Nou, ik zou het wel weten, in zijn plaats.’
Hoor je vaak vanaf de wallekant. Daar sta ik ook, maar werkelijk: geen idee. Ik zou het niet weten.
Een van de weinig memorabele gesprekken met mijn vader, die me als een transcriptie voor ogen staat, was de uitleg die hij gaf aan iets wat ik volmaakt onlogisch vond. Er was weer eens oorlog, meldde de autoradio, het moet rond 1972 zijn geweest (Jom Kipoer? Eritrea?), we waren op weg naar hockeyles waar hij mij ging coachen en ik hem te schande zou maken. Ergens halverwege liet hij het woord oorlogsrecht vallen. Dit was voor de net-tiener die ik was een onbegrijpelijk concept. Je hebt vrede, en dan moet je niet zomaar ineens gaan schieten en bombarderen, maar tijdens een oorlog, dan is toch alles toegestaan?
Nee dus, beleerde hij, de Geneefse Conventie, de krijgsgevangenen, de burgerbevolking, de vluchtelingen, het gebruik van napalm… De echo van Vietnam hing nog in de lucht, zelfs in die van mijn geheel niet linkse en zeer anticommunistisch gezinde vader. Maar het idee dat je in een conflict niet all the way kon gaan, en zelfs in zo’n buitengewone situatie nog gebonden was aan regels en afspraken… het kwam mij bespottelijk voor. Mijn vader zat daar ook de sportiviteit hoog te houden, realiseer ik me nu, die Engelse uitvinding van hard tegen hard, en natuurlijk willen winnen maar alleen met fair play. De hockeymoraal, die altijd overal zou moeten gelden in de hele wereld, ook in Vietnam.
Fair play en oorlog: het is nog steeds een onmogelijke combinatie, maar het idee dat zelfs tijdens oorlogen niet alle gruweldaden zomaar deel uitmaken van het spel is van een onmiskenbare beschaving. Je hebt buitenstaanders nodig die dat idee verdedigen, want de strijders zelf zijn zo geïnvolveerd dat ze altijd een goede reden vinden om in dit uitzonderlijk geval wel te grijpen naar napalm, of mosterdgas of sarin. Scheidsrechters, die geen partij zijn, die makkelijk praten hebben en er nooit met hun neus bovenop staan, maar die wel de enige grens vormen tussen totale vernietiging en lokale gevechten.
Of je nu door de hond of de kat, door een bom of zenuwgas… Enfin, u kent de redenering, maar de enigen die recht hebben op die hopeloze woorden zijn de mensen die een reële kans lopen vergast te worden. Het gekke is, dat je die laconieke redenering juist alleen maar hoort van mensen die in Amsterdam op een terras zitten, of in New York net een derde gang voorgezet krijgen. Dood is dood, de manier waarop is uiteindelijk niet echt van belang, ‘Ik zeg het je, het is een grote kolerezooi daar.’
Dat laatste is onmiskenbaar waar, maar laat me een ander voorbeeld geven van een ‘conflict’ waarvan iedereen in de westerse wereld inmiddels wél vindt dat er regels en wetten en zelfs mores gelden: de parlementaire democratie.
De Roemeense filosoof Emil Cioran (1911-1995) kwam in 1937 in Parijs aan, gewapend met zijn nietsontziende, antihumanistische blik en zijn weinig gepolijste Roemeense erfenis. Dit vond hij wel het allergekste van zijn nieuwe vaderland: het parlement. ‘Dat partijen konden wedijveren zonder elkaar te vernietigen, ging mijn bevattingsvermogen te boven. (…) Ik beschouwde het parlementaire regime als symbool van een bloedeloze mensheid, beperkt in alle opzichten, niet in staat die hoge wijsheid te bereiken die mij leerde dat het doel van een discussie de verplettering van de tegenpartij was.’
Een heus slagveld in het Palais Bourbon of op het Binnenhof: wie een beetje van zijn gelijk overtuigd is, moet volgens Cioran zijn tegenstander (die trouwens meteen ook een vijand is) in geen enkel opzicht ontzien.
Zo werkt ons reptielenbrein, en het is nog maar zeer recent dat we die opwellende instincten zijn gaan bedwingen.
Obama moet nu beslissen of Amerika nog de Scheids van de wereld blijft of niet. Zijn eigen Amerikaanse burgers voelen er in meerderheid niets voor. Wat de president ook besluit, hij wil vooral ‘een signaal’ aan Assad geven, dat er grenzen zijn die niet overschreden mogen worden. Idealiter stuurt hij een vuurpijl, een heel flinke, die enorm veel signalen afgeeft, rood, groen en diep paars, zonder dat er burgerdoden vallen. Aan zo’n symbolisch signaal heeft het merendeel van de Syrische bevolking niets. Het is vooral een boodschap aan de rest van de wereld, dat er nog steeds Standaarden zijn, en dat die Hooggehouden zullen worden.
Obama heeft door zijn getreuzel, gepeins en gedraal het dilemma bij ons gelegd, bij al die mensen aan de kant. Dat nemen we hem nog wel het meest kwalijk: dat hij ons ‘in zijn plaats’ heeft gedwongen, en we het bij god niet weten.
Nee
Je reactie wordt geplaatst zodra deze is goedgekeurd. Je reactie is geplaatst.