<div class="lead">Door de Panama Papers loopt de elite nu reputatieschade op, zonder dat duidelijk is of en in hoeverre dat terecht is. Daarom: een voorzet met tien praktische vuistregels.</div>
Wat is de impact van de Panama Papers? Wat zijn de gevolgen van dit ‘grootste datalek aller tijden’? Welk beeld ontstaat als je honderden journalisten laat grasduinen in de boekhouding van ’s werelds allerrijksten?
Het is een ontluisterend plaatje. De Panama Papers bevatten namen van mensen waarvan je zou hopen dat ze beter weten: niet alleen wereldleiders als Poetin, maar ook de – inmiddels opgestapte – premier Gunnlaugsson van IJsland, de Oekraïense president Porosjenko en Ian Cameron, de vader van de Britse premier. In ons land werden genoemd: topbestuurder Bert Meerstadt – ook al opgestapt – en voetballer Clarence Seedorf.
De digitale schandpaal van het journalistencollectief International Consortium of Investigative Journalism (ICIJ) werkt goed. Honderden namen uit de mondiale bovenklasse zijn de afgelopen dagen via krant en televisie door het slijk gehaald.
De digitale schandpaal werkt té goed. De elite loopt reputatieschade op, zonder dat duidelijk is of en in hoeverre dat terecht is. Gaat het om belastingontduiking? Wordt hier belangenverstrengeling verhuld? Veel is onduidelijk.
Het ergste is dat dit er al niet meer toe doet. De Panama Papers bevestigen wat janhagel al weet: dat de politiek-bestuurlijke elite bestaat uit leugenachtige graaiers. Echte bewijzen van échte malversaties zijn niet nodig. Waar rook is, is vuur. Als je naam in de Panama Papers voorkomt, ben je publiekelijk veroordeeld. Het is trial by transparancy.
De schade voor de betrokken personen en bedrijven is enorm. Bovendien krijgt het maatschappelijk vertrouwen een knauw. De Panama Papers ondermijnen het reeds tanende vertrouwen in de politiek-bestuurlijke elite. En dat is ernstig. Want is vertrouwen in het gezag niet een basisvoorwaarde voor een goed functionerende samenleving? Natuurlijk moet de bovenlaag zich dan wel gedragen. ‘Van onbesproken gedrag’, eisen we. Dat is, in deze tijden van toenemende transparantie, een hoge lat. Voldoen aan wetten, regels en gedragscodes is niet meer genoeg.
De grote datalekken demonstreren hoe snel hoge bomen in de wind kunnen komen te staan. Meer transparantie vereist prudentere reputatiebewaking. Niet de letter van de wet telt, maar de tijdgeest. Het gaat niet om wat mag. De vraag is: wat is ‘niet oké’? En, praktischer: wat gebeurt er met mijn reputatie als dit uitlekt? Die vragen, daar worstelt de elite zichtbaar mee. Terwijl een simpele regel volstaat: mijd het grijze gebied als de pest. Of is dat te abstract? Hebben de bovenbazen niet eerder behoefte aan tien praktische vuistregels; een soort ‘reputatiedecaloog’.
Maar wie zal die ons dicteren? God niet. Daarom hierbij maar vast een voorzetje. Voor de elite:
<ul>
<li class="tekst">Gij zult uw fiscalist negeren, zeker als deze fluistert over eilanden, Andorra of Panama;</li>
<li class="tekst">Gij zult niet aanpappen met personeel, sekswerkers of kamermeisjes (m/v);</li>
<li class="tekst">Gij zult niet meewerken aan ingewikkelde financiële of juridische constructies, ook niet als u ze zelf wél begrijpt;</li>
<li class="tekst">Gij zult geen onkosten declareren, zeker niet voor wijn, lange nachtelijke taxiritten of sneeuwkettingen;</li>
<li class="tekst">Gij zult uw naam niet verbinden aan rechtspersonen in beheer van een trustkantoor;</li>
<li class="tekst">Gij zult verre blijven van internationale sportclubs, zoals FIFA, UEFA of IOC;</li>
<li class="tekst">Gij zult uw privileges niet gebruiken voor gunsten aan familie, vrienden of partijgenoten;</li>
<li class="tekst">Gij zult niet begeren uws naasten Maserati, het hek rond diens Griekse buitenhuis, diens Zwitserse horloge, noch iets anders dat uws naasten is;</li>
<li class="tekst">Gij zult vriendelijk bedanken voor exclusieve feestjes en betaalde reisjes naar verre vreemde landen;</li>
<li class="tekst">Eert de fiscus, in alle landen waar u zakelijk of privé actief bent.</li>
</ul>

Kees Kraaijeveld

Na de Panama Papers: tien geboden voor de elite

Ongelijke transzorg

Machtige Eerste Kamer

Democratisch tekort

Bange huisartsen

Verhaal van de week

Clickbait-sletjes

Nicolaas Veul

Nederland in crisis

Hans against the machine

Iedereen naar het buitenland

Hollander zoekt asiel

‘Mam, ik ga toch niet dood?’

Reportage

Tibet bezet

China verstevigt zijn grip

Het verdriet van Tibet

Iedereen is hypocriet

Hannah Prins

Tien openluchtbioscopen

Cultuurtips