{"id":99243,"date":"2009-01-17T10:34:00","date_gmt":"2009-01-17T08:34:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/vila-pouca-kroniek-van-een-dorp-gerrit-komrij\/"},"modified":"2009-01-17T10:34:00","modified_gmt":"2009-01-17T08:34:00","slug":"vila-pouca-kroniek-van-een-dorp-gerrit-komrij","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/vila-pouca-kroniek-van-een-dorp-gerrit-komrij\/","title":{"rendered":"‘Vila Pouca. Kroniek van een dorp’ – Gerrit Komrij"},"content":{"rendered":"
\n

\u2018Vila Pouca heet mijn dorp. Als \u201cgeringe nederzetting\u201d zou je dat kunnen vertalen, als \u201cnietige samenklontering\u201d, als een \u201cgehucht van niets\u201d. Niemands-dorp noem ik het zelf graag.\u2019 Zo begint Gerrit Komrij de kroniek van het Portugese dorp waar hij al vanaf 1988 woont, vijfentwintig verhalen lang. Zoveel tekst gewijd aan niets, dat lijkt zelfs voor een boek geschreven met Komrijs pen wat veel.<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\u00a0<\/p>\n

\n

Maar, zoals de vaste Komrij-lezer weet, is het verstandig de auteur niet direct op zijn woord te geloven, want dan tuin je er geheid in.<\/p>\n

Vila Pouca gaat dus ongemerkt over \u00e1lles en dat is veel \u2013 maar niet te veel. Door die bescheiden aanpak \u2013 die hij typeert als grenzeloze arrogantie \u2013, door die quasi-bescheidenheid dus, krijgt hij de lezer waar hij hem hebben wil: daar waar de verwachting nihil is en daarmee de ontvankelijkheid reusachtig \u2013 ragfijne manipulatie. Tegen het slot, wanneer de slangen-mens zich niettemin heeft vastgelegd en zowaar ge\u00ebngageerd, en er vermoedelijk naar zijn inzicht enig recht is op serieus gebrachte mededelingen, schrijft hij dat het bij de eerste blik op zo\u2019n dorpsgemeenschap, ruim tachtig zielen rijk, lijkt alsof daar nooit iets zal veranderen. Maar dat is schijn. Wie het gewoel en gekrioel van dichtbij, als insider tegen wil en dank beziet, weet dat er van alles verandert. Sterker nog: dan springt dat wat er uniek is in het oog. De boekenminnaar concludeert: \u2018Je moet een dorp leren lezen.\u2019 <\/p>\n

Drentse scharrelaar<\/b>
Op leesles dus met meester Komrij. We ontmoeten de ene na de andere zonderling. Oude geile mannetjes die elkaar om een Vrouw naar het leven staan. Een Braziliaanse familie die handelt in coke en vrouwen. Een burgemeester die ook de tuin bijhoudt in Huize Komrij. Een alcoholistische klusser die in een rolstoel belandt. Een ex-soldaat uit Angola met tropenkolder. Een socialistische wethouder die een bordeel exploiteert. Een Drentse scharrelaar die Richard Wagner heet. Een hoogbejaarde landeigenaar die in zijn jonge jaren graag in nazi-Duits-land was. Een zwarte pastoor die de ene na de andere gehuwde moeder bezwangert. En vele anderen. Het is je reinste Sodom en Gomorra, zij het op huiskamerformaat, in Komrijs uithoek van Europa: overspel, bureaucratische waanzin, moord, corruptie, bijgeloof, feodale uitwassen. <\/p>\n

Je zou bijna denken dat hij het allemaal verzonnen heeft, zozeer reminisceert deze dorpsbiotoop een panopticum vintage Komrij, vol gruwel, waanzin, somberte, onvoorspelbare gedragingen en hard manisch lachen. Een constante in deze weldadig barokke verhalenbundel is dan ook de wisselwerking, vaak frictie, tussen werkelijkheid en verbeelding. Meestal is het zo dat de realiteit de beschouwer (Komrij) doet denken aan een eerder ervaren kunstwerk. Daarbij heeft de verbeelding dus een positieve connotatie. Maar \u00e1ndere fantasie, in de zin van inbeelding die haaks op de realiteit staat, blijkt weer uit den boze. Bijvoorbeeld als de dorpsbewoners, geknecht door eeuwen feodalisme en katholicisme en het regime-Salazar, ertoe neigen misdaden gepleegd door leden van de betere standen onder het tapijt te schuiven \u2013 die wezens zijn immers onaantastbaar. Dus: \u2018De verbeelding heeft het gewonnen van de realiteit.\u2019 <\/p>\n

Het is deze rafelrand van Europa als kruispunt van de donkere middeleeuwen en de moderniteit, die Kom-rij fascineert: \u2018Dit is een volk van heksen en wijzen. Van kaartleggers en profeten. Van genezers en bezweerders. Zwarte kunst in katholieke verpakking.\u2019 Komrij stelt zich daarbij op als literair archeoloog: \u2018Er bestaan wel andere en vreemde werelden in ons dorp, maar het zijn werelden van vroeger. Werelden die zich voortslepen en aan het verbrokkelen zijn. Soms lijkt het of de tijd hier stokte \u2013 ezels en karrenwielen schuiven langs een granieten ru\u00efne \u2013 maar die traagheid is schijn. In werkelijkheid woelen hier allerlei werelden door elkaar, allemaal zo moe van het razen van hun myriaden partikels en zo ingedikt dat alles onbeweeglijk lijkt. (…) De oude werelden zijn verbleekt, maar nooit echt verdwenen.\u2019<\/p>\n

Oudevrouwtjesplaag<\/b>
Maar zelfs bij dat speurwerk is het niet raadzaam alles wat hij debiteert voor waar te houden. Daarvoor gaat er te veel om in dat hoofd waaruit de zinnen stromen. Eerst vertelt hij hoe hij jarenlang genotziek door een ru\u00efne liep, overgeleverd aan kronkels in zijn geest. De neiging tot hallucineren bij zo\u2019n bouwval verklaart hij uit \u2018de overdaad aan oude vrouwtjes in het zwart\u2019: \u2018In elk zuidelijk land wemelt het van de oude vrouwtjes in het zwart. Zonder oudevrouwtjesplaag is het mediterrane beeld niet compleet.\u2019 In de volgende alinea verleent hij wetenschappelijke reuk aan zijn oude vrouwtjes-observatie: \u2018Statistisch bestaan overal ter wereld meer oude vrouwtjes dan oude mannen, alleen in het zuiden blijven ze in het wild rondlopen. En alleen in het zuiden hullen ze zich na de dood van hun man voorgoed in rouwkostuum, zodat ze zich des te duidelijker tegen de lucht aftekenen.\u2019 <\/p>\n

Nu komt het, denkt de lezer, Komrij is daar een eng oud vrouwtje tegengekomen. Maar nee, de mededeling volgt: \u2018\u2019t Was welbeschouwd een wonder dat ik die zondagmiddag geen oud vrouwtje had gezien.\u2019 Hij heeft de lezer dus op het verkeerde been gezet en tegelijkertijd de door zo\u2019n willekeurige plaats in Vila Pouca aangewakkerde fantasie gedemonstreerd. Telkens weer, in de loop van de bundel, duiken er voortaan oude vrouwtjes op, als levende uithangborden voor \u2019s schrijvers verbeelding.<\/p>\n

Dat die fantasie altijd weer haaks op de werkelijkheid kan staan, zal hij direct volmondig erkennen. Ziet hij ergens een dommelend omaatje, dicht hij haar direct associatief een avontuurlijk bestaan toe: \u2018Veel meegemaakt, waarschijnlijk. De knoet van het bestaan, dat soort dingen. Uiteindelijk beland in een haven, gelukzalig en moe.\u2019 Later blijkt dat besje de bazin van de plaatselijke coca\u00efnebende te zijn.<\/p>\n

Elke spiegel heeft wel een duistere keerzijde in Komrij-land. De wanhoop van de schrijver is steevast groot: \u2018Mij bekruipt ineens de lust het op een lopen te zetten, tot mijn voeten bloeden, om vervolgens in een ver land zomaar een praatjesmaker de hersens in te slaan.\u2019 Overal siddert ongerichte weemoed: \u2018Dan, zomaar op een tijdstip en zomaar ergens, klinkt uit een openstaand raam een fado die het verlies bezingt, en niet weet welk verlies.\u2019 Niet zomaar reconstrueert hij de moord die de Angolese soldaat gepleegd heeft, op waarlijk tedere wijze. Zo dun is de scheidslijn.<\/p>\n

En toch, Vila Pouca eindigt met je reinste doodsverlangen, een romantische voorstelling waarbij al zijn boeken, als tekenen van het bestaan dat hij leidt, vernietigd worden. Maar onderweg naar dat slotakkoord heeft de lenige geest ja gezegd tegen de menselijke conditie. In een plaatselijk ziekenhuis waar barbaarse omstandigheden heersen \u2013 oude mannen vastgebonden op bed, overgeleverd aan sadistische verpleegsters \u2013 beseft hij: \u2018Dit is de hel op aarde.\u2019 Om dan deze strohalm te koesteren: \u2018Daarbuiten op straat bevindt zich het paradijs.\u2019 Dat m\u00f3\u00e9t dus wel zo zijn, zegt zijn ratio.<\/p>\n

Gerrit Komrij, \u2018Vila Pouca. Kroniek van een dorp\u2019, De Bezige Bij, 216 p., \u20ac 15,90<\/i><\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Komrij schreef een bundel over zijn Portugese dorp Vila Pouca. Het blijkt een biotoop vintage Komrij, vol gruwel, waanzin, somberte, onvoorspelbare gedragingen en hard manisch lachen.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[95,97,177],"tags":[783,2235],"acf":[],"author_name":"Jeroen Vullings","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/99243"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=99243"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/99243\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Jeroen Vullings","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=99243"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=99243"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=99243"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}