De witte mens moet juist wél meepraten over racisme

Het meest aanmatigend zijn de blanke, linkse vrouwen die zichzelf trouwens wit noemen en mij heel rechts vinden, en die aan mij uitleggen dat ik niet zwart genoeg ben of niet ‘echt zwart’, zodat mijn ideeën over racisme eigenlijk niet tellen. Laat het aan blanken over om ook nog eens de baas te willen spelen over wie wel en wie eigenlijk niet gekwalificeerd zwart is. Ik heb dat altijd de overtreffende trap gevonden van wat je tegenwoordig ‘white privilege’ moet noemen. Ik hou het op horkerigheid.

Er zijn ook zwarte en bruine mensen die mij in alle opzichten ‘te licht’ bevinden, dat komt veel vaker voor; je wordt dan de mond gesnoerd op grond van je uiterlijk en kleur. Het lukt me niet dit als een verheffend principe te zien.

In de zaterdageditie van NRC werden drie zwarte vrouwen geïnterviewd en eentje die zichzelf omschrijft als ‘Turks-Koerdisch-Nederlands’. Even was er sprake van dat de laatste niet mee mocht doen, want iemand vond dat het ‘bij zwarte vrouwen moet blijven’, maar alla, er werd een gedoogconstructie gevonden. De Turks-Koerdische Aslan begreep trouwens de aarzeling, want ‘aangezien zwarte mensen op de ladder van ongelijkheid onderaan staan, staan ze bovenaan als het op recht van spreken gaat’. Vrij naar Mattheüs: ‘Zo zullen de laatsten de eersten zijn, en de eersten allen zwart.’

Het interview gaat over agency: het recht van spreken, dat idealiter gebaseerd moet zijn op eigen ervaring. Dus: de ‘witte mens’ dient zich gedeisd te houden over racisme. Juist niet, lijkt me. En vervolgens kom je in de informele, modderige sfeer waar een tintje donkerder meer te zeggen krijgt dan een tintje lichter. Dit alles, u snapt het, om nog steeds ‘het racisme’ aan de kaak te stellen, dat grappig genoeg gebaseerd is op diezelfde kleurprincipes, maar dan omgekeerd.

Kijk, het was een goed idee dat mensen die vroeger homofielen werden genoemd voor zichzelf gingen spreken en niet over hen lieten bedisselen door derden. Zwarte mensen, zwarte vrouwen: speak out. Maar verwacht niet dat alle andere zwarte mensen en zwarte vrouwen het daarom met je eens zullen zijn. Je kan dan nog volhouden: ja, maar die zijn niet echt zwart of vrouw. Maar er komt een moment dat je je achter de oren moet krabben hoeveel biologisme je nodig hebt om je ‘culture war’ te winnen. Het wordt wel erg het antiracisme van bloed en bodem.

Ik weet iets van minderheidsgroepen die bij elkaar komen op grond van een klacht of grief die alle leden delen. Niet alleen wordt het zaak met de Ergste Klacht te komen, wil je woordvoerder worden van een of ander, het verdient ook aanbeveling om het radicaalste statement paraat te hebben, anders ben je een softie. Die interne dynamiek zorgt ervoor dat de Klacht heilig wordt, het kan niet erg genoeg zijn, ook al om de club bij elkaar te houden. Het is in feite desastreus als de klacht wordt gehoord en er iets aan wordt gedaan. De bestaansgrond van de minderheid wordt dan aangetast, en er moeten heel snel nieuwe, verstrekkende klachten worden aangemaakt, die niet een, twee, drie te verhelpen zijn.

In de Volkskrant lees ik over een klacht, die mij terecht lijkt. Diana Matroos is RTL- en BNR-presentatrice en vertelt: ‘Bij de redactie van RTL legde een leidinggevende een handjevol pepernoten op m’n bureau, terwijl hij zei: ‘Voor de enige Zwarte Piet op de redactie.’’ Ik neem aan dat zij de waarheid spreekt, maar ik neem toch ook aan dat Diana Matroos meteen is opgesprongen, en haar baas tot de orde heeft geroepen. Is dat lastig? Ja, vast. Maar veel minder lastig dan het invoeren van een algemeen geldend protocol aangaande zogenaamd ‘foute grappen’ op de werkvloer.