Nederland is helemaal niet zo negatief over vluchtelingen

In de media werd van de week geschokt gereageerd op een Frans onderzoek waaruit zou blijken dat Nederlanders veel negatiever zijn over vluchtelingen dan alle andere West-Europeanen. Het Parool concludeerde dat ‘de Nederlander’ de vluchtelingen liever ziet gaan dan komen, het AD noteerde dat ‘het Nederlandse volk geen migranten wil, en zelfs het degelijke dagblad Trouw kopte: ‘Nederlanders vinden land te vol’. Migratieprofessor Leo Lucassen van het Instituut voor Sociale Geschiedenis in Amsterdam liet meteen weten dat hem dat niet verbaasde: ‘We plukken hier de wrange vruchten van twintig jaar islamkritiek.’

Maar wie de moeite neemt het onderzoek van het Franse bureau Ifop ook echt te lezen, ontdekt al snel dat het reuze meevalt met die bevindingen. Inderdaad zegt 63% van de respondenten dat ons land al genoeg mensen uit het buitenland opvangt en het onmogelijk is nog meer migranten op te vangen. Maar daarin staat Nederland niet alleen: in Frankrijk en Italië werd precies hetzelfde percentage genoteerd. Bovendien gaat het in die vraag over migranten – niet over vluchtelingen. Volgens hetzelfde onderzoek vindt maar liefst 61% van de Nederlandse respondenten dat het onze plicht is ‘migranten op te vangen die vluchten voor oorlog en misère’.

Een grote meerderheid van de Nederlanders steunt dus het beleid van de Europese Commissie en de Nederlandse regering, die een streng onderscheid willen maken tussen vluchtelingen uit oorlogsgebieden en migranten die om andere redenen naar Europa willen komen. De kop boven al die alarmerende stukjes had dus ook kunnen zijn: ‘Grote meerderheid Nederlanders steunt het huidige asielbeleid’. Maar ja, dat is geen nieuws.

In de media werd de afgelopen dagen ook vermeld dat de Nederlanders volgens het Franse onderzoek verreweg het minst bereid zijn zelf vluchtelingen in huis te nemen: niet meer dan 4 procent. Inderdaad: het laagste cijfer van West-Europa. Maar de verschillen met de andere landen zijn marginaal: in Engeland is het bijvoorbeeld ook 4 procent, in het gastvrije Duitsland niet meer dan 7 procent, en koploper Spanje komt ook niet verder dan 10 procent. Bovendien wordt dat cijfer tegengesproken in andere onderzoeken: volgens een peiling van Maurice de Hond in september – dezelfde maand dat het onderzoek van Ifop plaatsvond – is maar liefst 13 procent van de Nederlanders bereid een tijd lang één of meer vluchtelingen in huis te nemen. Ruim drie keer zoveel dus als het cijfer uit de Franse enquête.

Kortom: het is maar hoe je het vraagt, en wat de media er vervolgens van maken.

Meer, meer, meer

Daar kwam onderzoeker Peter Kanne van I&O Research ook achter, toen hij in augustus in opdracht van de Volkskrant een enquête hield over de opvattingen in Nederland over vluchtelingen. De resultaten werden door de ochtendkrant gepresenteerd onder de kop ‘Minder, minder, minder’. De eerste zin: ‘Bijna de helft van de Nederlanders wil dat er minder vluchtelingen naar ons land komen.’

Gevraagd naar oorlogsvluchtelingen, vond 42 procent juist een hóger aantal acceptabel.Inderdaad was dat het antwoord op de eerste vraag. Maar weggestopt in het artikel was ook een onderzoeksresultaat dat die strekking flink relativeert: gevraagd naar oorlogsvluchtelingen vond slechts een kwart van de ondervraagden dat er van hen minder zouden moeten komen, terwijl 42 procent een hóger aantal juist acceptabel vond.

Zo zag Peter Kanne zich genoodzaakt een ingezonden brief naar de Volkskrant te sturen waarin hij de kop bekritiseerde, en meldde dat volgens de enquête oorlogsvluchtelingen in Nederland juist overwegend welkom zijn.

‘In zulke enquêtes worden de resultaten heel snel “vervuild” doordat respondenten denken aan arbeidsmigranten, of in de volksmond: gelukszoekers,’ zegt Peter Kanne, ‘en ook nog eens door de manier waarop ze in de pers worden gepresenteerd. We hebben weer geleerd dat we hier extra zorgvuldig mee om moeten gaan.’

Katholieken vs. protestanten

Zelf vond ik overigens de opvallendste bevinding in het Franse onderzoek het reusachtige verschil in antwoorden tussen de ondervraagde katholieken en protestanten in Nederland. Maar liefst 83 procent van de protestanten is het eens met de stelling dat het onze plicht is migranten op te vangen die op de vlucht zijn voor oorlog en misère, terwijl van de katholieken een magere 43 procent die stelling onderschrijft. Volgens het onderzoek is het verschil tussen de katholieke en de protestantse opvatting over dit onderwerp in Nederland veruit het grootste van alle West-Europese landen. In Frankrijk bijvoorbeeld trekken de katholieken het gemiddelde juist omhoog. Een verklaring wordt er niet bij gegeven. Zou het te maken hebben met de razendsnelle ontkerkelijking die juist de katholieken in Nederland hebben doorgemaakt terwijl ze nog wel als zodanig te boek staan, zodat de herhaalde oproepen van de paus om barmhartig voor vluchtelingen te zijn in andere landen meer weerklank vinden?

In Nederland komt de magere steun voor oorlogsvluchtelingen onder katholieken in ieder geval verrassend overeen met de grote steun voor de PVV van Geert Wilders in de katholieke zuidelijke provincies en noordelijke katholieke enclaves als Volendam.

Maar voor ik domme dingen ga zeggen over het verband tussen de katholieken en het populisme: daar zou eens aanvullend onderzoek naar moeten worden gedaan.