bovendien een totaal andere opvoeding. ‘Voor het eerst van mijn leven kreeg ik klappen. Had je thuis een bepaalde taak niet gedaan? – d’rop: bam! Dat was een shock.’

Het was ook de laatste klap van zijn vader die hem begin deze eeuw deed besluiten terug te keren naar Nederland. ‘Ik was in de McDonald’s met mijn pa en hij vroeg me of ik een pastechi voor hem wilde kopen. Een Antilliaans gerecht, hier noem je dat een pasteitje. “Paha, dit is een McDonald’s, ze hebben hier geen pastechi.” Deze McDonald’s wel, aldus mijn pa. “Geloof ik niet,” zei ik, waarop ik meteen een keiharde klap op mijn gezicht kreeg. In een volle McDonald’s. De hele zaak viel stil, iedereen keek naar mij. En ik barstte in tranen uit. Ik was veertien, ik begon me net een grotere jongen te voelen. In de auto terug naar huis zei ik tegen hem: “Ik ga naar Nederland, ik ga naar mijn moeder toe.” Ja, bekijk het maar.’

Nul dwang in de islam

Over opvoeding zullen ze het nooit eens worden, maar Fresku onderhoudt nu een relatie op basis van wederzijds respect met zijn vader. Op Nooit meer terug richt hij enkele verzoenende woorden tot zijn zoon: ‘Hé Roy. Je hebt het niet goed gedaan op school, dat weet ik, en toch ben ik trots op je.’ Toen het met de gezondheid van zijn vader niet goed ging, kocht Fresku voor hem een ticket naar Nederland, waar hij langzaam aansterkte.

Op de Antillen ging Fresku met zijn katholieke vader mee naar de kerk. Ook hij geloofde in de christelijke God. In zijn stoere periode heeft hij een kruis op mijn bovenarm laten tatoeëren. Nu staat er een klaver drie. Van het begin af aan had hij zijn bedenkingen bij de figuur van Jezus, die zoals hem was verteld stierf voor onze zonden. ‘En elke keer als ik een zonde bega, sla ik weer een spijker in zijn arm. Huh? Zo luguber. Wat is dit allemaal? Ik voelde me voortdurend beschuldigd worden, terwijl ik dacht: hé man, ik ben gewoon een goeie guy.’

Het was in de riemenfabriek dat hij Hassan leerde kennen. Een Turkse jongen die even oud was als hij, maar al naar Mekka was geweest. ‘Door zijn baard en zijn kleding zagen collega’s hem als extreem. Maar ik zag vooral zijn vrolijke ogen. Op een dag werkten we samen en kreeg ik de kans uitgebreid met hem te praten. Hij gaf me toen heel concrete antwoorden op mijn vragen. Er werd me duidelijk dat je helemaal geen Jezus nodig hebt om vergiffenis te krijgen, je hebt spijt nodig. Oprecht berouw. Ik geloof in broederschap onder mensen. En in goed doen. Hoop. Dat zijn kernwaarden die ik terugvond in de islam. Tenminste, zo interpreteer ik het. Ik lees het met mijn hart. Er zit nul dwang in de islam. Wat alleen niet mag, is herschrijven. Maar interpreteren wel. En daarin ligt ook het gevaar, want sommigen interpreteren het naar haat. Dat ontken ik niet.’

Sindsdien is Fresku moslim, geen feit dat hij aan de grote klok hangt. Voor de goede orde: we hebben het hier over een moslim die zich, verkleed als een hond, in zijn kont laat neuken door Theo Maassen. Voor een videoclip natuurlijk, maar toch. Weer grinnikend: ‘Ze hebben me nog een tijdje gestalkt, mensen van de moskee waar ik heen ging. Dat vond ik niet fijn. Ik kreeg er een benauwd gevoel van: alsof ze me nu helemaal van God wilden maken. Maar ik was al van God.

‘Nee, ik ga niet meer naar de moskee. Ook bidden doe ik even niet, en daar voel ik me af en toe best schuldig over. Ik hou juist erg van alle handelingen die geloven met zich meebrengt.’ Bij de presentatie van Maskerade, in 2012, vroeg hij zijn Lieke ten huwelijk. ‘Ze zei ja. Maar nee, zij is geen moslim. We wachten nog met trouwen tot het rustiger is, niet nu er net een nieuwe plaat van me aankomt. Bij ons huwelijk wil ik een priester en een imam, om het in te zegenen.’

Iedereen is bang

Doorgaans is Fresku een lieve, slimme, ruimdenkende jongen. Maar na de aanslagen op Charlie Hebdo was hij gewoon kwaad. Ondanks die gemoedstoestand heeft hij elke regel van ‘Angst’ zorgvuldig afgewogen: ‘Kunnen ze me hierop pakken of niet?’ Het slotnummer van Nooit meer terug begint met wat klinkt als een zakelijke mededeling, over de meest cinematografische beat die Teemong in huis had:
Theo van Gogh is mijn held niet
Pim Fortuyn is mijn held niet
Fijn dat ik nu je aandacht heb
Zou ik Charlie zijn, was ik mezelf niet

‘Ik keur de daad af, dat in eerste plaats. Iedereen mag van mij zeggen: ik ben geen fan van Mohammed. De profeet heeft ten strengste verboden om hem te laten afbeelden, want het ging hem om de inhoud niet om uiterlijk vertoon. Waarom wil je dat dan zo graag doen? Dan ben je er voor mij gewoon op uit om te kwetsen. De mensen die daar pijn van hebben, zijn heus niet allemaal aanhanger van IS. Dit is juist hoe IS mensen ronselt: zie je hoe ze ons belachelijk maken? We moeten het niet meer pikken.’

Het beeld dat in het buitenland nog bestaat van Nederland, zo probeer ik ook te leven. Tolerant.

Er is dus een grens aan de spot met iets drijven, aldus de rapper die met zoveel de spot drijft. Maar waar ligt die grens? ‘Ja-ha, waar ligt die? Wat een vraag, fucking master.’ Hij lacht breeduit. ‘Mensen van mijn platenmaatschappij hebben me wel eens gezegd dat ik ergens ook een cartoonist ben. Iemand die beweert dat er geen heilige huisjes zijn. Maar daar ben ik het niet mee eens. Het verschil zit voor mij in de moraal. Waarom doe je iets? Wil je beledigen en ontwrichten, of wil je een verhaal vertellen en is choqueren daarbij een middel? Maar ik wil ook niet hypocriet zijn. In alle eerlijkheid: ik kan niet ontkennen dat ik op mijn eigen manier hetzelfde doe. Ik doe het ook. Maar ik probeer wel te voelen wat de ernst van de situatie is. Je moet mededogen tonen voor de mensen die het verdienen, zij die de pijn voelen.’

In de berichtgeving na de aanslagen op Charlie Hebdo miste Fresku de nuance. ‘Waarom moesten alle moslims afstand nemen van iets dat zij evident niet gedaan hadden? Ik begrijp die gedachtegang niet. Voor 9/11 kende ik het woord terrorist alleen uit Bruce Willis-films. Dat was een gek met een neutraal uiterlijk. Maar nu is het opnieuw uitgevonden, en hoort het puur en alleen bij islam. Wij zijn met zijn allen verantwoordelijk voor hoe zo’n term als terrorist wordt ingevuld, dat ontstaat niet zomaar. We moeten het bewaken en regisseren, omdat ik anders voorzie dat er grote problemen ontstaan. Met genocides als gevolg. Dat is geen paranoïde gedachte, dat is vaker gebeurd. Er wordt aangestuurd op een oorlog.’

Bijna iedereen is bang vandaag, rapt hij in ‘Angst’, het maakt niet uit aan welke kant je staat. Volgens Fresku zijn het vooral bepaalde politici die garen spinnen bij dat klimaat. ‘Ze regeren door middel van die angst. Ze stoken de bevolkingsgroepen aan de onderkant tegen elkaar op. Want als die onderkant met elkaar bezig is, zullen ze niet focussen op de echte issues. Dan kan de ene onderkant tegen de andere zeggen: het is jullie schuld. Het is onderdeel van een machtsspel.’

Een verwrongen beeld

In mei dit jaar postte Teemong op YouTube een nummer van een zekere Roy. Het lijkt in alles een amateuristische videoclip, maar schijn bedriegt. ‘Ik ben een nikker, daarnaast ook nog een kaas,’ wordt er gezongen op de wijs van ‘Hakuna Matata’ uit The Lion King. Maar de titel luidt nu ‘I’m a coon, I’m a tatta’, slang voor respectievelijk zwart en blank. Vervolgens rapt de zogenaamd jonge Roy op gespeeld houterig wijze dat hij zo verward is.

Misschien is hij dat ook nog steeds, als hij het al ooit werkelijk was, maar in het restaurant in Eindhoven zegt Fresku in elk geval zeer beslist: ‘Ik voel me Nederlander. Maar dan wel een Nederlander die ras noch kleur erkent. Ik hecht aan het beeld dat in het buitenland nog bestaat van Nederland. Zo probeer ik ook te leven. Tolerant. Dat is wat ons sterk maakt. Maar het beeld vind ik hier nergens meer terug. Bij Antillianen zie ik hetzelfde, die hebben ook een verwrongen beeld van wie ze zijn. Het klopt niet. Net als in Nederland is er alleen nog maar een ideaal. Ik sta daar helemaal alleen in. Eens in de zoveel tijd heb ik daar gesprekken over met Lieke. Ze zegt dan dat ik misschien maar beter een eigen land kan beginnen: Freskuland.’

‘Nooit meer terug’ van Fresku verschijnt op 4 september. Zondag 6 september treedt hij op tijdens Into The Great Wide Open op Vlieland. Vrijdag 11 september wordt het nieuwe album gepresenteerd in de Effenaar in Eindhoven.