Je zou Zijn bloedige plan een ‘dossier-thriller’ kunnen noemen, een verhaal opgebouwd uit historische documenten met verklaringen en verslagen. De oorspronkelijke ondertitel luidt niet voor niets Documents relating to the case of Roderick Macrae. Schrijver Graeme Macrae Burnet erkent die documenten te hebben gevonden tijdens onderzoek naar het leven van zijn grootvader. Maar wie een droge opsomming van feiten en gebeurtenissen verwacht, komt bedrogen uit. Het gaat – zoals de titel al doet vermoeden – om een moordzaak uit 1869. Een 17-jarige knaap, Roderick – Roddy – Macrae uit het gehucht Culduie in West-Schotland, heeft een drievoudige moord bekend. De eenzelvige Macrae vond men in het dorp een zonderling, maar zijn onderwijzer noemde hem ‘de slimste jongen van de klas zonder daar moeite voor hoeven te doen’. In de kerkers van Inverness Castle zet hij in afwachting van zijn proces de voorgeschiedenis op papier. Uit deze tot de verbeelding sprekende en aangrijpend op papier gezette terugblik op wat hem tot zijn daad dreef, blijkt het scharnierpunt het overlijden van zijn moeder, een jaar eerder, te zijn: ‘Het is de bron waaruit al het andere is ontsprongen.’ Vanaf dat moment gaat het mis en wordt het gezin in toenemende mate het slachtoffer van de pesterijen van de lokale rentmeester, met de noodlottige gebeurtenis tot gevolg. Dat aangrijpende document is één pijler van het boek. Daarnaast laat Burnet zien hoe het proces tegen Macrae zich voltrekt. Dat gebeurt direct door journalistieke verslagen, maar ook de rapporten van deskundigen zijn van belang. Macraes advocaat probeert hem namelijk ontoerekeningsvatbaar verklaard te krijgen. Dat levert een fraai beeld op van hoe hier in de tweede helft van de negentiende eeuw over werd gedacht. Dit boek draait om het dilemma van een intelligente jongeman die geen vlieg kwaad doet maar van het ene op het andere moment besluit de kwelgeest van zijn familie uit de weg te ruimen. Nam hij dat besluit met zijn volle verstand of niet? De vraag stelt Burnet op zo’n oorspronkelijke en indringende wijze dat zijn boek genomineerd werd voor de Man Booker Prize 2016. Dat is pas (ter)echt een literaire thriller. (Jos van Cann)