<div class="lead">Vanuit het Zuid-Franse stadje Lunel trokken zeker negentien jihadisten naar Syrië. Niet omdat ze werden gediscrimineerd en uitgesloten, denken de bewoners. ‘Deze jongens werden groot met McDonald’s en tv en laten zich afslachten in een ver land. Onbegrijpelijk.’</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Lunel, in de Languedoc, tussen Nîmes en Montpellier, is bekend om zijn muskaatwijn. In de zomer komen toeristen af op de Romeinse resten in de buurt en de course camarguaise in de arena: een diervriendelijke variant van stierenvechten waarbij in het wit gestoken mannen de stier een strik die op zijn nek is bevestigd, afhandig proberen te maken. </p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Maar de laatste tijd maakt Lunel naam met een heel andere specialiteit: jihadi’s.</p>
<p>Sinds december 2012 vertrokken zeker negentien jihadisten uit Lunel naar Syrië. Zes van hen werden daar eind vorig jaar gedood. Begin deze maand hield de politie nog vijf nieuwe verdachten aan, een operatie waarvoor in alle vroegte de nauwe straatjes rond de Notre-Dame-du-Lac werden afgesloten en de Lunellois werden gewekt door helikopters. </p>
<p>‘Het is veel voor een stadje van maar 25.700 inwoners,’ verzucht Pascal Gomez in de Bar des Sports, dat dienst doet als praathuis van Lunel. Gomez, organisator van culturele evenementen, zegt dat hij het niet kan aanzien dat zijn Lunel betiteld wordt als jihadistenbroeinest. Daarom riep hij op tot een demonstratie ‘voor samenleven en tegen alle krachten die ons proberen te verdelen’. Met de laatsten bedoelt Gomez ‘alle fanatici,’ van moslimfundamentalisten tot de aanhang van het Front National van Marine Le Pen. </p>
<p>Er kwamen ongeveer zestig mensen op de bijeenkomst. ‘Dat is niet veel,’ beaamt hij. ‘Maar het is een begin. We moeten een dialoog op gang helpen, met elkaar praten. Lunel is in wezen een rustig plaatsje en dat moeten we zo houden. We hebben hier een fantastisch klimaat, een geweldig erfgoed.’ Hij wijst naar zijn fiets buiten: ‘De regering heeft Lunel aangemerkt als “veiligheidsprioriteitszone”. Maar mijn fiets doe ik nog steeds niet op slot.’</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p><b>Goede cijfers </b><br />De Syriëgangers van Lunel komen vooral uit de twee achterstandswijkjes van Lunel, die La Roquette en Abrivado heten. Grote uitzondering is Raphaël, die bij het groepje van zes twintigers hoorde die het leven lieten. Met zijn vrienden Sabri en Housem, twee broers, kwam hij om bij een bombardement in het oosten van Syrië. Raphaël woonde in een straat met comfortabele vrijstaande huizen en palmbomen in de tuin. </p>
<p>Een kilometer van zijn ouderlijk huis staat naast een vestiging van fastfoodketen Quick de moskee Al Baraka. In dit grote, vrij nieuwe gebedshuis kwamen de Syriëgangers bidden. Voor het gebouw zitten op een bankje een paar gepensioneerde gelovigen in djellaba. De zon schijnt, maar het is ijzig koud.</p>
</p></div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
<p>&#8216;Er is hier vrijheid van godsdienst, gratis onderwijs en zorg: waarom dan de jihad?&#8217; </p>
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>De voorzitter van de moskeevereniging werd onlangs onder druk van de autoriteiten vervangen. Omdat hij het jihadisme niet duidelijk genoeg veroordeelde toen de burgemeester hem vroeg een verklaring af te leggen. Waarom, vroeg hij zich af in de lokale krant <span class="Cursief">Midi Libre</span>, zou hij jongens veroordelen die willen vechten tegen onrecht? En niet de Fransen die afgelopen zomer naar Israël reisden om het leger te helpen met het doden van Palestijnse baby’s?</p>
<p>De nieuwe woordvoerder van de moskee, rijschoolhouder Jamal Benabdelkader, heeft laten weten dat Al Baraka een islam van vrede predikt. Maar voor commentaar is hij niet bereikbaar. Vakantie, werk, Benabdelkader heeft nooit tijd.</p>
<p>Jongerenwerker Tahar Akermi wil wel praten. Hij kende alle jihadi’s zegt hij. Omdat er in Lunel geen jongere is te vinden die niet het MJC bezoekt, het ‘Maison de la jeunesse et de la culture’, waar hij werkt. Ze deden mee aan de activiteiten die hij op touw zette, zoals de muziekateliers waar Raphaël, die gitaar speelde en van Led Zeppelin hield, belangstelling voor had. Met de broers Houssem en Sabri vormde hij een hecht vriendengroepje na zijn bekering tot de islam, op zijn achttiende: ‘Samen lieten ze hun baard staan en begonnen ze anderen de les te lezen over het geloof. Maar het waren aardige jongens met wie te praten viel,’ volgens Akermi. </p>
</p></div>
<figure id="post-10939 media-10939" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2015/04/bfa7a97b-528b-4c3a-b8af-81dd041f73ec_Nanda-G_Lunel_07N_GON9318_preview-kopie.jpg" alt="Volgens jongerenwerker Akermi had de eerste groep Syriegangers vermoedelijk een humanitair motief. Foto: Nanda Gonzague" /><figcaption>Volgens jongerenwerker Akermi had de eerste groep Syriegangers vermoedelijk een humanitair motief. Foto: Nanda Gonzague</figcaption></figure>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Akermi, een veertiger met baseballpetje, vermoedt dat het groepje is misleid met de belofte dat in Syrië een humanitaire taak stond te wachten. ‘Hun motivatie was, voor zover ik dat tenminste kan nagaan, van humanitaire aard,’ zegt Akermi. ‘Ze wilden mensen gaan helpen in Syrië, ze hadden het vaak over het onrecht daar. Eenmaal ter plekke kregen ze denk ik tot hun eigen verbazing een kalasjnikov in handen gedrukt.’ </p>
<p>Het waren geen kansloze schoolverlaters. Raphaël studeerde aan de Epitech, een informaticaopleiding aan de universiteit van Montpellier die alleen leerlingen toelaat met heel goede cijfers bij het eindexamen. Sabri zat nog op school, Houssem had een beroepsopleiding autotechniek gevolgd. Voor de broers, die van huis uit moslim waren, was de terugkeer tot het geloof een manier om respect te krijgen, denkt Akermi, ook al hadden ze geen werk en geen woning. </p>
<p>Maar Akermi is geen aanhanger van het idee dat terrorisme geboren wordt uit sociale ellende. ‘Een gevoel van uitsluiting kan een factor zijn bij ontsporing. Mensen zien mij als een “immigrant die de immigrantenjeugd helpt” en niet als Fransman. Kun je nagaan hoe het is voor anderen zonder baan. Maar daarom ga je niet voor de jihad naar Syrië.’ </p>
<p>Waarom dan wel? ‘Het is een spirituele zoektocht,’ vermoedt hij. ‘Een manier om het bestaan zin te geven. Tegelijk blijft het een raadsel, ik denk dat ze zelf verbaasd zijn geweest over hun eigen radicalisering, dat ze in een maalstroom terechtkwamen waar ze geen weerstand aan konden bieden.’</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p><b>Je suis Charlie </b><br />Na de aanslagen van Parijs worstelt Frankrijk met de islam. Maar de hand verdwijnt vooral diep in eigen boezem: er is veel aandacht voor het onrecht dat immigranten die in sombere buurten werden ‘geparkeerd’ zou zijn aangedaan. Premier Manuel Valls riep eerst op trots te zijn op Frankrijk en zijn waarden. Daarna, kennelijk om de linkervleugel van zijn partij te plezieren, sprak hij over ‘apartheid’ toen hij de toestand van de wijken omschreef waar de aanslagplegers vandaan kwamen. De strijd tegen terreur is ook een strijd tegen ongelijkheid, zo wilde hij maar zeggen.</p>
<p>Maar die boodschap valt slecht bij de zwijgende meerderheid in Lunel. ‘De immigratie is veel te hard gegaan en brengt te veel problemen met zich mee,’ zo verwoordt slager Didier Desfere de algemene stemming. Aan de muur van zijn zaak hangt een Je suis Charlie-affiche. ‘Maar van die jihadisten hier, daar keek ik wel van op,’ vervolgt Desfere. ‘Tot nu kenden we alleen de drugscriminaliteit, van die jongens die in veel te dure auto’s rijden.’</p>
</p></div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
<p>&#8216;Wij drinken graag een glas, zij drinken alleen thee of koffie. Dat mengt dus niet erg.&#8217; </p>
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>‘Het is uit de hand gelopen,’ vindt ook apotheekster Sylvie Menteyne. ‘Op school neemt de onveiligheid toe, mensen sturen hun kinderen niet meer naar het lycée hier aan de overkant. Die nemen de bus naar La Grande Motte, vijftien kilometer verderop.’</p>
<p>Menteyne kende Sabri en Houssem vrij goed, zij zag hen in ieder geval vaak. ‘Ze kwamen hier medicijnen halen voor hun oma, bij wie ze woonden nadat hun moeder was overleden. Het waren correcte jongens.’</p>
<p>Haar apotheek staat in Abrivado, een kleine verzameling flats van vijf hoog. Ze verkeren in prima staat en worden omringd door pijnbomen. Menteyne woont vlak bij een cafetaria waar de naam van de pui is verwijderd en een rolluik is neergelaten. De zaak was van Karim, de oudste van de omgekomen jihadi’s uit Lunel. Raphaël, Houssem en Sabri kwamen hier veel, net als de leerlingen van het lycée die de lunch in de kantine ontvluchtten. ‘Wij dachten dat er drugs werden gebruikt,’ zegt Mentyene. ‘We wisten natuurlijk niet dat het een ontmoetingsplaats was van islamitische radicalen.’</p>
<p>De vraag naar het waarom houdt haar bezig. ‘Ik kan er met mijn hoofd niet bij: die kinderen groeien hier op met McDonald’s en televisie, en ze laten zich afslachten in een ver land.’</p>
<p>Dat er discriminatie is, wil ze best geloven. ‘Wij nemen wel islamitische stagiairs aan, maar ik ben er niet zeker van dat andere bedrijven dat ook doen. Maar hoe dan ook, Frankrijk biedt deze mensen alles: een sociale huurwoning, er is hier vrijheid van godsdienst, gratis onderwijs en zorg: medicijnen studeren is niet eenvoudig, maar het kost in ieder geval bijna niets. Waarom dan in vredesnaam die jihad?’</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p><b>Voetbalkooi</b><br />In La Roquette, Lunels tweede schotelbuurt, is het lastig iemand te vinden om over die vraag te praten. Abdelkader Ferrahoui, een ex-profvoetballer van Montpellier HSC en Algerijns international, heeft een futsal-vereniging opgericht voor jongens in deze buurt, waar hij zelf opgroeide. Espoir et Avenir, hoop en toekomst. Hij zegt eerst te komen en laat het daarna toch afweten. ‘Hij staat vast in het verkeer, hij komt niet meer,’ zegt zijn assistent, die zijn naam niet in een krant wil hebben. </p>
<p>De assistent, een Arabische jongen in een wit Adidastrainingspak en een zwart skijack, vindt de ophef over de jihadi’s maar onzin. ‘Als jongens die keus maken, dan is dat hun eigen zaak, daar hebben wij toch niets mee te maken? Toch worden wij gestigmatiseerd, de media zouden moeten stoppen om het hierover te hebben.’ </p>
<p>Hij vertelt veel liever over de grote klacht van La Roquette: het gemeentebestuur weigert een City Stade te bouwen, een groot model voetbalkooi. ‘Waarom willen ze dat niet? Ze doen nooit iets voor ons, er is hier helemaal niets te doen. Er is ook geen werk, niemand werkt hier.’</p>
</p></div>
<figure id="post-10939 media-10939" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2015/04/fc88a0ff-eb6f-4f4d-822a-c55ec079fb8b_LUNEL_24N_GON0405_preview-kopie.jpg" alt="Verloren generatie: &#039;Als wij onze kinderen niets bieden, dan vullen andere die leemte op.&#039; Foto: Nanda Gonzague" /><figcaption>Verloren generatie: &#8216;Als wij onze kinderen niets bieden, dan vullen andere die leemte op.&#8217; Foto: Nanda Gonzague</figcaption></figure>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Wethouder Pierre Soujol van ‘partijloos rechts’ kent het verhaal over de voetbalkooi maar al te goed. ‘Ik weet dat ze het ervaren als onrecht, maar wij beginnen daar niet aan. Als we die kooi bouwen, dan komen ze hun wijk niet meer uit, dan moedigen we juist de gemeenschapsvorming aan die we graag willen doorbreken. Ze hun zin geven om er maar van af te zijn, dat is niet ons idee van integratie.’</p>
<p>Er stond een tijd een voetbalkooi in La Roquette. ‘Maar die zorgde voor overlast bij de omwonenden, we hebben hem weggehaald. Een politieke keuze, wij zijn er voor alle Lunellois, niet om de belangen van groepen te dienen.’</p>
<p>Soujol loopt naar een luchtfoto van Lunel aan de muur in de raadszaal. ‘Wij hebben vijf sportterreinen, waarvan er één vrij toegankelijk is, je hoeft dus niet eens lid te worden van een club om hier te kunnen sporten. Het is gewoon niet waar dat hier niets is te doen. Het openbaar vervoer kost hier 1 euro, voor dat bedrag kan je overal naar toe. En we hebben een nieuwe, gratis mediatheek.’</p>
<p>De gemeente worstelt met de aandacht voor de jihadisten, Soujol en burgmeester Claude Arnaud menen dat Lunel slachtoffer is van een hype. ‘Wij willen de realiteit niet ontkennen, maar er worden nu wel erg veel schijnwerpers op ons gericht. Lunellistan, dat is, ben ik bang, straks wat er van ons blijft hangen bij veel mensen. Terwijl we zoveel te bieden hebben.’</p>
<p>Een verklaring voor de oververtegenwoordiging van Lunel als jihadistenleverancier heeft hij niet. ‘Het onderzoek is in handen van de antiterreureenheid van het OM in Parijs, we weten het niet. De moskee staat los van de radicalisering van deze jongens. Misschien dat er daarbuiten een charismatische prediker actief was.’</p>
<p>In Lunel leven autochtone Fransen en moslims min of meer vredig naast, maar niet veel met elkaar, zo vat Soujol de toestand samen. ‘Zij hebben nu eenmaal andere gewoonten, wij maken hier graag werk van de apéro, wij drinken graag een glas. Zij drinken alleen thee of koffie, dat mengt dus niet erg.’</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p><b>Mislukt </b><br />‘De politiek van dit gemeentebestuur is mislukt,’ meent Philippe Moissonnier, die de linkse oppositie aanvoert in de gemeenteraad. Moissonnier, stedebouwkundige, ziet het jihadisme in de eerste plaats als een sociaal probleem dat bestreden moet worden met een overbekend recept: meer geld en middelen. ‘Ik geloof juist wel dat het goed is om een voetbalkooi te bouwen in La Roquette, legt hij uit. ‘Dat je die jongens daar de hand moet reiken. In die buurt gaat de werkloosheid richting veertig procent. Nog belangrijker is dat we meer street corner workers krijgen, we hebben er nu maar twee voor de hele stad. Daarbij zou je meer moeten investeren in onderwijs en de buurtpolitie, die is wegbezuinigd tijdens het presidentschap van Nicolas Sarkozy, in ere moeten herstellen.’</p>
</p></div>
<figure id="post-10939 media-10939" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2015/04/85b6cb92-c61b-4306-9f97-ee733f856c01_0_LUNEL_20N_GON9908_preview-kopie.jpg" alt="Foto: Nanda Gonzague" /><figcaption>Foto: Nanda Gonzague</figcaption></figure>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Denkt Moissonnier echt dat het probleem zo is opgelost? ‘Dat zou te makkelijk zijn, het jihadisme kent een cocktail van oorzaken. Dit is bijvoorbeeld ook een generatiefenomeen. Vaste waarden die structuur boden verdwenen: familie, de dienstplicht, de arbeiderswereld, de landbouw, de kerk, de school: het is er helemaal niet meer of de autoriteit ervan ging verloren. De periode dat je jong bent en niet op eigen benen staat, duurt daarbij tegenwoordig erg lang. Jongeren zitten vast aan stagecontracten waarmee ze vierhonderd euro per maand verdienen en kunnen zonder hulp van ouders geen huurcontract krijgen.’ </p>
<p>De verloren generatie die Moissonnier schetst, is gevoelig voor de boodschap van Marine Le Pen of zoekt het spirituele heil elders: ‘Dat is denk ik gebeurd met de groep van Raphaël, met wie mijn eigen zoon bevriend was. Als wij onze kinderen niets kunnen bieden, dan vullen anderen die leemte op. Dat mogen we niet laten gebeuren.’</p>
<p>Een paar dagen later bezoekt minister van Binnenlandse Zaken Cazeneuve Lunel. Moissonnier is er niet veel wijzer van geworden. ‘We weten eigenlijk nog steeds niet wat zich hier heeft afgespeeld.’</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p><b>Copycat-effect</b><br />Terreurexpert Mathieu Guidère, verbonden aan de universiteit van Toulouse, denkt dat wel te weten. Hij gelooft niet erg in de hypothese van een charismatische ideoloog die de jeugd van Lunel wist te inspireren. ‘Ik kan niet uitsluiten dat onderzoek een dergelijke figuur boven water brengt, maar het lijkt me erg onwaarschijnlijk. Lunel is een voorbeeld van het copycat-effect, van terroristisch ‘mimetisme’. Voor dit kopieergedrag doet de grootte van de stad er ook niet toe.’</p>
<p>Guidère, die Arabisch spreekt, ging zelf poolshoogte nemen in de Al Baraka moskee. ‘Uit wat ik daar hoorde, maak ik op dat jongens tegen elkaar op zijn gaan bieden. Toen de eerste groep uit Abrivado met Raphaël was vertrokken, vonden ze in la Roquette dat ze niet achter konden blijven. De eerste groep was inderdaad meer humanitair georiënteerd, de tweede groep ging het veel meer om de strijd. Deze jongens stuurden eenmaal ter plaatste zo snel mogelijk een foto de wereld in van “ik en mijn kalasjnikov”.’</p>
<p>Frankrijk levert het grootste contingent van Europese strijders aan Islamitische Staat omdat het de meeste moslims telt. Het ministerie van Binnenlandse Zaken telt 1.300 Franse jihadisten, van wie een deel in Syrië verblijft en een deel is teruggekeerd. Het gaat om bijna een verdrievoudiging binnen een jaar. Er verblijven er inmiddels 161 in de gevangenis en dat aantal zou met twintig per maand groeien.</p>
<p>Guidère verklaart de opmerkelijk snelle groei van het fenomeen ook uit ‘mimetisme’. ‘Hoe meer er over wordt gepraat in de media, hoe meer jihadi’s erbij komen. Dat stelt ons voor een dilemma: het bespreekbaar maken lijkt zinvol, maar is waarschijnlijk contraproductief als je het copycat-effect erbij betrekt. En bovendien geloven kandidaten voor de heilige oorlog toch geen woord van wat je zegt.’</p>
</p></div>


Kleis Jager

Jihad in de Languedoc

Lesje begroten van Wennink

Verhaal van de Week

Prinsjesdag

Essay

Gooi die nazi-omroep uit het bestel!

Teun van de Keuken

Brommers in zee

Kort verhaal Rob van Essen

Elke tijd kent zijn splijtzwam

Niet wolf, wel wolf

Mikpunt van de twijfelbrigade

Hans against the machine

We legde de vraag voor aan vijf deskundigen

Is een kiesdrempel een goed idee?

De nieuwe Connie Palmen

Cultuurtip