Het temmen van de zeekoe

In een column in Het Algemeen Dagblad beklaagde actrice Halina Reijn zich maandag over het feit dat mensen naar haar kijken op Schiphol, als ze op vakantie gaat naar Italië. Sindsdien is half Nederland woedend op de actrice. Reijn beschrijft een dikke vrouw, met haar dikke dochter. ‘Ik weet niet op wie ik bozer ben, op de starende zeekoeien die traag voorbij zeilen op de loopband van de luchthaven, en mij het gevoel geven dat ik een attractie ben, of op mezelf omdat ik geen controle heb over mijn emoties.’

Ook ik las de column, ook in mijn dreunde het woord ‘zeekoe’ na. Maar in tegenstelling tot sommige woeste twitteraars had ik niet de behoefte Reijn aan de hoogste paal te nagelen. Eerlijk is eerlijk: haar lelijke gedachten zijn soms ook de mijne. Ook ik gebruik overgewicht ook wel eens als legitimatie om dikke mensen gedachten te strippen van hun waardigheid, omdat ze niet doen, zeggen of handelen zoals ik wil.

Deze zomer nog, aan een kabbelend riviertje nabij de Franse Vogezen. Een gezin streek daar net als ik dagelijks neer om verkoeling te zoeken in het water. De vader had een lange, dikke buik die bijna de hele voorkant van zijn zwembroek bedekte. De benen van de moeder waren zo dik, dat ze moeilijk vooruit kwam op de kiezelstenen. Ook hun twee kinderen liepen door hun gewicht al even onhandig over het steentjesstrand. Het gezin was luidruchtig, ze waren teveel aanwezig- vond ik. Want probeerde me te concentreren op een dik en deprimerend boek. Ik keek vanaf mijn handdoek naar het gezin, en ik voelde opeens een woede. Waarom zou je in godsnaam zoveel eten? Wie doet zijn kinderen zoiets aan? Overtuigd als ik was van mijn morele gelijk, wierp ik het gezin zelfs een afkeurende blik toe. Want dikke mensen zijn ook nog eens heel ongezond, dat staat bijna dagelijks in kranten, en wekelijks in tijdschriften.

De Amerikaanse radioshow This American Life besteedde onlangs aandacht aan obesitas in de uitzending Tell Me I’m Fat. In de podcast leest de dikke comedian Lindy West voor uit een essay dat ze schreef aan haar baas Dan Savage – een man die vindt dat dikke mensen een gevaar voor zichzelf vormen, en de staat op kosten jagen. ‘Ik begrijp dat jij denkt dat je mensen helpt, door bij te dragen aan de berg schaamte die dikke mensen dagelijks verplettert,’ schrijft West. ‘Maar je helpt niet. Schaamte werkt niet. En diëten ook niet. Dikke mensen schamen zich al. No further manpower needed on the shame department.’ In de uitzending praten West, en andere dikke mensen, over hoe de maatschappij obesitas ziet: als een tijdelijke staat: dikke mensen zijn eigenlijk dunne mensen die consistent falen, hun hele leven lang. En dat terwijl slechts 5 procent van de dikke mensen erin slaagt slank te worden en te blijven.

Nieuwe inzichten over obesitas en gezondheid geven mensen daarnaast een vrijbrief om dikke mensen te verguizen omdat ze zichzelf ziek zouden maken. Gisteren publiceerde The Independent dit artikel, waarin schrijfster Samantha Rea zich beklaagt over het feit dat de dikke actrice en schrijfster Lena Dunham model is voor lingeriemerk Lonely Girls, dat zich als body-positive merk wil profileren. ‘ I don’t see why being unfit is something to cheer about or aspire to,’ schrijft Samantha Rea. Dikke mensen kunnen nooit de belichaming van succes zijn. Dikke mensen moeten-zelfs op hun vakantie – worden afgekeurd. En ze krijgen een trap na, in columns.

Waar komt die vijandigheid vandaan? In ieder geval niet uit bezorgdheid om iemands gezondheid, stelt comedian Lindy West. Want dan waren we met zijn allen ook bezorgd over de mentale gezondheid van dikke mensen, en zouden we stoppen ze te vernederen en te veroordelen.

Ik ben door deze opvoeding blind geworden voor de complexe oorzaken van obesitas.

Ik heb geleerd om de dikke versie van mijzelf te haten. Dat is de vrouw die ik nooit mag worden, die niet naar buiten mag treden. Ik heb dat geleerd van mijn eigen moeder, die mijn hele jeugd aan de lijn deed. Ze probeerde alles- van Montignac tot het fruitdieet. Niets helpt, en altijd verweet mijn moeder het zichzelf. Zij heeft het schoonheidsideaal weer geleerd van haar moeder, die wel eens verzuchtte hoe slank ze wel niet was in de oorlogsjaren. Ik ben door deze opvoeding blind geworden voor de complexe oorzaken van obesitas, ik geef me liever over aan de illusie dat je gewicht een graadmeter is van je wilskracht. Dat soort destructieve gedachten winnen aan kracht door de niet aflatende stroom aan nieuwsberichten over dodelijke obesitas. Ook al weet ik niets over hun achtergrond, hun bloeddruk, hun sportregime of over hun dagelijkse worstelingen, ik veroordeel dikke mensen -al doe ik dat in mijn hoofd.

Actrice Reijn veroordeelt dikke mensen op papier. Het zou mij niets verbazen als Reijn zelf wel eens worstelt met de eeuwige druk om slank te zijn. In de Nederlandse toneelwereld werken ontzettend veel slanke vrouwen. Kennelijk zijn alle vrouwelijke personages uit toneelstukken mager. De tovenares Medea? Dun. Kapster Toni uit Het Jaar van de kreeft? Slank. Katharina uit Het temmen van de Feeks? Mager. Wil je als actrice zo’n soort rol bemachtigen, dan moet jouw lichaam zich kunnen plooien naar het vigerende schoonheidsideaal. Je moet de zeekoe in jezelf temmen. En die norm zet zelfs vrouwen die van zichzelf slank zijn vast in een imaginaire gevangenis. Halina Reijn schrijft in haar column dan ook dat ze op haar welverdiende vakantie van plan is ‘kilo’s pasta naar binnen te werken’. Even bevrijd van de ijzeren norm, zo klinkt het

En nu is Halina Reijn heel erg verdrietig. Ze had het woord zeekoe gekozen niet vanwege de omvang van het op de zeebodem rondscharrelende logge beest, maar vanwege de starende lome ogen. Ik ben nog nooit aangestaard door een zeekoe. Maar ik associeer het dier wel met dik en lomp. Het is al met al een weinig overtuigend verweer van de geschrokken actrice.Een schrale troost voor zij die gekwetst zijn door de woorden van Reijn: waarschijnlijk is de actrice nog veel strenger op haar eigen lijf dan op dat van een ander. Net zoals mijn lelijke gedachten meer zeggen over mijzelf, dan over dikke mensen. Maar misschien is dat alles helemaal geen troost, maar een sombere constatering over een schoonheids- en gezondheidsideaal dat nog steeds de geesten vergiftigt, van zowel dikke als dunne mensen.