Essay \/ State of the Novel<\/p>\n
Fake it till you make it is het goedbedoelde en intelligente advies aan onzekere stuntelaars, angsthazen, muurbloempjes, aan gesloten, verlegen naturen. Zodra je doet alsof je niet bang, braaf, lelijk, introvert en geremd bent, overwin je de obstakels van de ziel en word je echt wat je aanvankelijk speelde te zijn. Het faken is het pad naar een verlangde verandering in de werkelijkheid. Fake it till you make it is de aanbeveling om de menselijke verbeeldingskracht in te zetten met als doel het in het leven te maken. Het schitterende en gevaarlijke vermogen om te doen alsof vormt zelfs het hart van de moraal. Om gehoor te kunnen geven aan de universele wet van de ethiek: wat u niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook de ander niet, moeten we onze verbeeldingskracht inzetten, we moeten doen alsof we in de schoenen van een ander staan, alsof we meemaken wat hij meemaakt. Dankzij dit grandioze geestelijke theater kunnen we in de werkelijkheid handelen naar de wet van het goede.<\/p>\n
Fake is alles wat vals, onecht, onoprecht, imitatie is. Het is veinzerij, bedotterij, komedie, schijn, misleiding, namaaksel. Als je faket dan huichel je, je simuleert, aapt na, pretendeert iemand te zijn die je niet bent, je doet alsof.<\/p>\n
Alleen al de opsomming maakt me licht en blij.<\/p>\n
Het is alsof ik kijk naar een tak van de familie die nooit wilde deugen, naar de verloederde nazaten van een woord dat me het meest aan het hart gaat: fictie.<\/p>\n
Het is niet alleen omdat ik van het bestuderen en maken van fictie mijn beroep heb gemaakt, dat ik meer houd van de leugenaars en bedriegers dan van de familie die haar naar het leven staat. Volgens mij hebben de veinzers en aanstellers een beter idee van wat echt is dan zij die zich op het echte beroepen. Het zijn juist de rechtschapen verwanten van het zuivere die me doen huiveren, het zijn de rechtzinnigen in de leer, de kwijlende natuurliefhebbers, de oprechte gelovigen, de verbeten idealisten die me de stuipen op het lijf jagen. Zodra in een samenleving het echte in de mode raakt en in haar kielzog het natuurlijke en pure, het authentieke, oprechte, onschuldige, oorspronkelijke en fundamentele, zouden al uw alarmbellen moeten gaan rinkelen.<\/p>\n
Het echte \u00eds in de mode en het blaft u in de media luidkeels toe. Met een militaire bas of met een Limburgs accent, met de dreunende commentaarstem bij de realityprogramma’s, klinkt de roep om een echt Nederland, echt voedsel, echt gebeurd. Vooral met behulp van personen die van fictie hun beroep hebben gemaakt, is een partij de politieke stal in geduwd die spreekt uit naam van het onschuldige dier.<\/p>\n
Uit naam van de fret<\/p>\n
Nederland is een millennium ingegaan waarin eerst een bewust aanstellerige politicus wordt vermoord uit naam van de fret en een paar jaar later een schreeuwerige filmmaker uit naam van Allah.<\/p>\n
Daar zit geen verschil tussen.<\/p>\n
Zodra echt gepretendeerd wordt, ligt ‘echt waar’ op de loer.<\/p>\n
Moordenaars, fundamentalisten, extremisten en populisten zullen nooit uit naam van een personage of een fictie oordelen over leven en dood, ze zullen zich nooit beroepen op wat ‘gemaakt’ is; ze spreken altijd uit naam van de zuivere onschuld, de pure natuur, uit naam van de waarheid. Ze hebben \u00e9\u00e9n overeenkomst: ze ontkennen allemaal dat de waarheid mensenwerk is.<\/p>\n
‘Echt waar’ kan volgens mij alleen aan de man gebracht worden als alles wat er vals, onecht, onoprecht, gemaakt en geveinsd aan is, wordt verhuld. En als het maakwerk wordt verhuld, dan neemt iemand u in de maling, u wordt misleid. U krijgt iets als een zuivere waarheid in de maag gesplitst, waaraan flink wat kunst- en vliegwerk te pas kwam. En al dat kunst- en vliegwerk, al die duidingen, interpretaties, al dat maakwerk noem ik fictie.<\/p>\n
De grootste verwarring in het huidige tijdsgewricht is het synoniem stellen van werkelijkheid en waarheid. Maar de werkelijkheid is de waarheid niet. De werkelijkheid, het zogeheten echte, is van een andere orde dan de waarheid. Zolang je haar laat liggen waar ze ligt, is de werkelijkheid wat ze is. Zodra je over haar spreekt, haar laat zien, haar probeert te duiden, krijg je mensenwerk. De waarheid over de werkelijkheid is menselijk maakwerk, de waarheid is poi\u00e8sis, interpretatie, verdichting, verbeelding.<\/p>\n
De waarheid is fictie.<\/p>\n
Het ontkennen of verzwijgen dat iets fictie is, is fake.<\/p>\n
maakwerk<\/p>\n
Hoe staat het met de fictie in een tijd waarin waargebeurd in de mode is, waarin geen artikel zo gewild is als de echte werkelijkheid? Wat is de staat van de kunst in een millennium waarin aan het waargebeurde steeds meer fake te pas komt? Wat vermag de roman in een eeuw waarin de verbeelding in diskrediet is gebracht en weggemoffeld wordt?<\/p>\n
Het antwoord is eenvoudig: de kunst laat de fake van het echte zien.<\/p>\n
De romankunst legt niet de werkelijkheid, maar de fictie \u00edn de werkelijkheid bloot. De romanschrijver toont met de middelen van de literatuur dat wat voor ‘echt waar’ moet doorgaan, ‘gemaakt’ is, fictie is. De roman onthult wat stelselmatig verhuld wordt: dat werkelijkheid en waarheid niet hetzelfde zijn en dat een werkelijkheid zonder interpretatie, zonder verhaal, niets is. Het echte en het gemaakte gaan hand in hand en niemand die daar meer op gespitst is dan de kunstenaar. Voor de romanschrijver betekent het dat hij fictie hoort waar een waarheid verkondigd wordt. Hij beschouwt elke waarheid als maakwerk, als het even creatieve, ingenieuze als gevaarlijke product van de menselijke verbeeldingskracht, als het middel bij uitstek van de menselijke soort om het in het leven te kunnen maken.<\/p>\n
Om fictie te kunnen schrijven weet een goede romanschrijver wat fictie is en welke ingewikkelde, fascinerende en vooral machtige verhouding ze heeft met de werkelijkheid. Waar authenticiteit, zuiverheid, onschuld en waarheid gepredikt worden, legt de schrijver het woekeren van vigerende ficties bloot. Hij herkent de pasklare idee\u00ebn van zogeheten originele denkers, het voorgestanste gedrag van archetypische personages achter de oorspronkelijke naturen, de aloude mythen die als nieuw aan de man worden gebracht, de dwingende eisen van een mode achter mensen die helemaal zichzelf zijn, de verwoestende en scheppende macht van geruchten, roddels, insinuaties en achterklap, de oeroude drogredenen en vermomde domheid achter intelligente redevoeringen, de alarmerende of gerustellende populariteit van bepaalde woorden, het gevaar van iedereen die spreekt uit naam van het echte, pure, zuivere, onschuldige en ware.<\/p>\n
Dat pontificale ik<\/p>\n
In de huidige literatuur laat de verwarring van werkelijkheid en waarheid en het toenemende gebrek aan kennis over wat fictie is, zich vooral aflezen aan de discussie over de zogenaamde literaire non-fictie en aan de kritiek op het autobiografische of werkelijkheidsgehalte van een roman.<\/p>\n
Over het laatste kan ik kort zijn: voor een schrijver die weet wat fictie is, is het autobiografische fictie. Ook dat wat doorgaat voor het meest pure, eigene, en oorspronkelijke wat je bezit, dat pontificale ‘ik’ waarmee je je door het leven slaat, is voor een schrijver een fabricage. Het ik, ook het ik van de schrijver zelf, is voornamelijk een maakwerk van verhalen, leugens, voorwendsels, vooronderstellingen, na-aperij en fake, een product van de menselijke verbeeldingskracht dat hem in staat stelt in de werkelijkheid echt en goed te kunnen zijn.<\/p>\n
Over de literaire non-fictie kan ik ook kort zijn: literaire non-fictie heeft niets met literatuur te maken. Het stempel ‘literair’ zetten op non-fictie is net zo onzinnig als het stempel ‘autobiografisch’ zetten op een roman. Dat non-fictie met literaire middelen geschreven wordt, maakt haar nog geen literatuur. De eerste de beste reclamespot wordt met literaire middelen gemaakt, elk journaal-item en een documentaire ook, dus dat zegt niets.<\/p>\n
De non-fictie heeft de werkelijkheid als referentieel kader en doet, schatplichtig aan de wetten van het genre, een andere belofte aan de lezer dan de literatuur. Non-fictie belooft de beschrijving van een bestaande werkelijkheid en wordt door die werkelijkheid gedicteerd. De roman belooft de lezer fictie. Of een roman op de werkelijkheid is gebaseerd, doet er voor de roman niet toe. De roman is fictie en fictie is een onderlinge afspraak over het onechte. Op elke pagina zal de roman laten zien dat ze maakwerk, poi\u00e8sis is. Met het prijsgeven van zijn glorieuze en trotse verbeelding, van zijn pogingen om te doen alsof hij in de schoenen van een ander staat, probeert de roman de werkelijkheid van de fictie zo genadeloos mogelijk te onthullen.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Connie Palmen sprak afgelopen week op het literaire festival Winternachten in Den Haag de \u2018State of the Novel\u2019 uit. Wat is de staat van de kunst in een millennium waarin aan het waargebeurde steeds meer fake te pas komt?<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[293,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Connie Palmen","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/99077"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=99077"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/99077\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Connie Palmen","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=99077"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=99077"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=99077"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}