<div class="lead">Lang geleden verruilde hij whisky voor het ware geloof. Nu is Iyad Ag Ghali een van de leidende gangster-jihadisten in Mali</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Wanneer Iyad Ag Ghali precies werd geboren weet niemand precies. Volgens sommige berichten is hij rond de vijftig, andere houden het op zestig. Een video van januari vorig jaar toont een gedrongen man in een wit gewaad met een donkere baard. Bij zonsopgang gaat hij gewapende woestijnkrijgers voor in de strijd.</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Doelwit is een kazerne bij Aguelhok, een stadje in noordoost Mali. Even later inspecteert hij tevreden de slachting die onder de soldaten van het Malinese leger is aangericht. Daarna is hij weer biddend te zien.</p>
<p>Na Aguelhok hees Ghali de zwarte vlag in Timboektoe, in de elfde eeuw gesticht door Toearegs, zijn eigen volk. De beelden gingen de wereld over: opgewonden mannen die kratjes bier kapotgooien, houten beeldjes en cassetterecorders slopen, zondaars de zweep geven en eeuwenoude grafmonumenten vernietigen.</p>
<p>Tot dat moment stond Mali bekend als <i>donor darling</i>, een zogenaamd toonbeeld van democratische vooruitgang dat ruimhartige hulp verdiende.</p>
<p>Toearegs hadden nooit iets met moslimextremisme. Toen de kleine Iyad op het vee paste van zijn vader, een belangrijk man in dezelfde streek waar hij later dood en verderf zou zaaien, gingen conflicten om betrekkelijk overzichtelijke zaken. De nomaden van het noorden kregen het aan de stok met de regering in het zuidelijke Bamako over macht en zelfbeschikking. Pas de laatste jaren raakten Toeareg-nationalisme en islamitisch terrorisme meer en meer met elkaar verweven. Met dank aan Ghali.</p>
<p>Als twintiger was hij een zwijgzame jongeman die graag dronk en achter vrouwen aanzat. Zoals meer werkloze Toearegs die weinig kans maakten op een carrière in het leger, vertrok hij begin jaren tachtig als huurling naar Libië. Hij trad toe tot het Islamitische Legioen van Khadaffi, die besloten had dat hij voortaan ook een spiritueel leider wilde zijn. Het bracht Ghali in Libanon, waar hij tegen christelijke milities vocht.</p>
</p></div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
<p>&#8216;Mali was een &#8220;donor darling&#8221;; Toearegs hadden niets met moslimextremisme&#8217;</p>
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Terug in Mali begon hij voor zichzelf. Hij leidde een eerste Toeareg-commando dat in 1990 in het noordelijke Menaka verschillende Malinese politiemannen doodde; het begin van een serie opstanden. Maar zes maanden later moest hij, na tussenkomst van Algerije, een vredesovereenkomst tekenen zonder iets van zijn doelen te hebben bereikt.</p>
<p>Hierna nam hij afstand van zijn omgeving. Thuis in Kidal had hij ene ‘Peshawar’ leren kennen, een prediker uit Pakistan. In dat land bracht hij een tijd door bij een fundamentalistische sekte.</p>
<p>Tien jaar geleden had hij zijn coming-out als moslimradicaal, maar hij verwierp aanslagen en terreur. Het aura van gematigdheid, van goede islamist, maakte hem acceptabel als intermediair bij gijzelingen. Die waren het werk van de slechte islamisten van AQIM, het door Algerijnen geleide filiaal van Al-Qaida in Noord-Afrika. In Mali vergaarde AQIM tientallen miljoenen euro’s met kidnappen, smokkelen en witwassen. Ondertussen hielpen ze de lokale economie en het toerisme om zeep.</p>
<p>Ghali moet goud hebben verdiend omdat de losprijzen maar bleven stijgen. Vanaf de eerste gijzeling in 2003 van veertien voornamelijk Duitse toeristen was de regering bereid te onderhandelen en westerse landen stonden klaar met geld – ook al gaf niemand ooit toe dat er was betaald. Wie een onderdaan miste, belde rechtstreeks Bamako. En daar namen ze contact op met Ghali.</p>
<p>De Duitsers betaalden vijf miljoen euro. Tot Parijs op 11 januari besloot in te grijpen, was er een prijs van honderd miljoen dollar op de vrijlating van zeven Franse gijzelaars gezet. Ook de Nederlander Sjaak Rijke, een NS-machinist uit Woerden, zit nog vast. Rijke, die volgens Woerden.tv ‘een droomreis’ dacht te gaan maken, werd eind 2011 in Timboektoe gekidnapt.</p>
</p></div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
<p>&#8216;Ons belangrijkste doel is de sharia in heel Mali vestigen,&#8217; verklaarde Ghali</p>
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Het bemiddelen stelde Ghali niet alleen in staat zijn zakken te vullen, hij hield er ook waardevolle contacten aan over. Zoals Mokhtar Belmokhtar, alias Eenoog of (vanwege zijn sigarettensmokkel) Mr. Marlboro, de man die vorige week de gijzelingsactie op het BP-gasveld in het zuiden van Algerije leidde. Daarbij kreeg Ghali een post op de consulaire afdeling van de ambassade van Mali in Saoedi-Arabië van waaruit hij klussen als <i>power broker</i> in Mali voortzette. Later zat hij aan tafel bij vredesbesprekingen met de ECOWAS-landen, het regionale samenwerkingsverband van West-Afrikaanse landen.</p>
<p>Onvoorspelbaar, niet te peilen en niet te vertrouwen, zo luidt vaak het oordeel over Ghali. Een WikiLeaks-ambts­bericht van het Amerikaanse State Department moet aan die reputatie bijgedragen hebben. Ghali bezocht in 2007 de Amerikaanse ambassade in Bamako en vroeg om steun bij enkele ‘gerichte acties’ tegen Al-Qaida in Noord-Afrika. De bevolking in het noorden is niet gediend van extremisme, legde hij de ambassadeur uit. De bedoeling van dit dubbelspel is nooit duidelijk geworden. Zijn banden met AQIM werden in de jaren na het onderhoud met de Amerikanen alleen maar inniger.</p>
<p>Ook aan de oprechtheid van zijn geloofsijver is getwijfeld. Volgens sommigen is die vooral een vehikel voor zijn persoonlijke ambitie: heersen over het noorden. In sommige complottheorieën, die welig tieren in de Sahel, hebben Algerije en de regering in Bamako AQIM nadrukkelijk uitgenodigd om naar Mali te komen om het streven naar onafhankelijkheid van de Toearegs te dwarsbomen. In dat, gezien de huidige schade niet erg waarschijnlijke verhaal, is Ghali een geheim agent van de Algerijnen. En van de Amerikanen natuurlijk, dat spreekt.</p>
<p>Er staan veel vrome verhalen tegenover. De Malinese journalist Adama Diarra, die hem afgelopen juni ontmoette (niet-moslimjournalisten spreekt hij niet), is er bijvoorbeeld van overtuigd dat hij echt niets liever wil dan de hele Sahel onder de islamitische wet brengen.</p>
<p>De val van Khadaffi in Libië in oktober 2011 opende ongekende mogelijkheden dat grote doel dichterbij te brengen: Toeareg-militairen, zoals Ghali zelf ooit was, keerden terug naar Mali. Onderweg bedienden ze zichzelf in de verlaten wapendepots van de gelynchte tiran. Ook warlords als Mokhtar Belmokhtar vulden er hele trucks met landmijnen en raketten.</p>
<p>Ghali probeerde de leiding te krijgen van de net opgerichte MLNA (Beweging voor de bevrijding van Azawad, ‘het land van de nomaden’ zoals het noorden wordt genoemd). Maar vanwege zijn religieuze fanatisme werd hij afgewezen.</p>
<p>Met de MNLA en met de ‘Libische’ Toearegs trok hij hoe dan ook ten strijde tegen het Malinese leger. Een paar weken later al kondigde Ghali aan dat hij zijn eigen groep op zou richten, Ansar dine: Verdedigers van het geloof. ‘Ons belangrijkste doel is de sharia in heel Mali vestigen,’ verklaarde hij tot afgrijzen van de seculiere MNLA-leiders. ‘De MNLA wil een republiek, die kunnen ze vestigen waar ze maar willen.’ Maar veel MNLA-eenheden kozen Ghali’s kant, vaak onder bedreiging.</p>
<p>Met AQIM en een derde coalitiepartner, de zwarte jihadisten van de Mujao, veroverde Ansar dine grote delen van het noorden, vaak zonder enige noemenswaardige tegenstand. In april, na de verovering van Timboektoe, hadden ze tweederde van het land in handen. Ze begonnen met het stenigen van overspeligen, het amputeren van handen en het afranselen van onzedig geklede vrouwen. Nergens klonk nog muziek, het ‘goud en katoen’ van Mali.</p>
<p>Ontevreden officieren pleegden een coup in Bamako, wat de ineenstorting van staat en leger alleen nog maar versnelde.</p>
</p></div>
<figure id="post-44011 media-44011" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2013/01/2acdf5c9-d91b-43ae-a0f2-b52ca32be21f_18714713_preview1.jpg" alt="Het Franse leger grijpt nu in. Foto: Paulo Nunes dos Santos/HH" /><figcaption>Het Franse leger grijpt nu in. Foto: Paulo Nunes dos Santos/HH</figcaption></figure>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>De opmars richting de hoofdstad van Ghali en zijn vrienden werd twee weken geleden tot staan gebracht. Door de Franse Operatie Serval, genoemd naar een woestijndier dat dertig keer per uur kan urineren om zijn territorium af te bakenen. De troepen van de ex-kolonisator namen de krijgers in hun Japanse pick-uptrucks onder vuur vanuit hun Mirages, Rafales en Gazelle-gevechtshelikopters.</p>
<p>Duizenden Toearegs zijn Ghali’s thuisbasis Kidal, 1500 kilometer van Bamako ontvlucht. Waar de ‘leeuw van de woestijn’, of de ‘woestijnvos’, zoals zijn bijnaam in bescheidener variant luidt, nu zelf verblijft is onbekend. Mogelijk is hij ook in Kidal, zijn bergachtige, moeilijk toegankelijke geboortestreek. Volgens verschillende bronnen hebben veel jihadisten zich hier teruggetrokken.</p>
<p>Zeker is alleen dat zijn levensverwachting sterk is afgenomen.</p>
</p></div>


Kleis Jager

De Bin Laden van de Sahara

Lesje begroten van Wennink

Verhaal van de Week

Prinsjesdag

Essay

Gooi die nazi-omroep uit het bestel!

Teun van de Keuken

Brommers in zee

Kort verhaal Rob van Essen

Elke tijd kent zijn splijtzwam

Niet wolf, wel wolf

Mikpunt van de twijfelbrigade

Hans against the machine

We legde de vraag voor aan vijf deskundigen

Is een kiesdrempel een goed idee?

De nieuwe Connie Palmen

Cultuurtip