<div class="lead">Een lesje in bescheidenheid: topsectorenbeleid maakt sectoren niet per se top. Ondanks de miljoenensubsidies groeien ze minder snel dan de rest en zijn ze smerig.</div>
Waarmee verdienen we in Nederland ons geld? Waar zijn we goed in? Waarin blinken we uit? En hoe worden we goed in iets waarvan we vinden dat we er goed in zouden moeten zijn?
Zeven sleutelgebieden, was het antwoord van het Innovatieplatform van premier Balkenende. Sinds Rutte aan de macht is, telt Nederland zoals u weet negen ‘topsectoren’ waar het kabinet de afgelopen vijf jaar honderden miljoenen euro’s aan heeft uitgegeven.
In volgorde van toegevoegde waarde voor de Nederlandse economie met stip op 1: Hightech-systemen. Denk hierbij aan de chipmachines van ASML en de medische apparatuur van Philips, maar ook aan ruiger werk zoals stalen vaten, schroeven en moeren. Daarna volgen de transportsector en de energiebranche: vrachtwagens, binnenvaart, opslag en natuurlijk de productie van aardgas en duurzame energie. Ook al is Nederland, na de VS, de grootste voedselexporteur ter wereld, toch komt ‘Agrifood’ pas op de vierde plaats. Dit komt doordat de landbouw en de verwerking van levensmiddelen gescheiden zijn van de topsector ‘Tuinbouw’, waar het draait om de groenten uit de kassen, maar ook om sierplanten en zaadveredeling. Samen zouden Agrifood en Tuinbouw op plek twee belanden. Dan zijn er nog de topsectoren ‘Creatieve Industrie’ en ‘Chemie’. Denk hier bij het eerste aan kunstenaars, architecten en reclamebureaus en bij het tweede aan olieraffinage, kunstvezels en geur- en smaakstoffen. Relatief klein zijn de watersector, waaronder de scheepswerven, de dijken en de drinkwatertechnologie. En tenslotte ‘Life Sciences’, gevormd door onder meer de farmaceutische en biotechnologische bedrijven.
<q class="pull-right">Waar de topsectoren wel echt goed in zijn, is in vervuiling.</q>
Wat de topsectoren bindt? ‘Kennisintensief’ moesten ze zijn. En ‘export-georiënteerd’. Maar vooral natuurlijk ‘Top’. Zijn ze dat? Tot voor kort kon niemand die vraag echt beantwoorden. Nu, na vijf jaar topsectorenbeleid, heeft het Centraal Bureau voor Statistiek een ‘dashboard’ gebouwd waarmee we de prestaties van de topsectoren online kunnen vergelijken. En? De topsectoren zijn groot. Een kwart van de Nederlandse bedrijven valt eronder. Met z’n allen produceren deze 342.000 bedrijven een kwart van ons nationaal inkomen. Niet onbelangrijk. Maar zijn ze top? Nee. De afgelopen jaren groeit de productie in de topsectoren zelfs minder dan die van de Nederlandse economie. Het aantal bedrijven groeit in de rest van de economie harder. Vooral de energiesector gooit hier roet in het eten. En de werkgelegenheid? Met 1,4 miljoen mensen werken er relatief weinig mensen in de topsectoren. De productiviteit is er dus hoog, maar banengroei is er nauwelijks. Spelbreker is de transportsector, waar het aantal banen gestaag achteruit kachelt. Waar de topsectoren wel echt goed in zijn, is in vervuiling. Vooral dankzij de Energie en de Chemie zijn de topsectoren goed voor 70 procent van de broeikasgassen in Nederland. Dankzij landbouw en transport zijn de topsectoren ook koning fijnstofemissies.
Wat leert dat topsectorendashboard ons? Dat topsectoren het ondanks de miljoenensubsidies niet beter doen dan de overige sectoren. Uit de CBS-cijfers blijkt dat andere factoren dan ‘Green Deals’ en onderzoekssubsidies het succes van een sector bepalen. Geen enkel ‘topconsortium’ kan in de energiesector het effect compenseren van het dichtdraaien van de gaskraan, terwijl het succes van een wereldspeler als ASML echt niet afhangt van de overheidssubsidie aan diens onderzoeksafdeling. Het dashboard Monitor Topsectoren 2016 laat zien wat critici van het topsectorenbeleid al voorspelden: dat de overheid in de topsectoren die bloeien onnodig publiek geld uitgeeft (backing winners) terwijl de belastingeuro’s in de topsectoren die het minder doen weinig uithalen. Zo is het dashboard een lesje in bescheidenheid: topsectorenbeleid maakt sectoren niet per se top.

Kees Kraaijeveld

Topsectoren zijn niet per se top

Ongelijke transzorg

Machtige Eerste Kamer

Democratisch tekort

Bange huisartsen

Verhaal van de week

Clickbait-sletjes

Nicolaas Veul

Nederland in crisis

Hans against the machine

Iedereen naar het buitenland

Hollander zoekt asiel

‘Mam, ik ga toch niet dood?’

Reportage

Tibet bezet

China verstevigt zijn grip

Het verdriet van Tibet

Iedereen is hypocriet

Hannah Prins

Tien openluchtbioscopen

Cultuurtips