American Honey is de On the Road van de 21e eeuw

Eindelijk antwoord. In 2012 schreef ik in Vrij Nederland over een verfilming van On the Road: ‘Deze film had gemaakt moeten worden voor 2500 dollar door filmstudenten die met hun iPhone-camera door Amerika trekken, beginnen op de route van het boek en dan verdwalen en hun eigen On the Road vinden, met hun eigen lyrische taal, stuwende ritme en verzet tegen het consumentisme en conservatisme van het Amerika van vandaag. Een spontaneous film, een gevaarlijke film, voor jongeren van nu. Maar On the Road is gemaakt voor hun nostalgische grootouders, voor tienduizend keer zo veel geld. Het werk van Kerouac, die arm was toen hij On the Road schreef en arm was toen hij in 1969 stierf, is omarmd door de bovenklasse waartegen hij zich verzette.’ Dit jaar draait de film die ik wilde zien op het filmfestival van Cannes, alleen anders dan ik had gedacht: Andrea Arnolds American Honey.

Ere wie ere toekomt: het was collega Ronald Rovers die na afloop van de première in Cannes deze week als eerste tweette: ‘American Honey: On the Road voor Amerika vandaag’. Dat zette me aan het denken. In 2012 was de aanleiding voor mijn oproep (en verzuchting) de boekverfilming van On the Road door de Braziliaanse filmmaker Walter Salles, die ook in première ging in Cannes. Een pijnlijke mislukking. Ik citeer mezelf: ‘Helaas is de film precies dat waar schrijver Jack Kerouac zich zestig jaar geleden tegen afzette.’ Een veilige, nostalgische terugblik. ‘Een ansichtkaart, schilderachtige opnamen van een afstandelijk landschap. Geen onderdompeling.’ Onschadelijk gemaakt.

‘Alles moet veranderen opdat alles hetzelfde blijft’, zoals Giuseppe Tomasi di Lampedusa schreef in Il Gattopardo. En dus is American Honey de hedendaagse versie van On the Road door niet het verhaal van toen te herhalen, maar een verhaal van nu te vertellen.

Niet op een iPhone, niet voor 2500 dollar, dat niet. Maar wel spontaan, gevaarlijk, voor jongeren van nu, met een eigen lyrische taal en een stuwend en niet-aflatend ritme.

En het verzet tegen het consumentisme en conservatisme van Amerika? Dat was ten tijde van On the Road nog redelijk makkelijk: in 1957, publicatiedatum van On the Road, reisde je lekker vrijgevochten en los door Amerika en als je geld op was belde je je moeder of ze nog wat wilde overmaken. Zo wil het wel.

In 2016 krijgt hoofdpersoon Star (fascinerend gespeeld door Sasha Lane) de vraag, als ze mee wil reizen met het groepje ongeregeld dat van stad tot stad en van deur tot deur magazines verkoopt: ‘Is hier iemand die je mist?’ ‘Nee.’ ‘Dan ben je aangenomen.’

In 1957 leek het voor de lezer een opwindend idee om het land rond te reizen, drugs te gebruiken en jazz te luisteren. In 2016 is rondreizen een economische noodzaak, het groepje ongeregeld niet alleen een alternatieve familievorm voor armlastige jongeren, maar ook een manier om niet in je eentje ten onder te gaan in 21ste-eeuws Amerika. En is blowen volkomen normaal. Als je ze vraagt naar hun droom zeggen ze: dat heeft nog nooit iemand gevraagd, en dan: een eigen huisje in het bos. Vastigheid. Bescherming. Warmte. In 2016 is vrijheid de vijand geworden.

https://youtu.be/uRIQ90cXLQI

Alleen muziek blijft dezelfde uitlaatklep en inspiratie voor de jeugd als toen. In 2016 is het hiphop en R’n’B – het geluidsontwerp van de film is geweldig, vooral als we meerijden in het busje, de muziek snoeihard staat, met vette bas, en we toch het meezingen en de gesprekken goed kunnen horen.

Dit is het leven on the road in de Verenigde Staten nu: vrij en feestelijk soms, ja. Maar bovenal een noodzakelijke manier om te overleven in het Land van de Begrensde Mogelijkheden.