<div class="lead">
Nu zo’n beetje iedereen digitaal voor journalist kan spelen, neemt de betekenis van het vak af. Is men zich wel bewust van wat dit betekent voor de ‘conversatie in de samenleving’, vraagt Pieter van den Blink zich in een pamflet af.
</div>
Wanneer Edward Snowden brisante documenten publiek wil maken, zoekt hij daarvoor gezaghebbende en betrouwbare journalistieke wegen. Hij komt dan uit bij The Guardian of de The New York Times. Geen beter bewijs dat serieuze journalistieke instituten onmisbaar zijn voor geloofwaardigheid. Dat die kranten en websites het nu financieel moeilijk hebben, wil niet zeggen dat ook hun journalistieke status in het geding is. Maar die status wordt wel zwaar belaagd omdat iedereen door de digitalisering journalistje kan spelen.
Bij dit oprukken van het volk als journalist is de vraag: in hoeverre hecht men nog aan betrouwbare journalistiek? En: hoe houden we de journalist en de niet-journalist nog uit elkaar?
Pieter van den Blink zet in zijn even prikkelende als soms warrige pamflet The Medium Kills the Message in de serie Nieuw Licht (waarin eerder Onbehagen van Bas Heijne verscheen) een aantal geduchte aanvallen op de serieuze journalistiek achter elkaar. De productie, consumptie en distributie van het nieuws door Facebook, Twitter, Google, Instagram, YouTube, televisie en apps speelt zich buiten het zicht van de traditionele journalistiek af. Van den Blinks enige, maar van zichzelf superieure, verweer tegen het feit dat iedereen (particulieren, bedrijven, overheid) nu zijn eigen nieuwsdienst heeft, zijn de journalistieke principes. Dit is het sterke Warme Bakker-argument: zoals men vers brood wil, zo wil men betrouwbare journalistiek. Niet particulier of commercieel belang, maar algemeen belang staan daarin voorop. Geen narcistische journalistiek, maar altruïstische.
Hoe intensief mensen de sociale media ook als dorpspomp en speeltuin gebruiken, op de achtergrond bevindt zich de zekerheid dat bij de echte journalistiek de principes in de gaten gehouden worden. Van den Blink citeert voor deze ‘kern van het vak’ de Amerikaanse journalist van de New York Times David Carr: het gaat om ‘the apparatus of accountability,’ om betrouwbaarheid en geloofwaardigheid. Dat klinkt hoogdravend, en dat is goed.
<q class="pull-left">Het verrast mij dat &#8216;the medium kills the message&#8217; volgens Van den Blink zoveel meer voorkomt dan vroeger.</q>Van den Blink snijdt ook een reeks onderwerpen aan die ik als doorsnee ruis beschouw, gezien de ruimte die de sociale media nu innemen. Dat algoritmes de belangstelling gaan sturen, dat een politiek partijtje als Denk zijn eigen ‘parallelle wereld’ laat ontstaan op haar website omdat hun leden niet lezen, dat spindoctors en voorlichters de journalistiek buiten de deur willen houden omdat ze niet willen dat de journalistiek hun boodschap verkeerd overbrengt &#8211; het is allemaal klein leed dat zich in iets andere vorm altijd al heeft voorgedaan.
Van den Blink besteedt veel aandacht aan wat hij ‘mediaweigering’ noemt. Bedrijven, personen, overheid en volksvertegenwoordigers hebben nu hun eigen online kanalen. De journalistiek en de media zouden ze niet meer nodig hebben. Hun boodschap zou anders toch maar verkeerd in de krant komen: ‘the medium kills the message’.
Het verrast mij dat dit volgens Van den Blink zoveel meer voorkomt dan vroeger. Net zo als nu had je toen persconferenties, persberichten, briefings, advertenties, folders, reclamespotjes. Van den Blink suggereert dat dit nu allemaal in eigen handen is en dat de journalistiek buiten de deur wordt gehouden: de ‘communicatielijfwacht’ (‘soms wel acht man sterk’) laat haar niet door. Is dat nu echt zo veel meer het geval? Zóveel meer dat Van den Blink er de titel van zijn pamflet van kan maken?
<div class="figure--left">
<figure id="post-342364 media-342364" class="align-center"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/10/418px-Marshall_McLuhan.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/10/418px-Marshall_McLuhan-320x189.jpg 320w" alt="" /><figcaption>Marshall McLuhan (links) en Edward Snowden. Foto: Wikimedia Commons</figcaption></figure>
</div>
De titel The Medium Kills the Message is wel een aardige variant op Marshall McLuhans uitspraak ‘The medium is the message’, maar is hij wel verantwoord? Is er sprake van zo’n groot wantrouwen ten aanzien van &#8216;de media’ en de journalistiek dat men nu zijn eigen gang gaat en ‘de media niet meer nodig heeft’? Van den Blink geeft maar een paar voorbeelden, die niet zo sterk zijn: de nieuwe partij Denk, Donald Trump die niet wil dat de The Washington Post zijn campagne verslaat, en Geert Wilders die de media zou mijden (al is hij ongeveer elke dag in het Journaal). Dat Trump en Wilders de media ontwijken heeft alles met hun extreme ideeën te maken. Die ideeën willen ze alleen letterlijk weergegeven hebben, anders hoeft het voor hen niet. Maar de journalistiek kan niet hun verlengstuk zijn.
De kern van Van den Blinks betoog is dat hij het verleidelijke en onweerstaanbare van de sociale media erkent: de democratie, het gemak, de snelheid en de sensatie van directheid ervan. Maar, ook al zegt hij het niet in zoveel woorden: even verleidelijk en onweerstaanbaar is de degelijkheid, de betrouwbaarheid, de diepgang, de breedheid, de nieuwsgierigheid, het explorerende, de kritische en zelfkritische zin van serieuze kranten, tijdschriften en websites. Voor het dubbele van deze verleiding wijst hij op David Carrs oxymoron present future, het toekomstige nu. Daarin gaan twee onverenigbare begrippen samen: de degelijkheid van het oude en de gretigheid van het nieuwe.
<div class="info-box">
The Medium Kills the Message van Pieter van den Blink is uitgegeven door Ambo/Anthos.
</div>