{"id":98841,"date":"2009-01-28T08:45:00","date_gmt":"2009-01-28T06:45:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/breinlezen\/"},"modified":"2009-01-28T08:45:00","modified_gmt":"2009-01-28T06:45:00","slug":"breinlezen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/breinlezen\/","title":{"rendered":"Breinlezen"},"content":{"rendered":"
\n

De verwachtingen van hersenonderzoek zijn hooggespannen. Binnenkort zou het brein zelfs een getuigenverklaring kunnen geven in de rechtszaal. Maar hoe realistisch is dat?<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

‘Binnenkort vertellen hersenen wat iemand denkt, ziet of voelt,’ voorspelde hersenonderzoeker Victor Lamme afgelopen oktober op deze pagina’s. Lamme had net een subsidie van 2,3 miljoen euro ontvangen van de Europese Commissie. Aan de hand van state of the art hersenscanners gaat hij met zijn onderzoeksgroep op zoek naar een ‘neurale definitie’ van het menselijk bewustzijn. <\/p>\n

Lamme’s uitspraak was een toekomstvisioen, maar het illustreert de verwachtingen rond een van de meest in de aandacht staande wetenschappelijke disciplines van dit moment: hersenonderzoek. Met behulp van steeds geavanceerde scanners kijken wetenschappers in het menselijk brein en onderzoeken ze de activiteit van de hersenen.<\/p>\n

Dit gebeurt door proefpersonen in een fMRI-scanner te leggen en taken te laten uitvoeren, geluiden te laten horen of plaatjes te laten zien. De gemeten hersenactiviteit wordt vervolgens op hersenbeelden van dezelfde proefpersoon geprojecteerd. Zo kan in het levende brein gekeken worden welke hersengebieden betrokken zijn bij een bepaalde hersenfunctie.<\/p>\n

Er wordt veel geld in het vakgebied gepompt. Eind januari ontving de Universiteit Maastricht een forse Europese subsidie van drie miljoen euro om samen met een aantal Europese universiteiten talentvolle onderzoekers op te leiden in de ontwikkeling en toepassing van geavanceerde technieken om in de hersenen te kijken.<\/p>\n

De verwachtingen zijn hooggespannen. Het brein zou binnenkort zelfs getuigenverklaringen kunnen afgeven in de rechtszaal. Wat gebeurt er in Nederland op dit gebied en hoe realistisch zijn de verwachtingen?<\/p>\n

Pijn manipuleren<\/b>
Bernadette Jansma is decaan van de faculteit Psychologie en Neurowetenschappen van de Universiteit Maastricht die de Europese subsidie ontving. Ze legt uit dat een belangrijk deel van het werk betrekking heeft op onderzoek naar mentale ziekten als ADHD, dyslexie, autisme en alzheimer. ‘Maar we doen bijvoorbeeld ook onderzoek naar de manier waarop hersenen zich ontwikkelen. <\/p>\n

Zo laten de eerste onderzoeksresultaten zien dat een kind van tien heel makkelijk een ja-neekeuze kan maken. Een kind van veertien vindt dat moeilijker. Aan de frontale kwab, waar onze besluitvaardigheden zitten, zie je dat bij een puber het patroon veel meer verwaterd is. Misschien dat we straks een stevig biologisch argument kunnen leveren waar het schoolsysteem op kan anticiperen.’<\/p>\n

Ook wordt in Maastricht druk onderzoek gedaan naar neurofeedback-technieken. Hierbij kunnen mensen zelf de activiteit van hun hersenen zien en daarop anticiperen. Jansma: ‘Pati\u00ebnten met chronische pijn kunnen online, met een hersen-computerinterface, hun activiteit bekijken. Ze hebben geleerd hoe ze de activiteit in een bepaald hersengebied omlaag kunnen brengen. Bijvoorbeeld door aan een bepaald muziekstuk te denken. Zo kunnen mensen vrijwillig en op een plezierige manier hun pijn manipuleren.’<\/p>\n

Jansma voorziet ook forensische toepassingen van hersenonderzoek, waar in Amerika al mee wordt ge\u00ebxperimenteerd: ‘Stel in een kantoor is een laptop gestolen. Je kunt de verdachte dan allerlei plaatjes laten zien en kijken hoe zijn hersenen reageren op plekken waar hij nooit is geweest. Die kun je vervolgens vergelijken met zijn reactie op de plaats delict.’<\/p>\n

Spinozaprijswinnaar en cognitieve neurowetenschapper Peter Hagoort heeft daar zijn aarzelingen bij. ‘Het geheugen is geen objectieve vergaarbak van informatie; we herinneren ons wel eens dingen die nooit hebben plaatsgevonden.’ Hagoort tempert de verwachtingen. ‘Hersenonderzoek is populair. Terecht, want er zijn de afgelopen jaren belangrijke stappen gezet. Maar het leidt wel eens tot een overreactie, zo van “we kunnen alle problemen aan door iemand in een hersenscanner te leggen”. We begrijpen waarschijnlijk nog maar tien procent van het brein.’<\/p>\n

Hagoort is directeur van het internationaal vooraanstaande Donders Instituut voor brein, cognitie en gedrag. Hij meent dat zijn vakgebied heeft laten zien hoe bepaalde mentale functies werken en dat daardoor het idee dat gedrag iets met het brein te maken heeft, steeds meer geaccepteerd wordt. Maar dat wil niet zeggen dat het brein alles bepaalt. ‘De hersenen zijn geen gesloten systeem. Je kunt wel in de motorcortex kijken en meten of iemand van plan is om naar rechts te lopen. Maar meer complexere gedachten – bijvoorbeeld dat iemand van plan is volgende maand een ander te vermoorden en daar een wapen voor wil kopen – niet.’<\/p>\n

Gevaarlijk<\/b>
Gert-Jan Lokhorst is als neuro-ethicus en filosoof verbonden aan de TU Delft. Hij vindt het optimisme over de implicaties van hersenonderzoek overdreven. ‘Een neurale definitie van het bewustzijn? Iemand die dat zegt, heeft de bewustzijnsdiscussie van de laatste vijftig jaar in de filosofie niet gevolgd.’ Lokhorst houdt zich bezig met de ethische en filosofische kwesties van hersenonderzoek. De klinische implicaties van hersenscanners zijn fantastisch, zegt hij. ‘Je kunt heel goed verstoppingen, infarcten, bloedingen en tumoren zien met de nieuwste fMRI-scanners. Maar als het gaat over het lezen van gedachten of gedrag, wordt het gevaarlijk.’ Lokhorst legt uit dat aan de hand van hersenactiviteit erachter komen wat iemand denkt simpelweg niet kan. ‘Een gedachte over het zinken van de Titanic zal zeker hersenactiviteit veroorzaken. Maar dat wil niet zeggen dat je die gedachte kunt vertalen in hersentermen! Het verband tussen die twee is helemaal niet vanzelfsprekend.’<\/p>\n

De neuro-ethicus wijst de interesse voor het brein als een moderne getuigenverklaring ondubbelzinnig af. ‘Als het zou kunnen, zou het al bedenkelijk zijn. Maar het kan niet, en dat mensen geloven dat het wel kan, is nog veel erger’.<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

De verwachtingen van hersenonderzoek zijn hooggespannen. Binnenkort zou het brein zelfs een getuigenverklaring kunnen geven in de rechtszaal. Maar hoe realistisch is dat?<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":283509,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[47,459,1625,59,405,457],"tags":[783,2197],"acf":[],"author_name":"Maurits Martijn","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/98841"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=98841"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/98841\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Maurits Martijn","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media\/283509"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=98841"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=98841"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=98841"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}