Interview Vera Politkovskaya<\/p>\n
Kaarsjes en bloemen liggen op de plek in het centrum van Moskou waar de Russische mensenrechtenadvocaat Stanislav Markelov en journaliste Anastasia Baboerova op klaarlichte dag zijn vermoord. De advocaat gaf die maandag 19 januari een persconferentie en noemde het vervroegd vrijkomen van de Tsjetsjeense generaal Joeri Boedanov illegaal. Die hoge officier zat sinds 2003 vast voor het wurgen van de achttienjarige Tsjetsjeense Elza Koengajeva en werd een week voor Markelovs dood, vier jaar eerder dan de bedoeling was, op vrije voeten gesteld. Toen Markelov na de persconferentie geen menigte meer om zich heen had, werd hij in zijn achterhoofd geschoten. Journaliste Anastasia Baboerova wilde hem helpen en werd ook neergeschoten. Ze schreef over mensenrechtenschendingen in Tsjetsjeni\u00eb voor een van de weinige onafhankelijke bladen van Rusland, Novaya Gazeta.<\/p>\n
De dubbele moord laat nog eens zien hoe gevaarlijk de situatie is voor mensen die openlijk kritiek durven te uiten op de Russische rechtsgang en het optreden van Rusland in Tsjetsjeni\u00eb. Dat was al duidelijk na de moord op journaliste en mensenrechtenactiviste Anna Politkovskaya, die voor Novaya Gazeta schreef over de zaak rond Koengajeva. Markelov was haar advocaat. Politkovskaya werd 7 oktober 2006 vermoord. Sympathisanten van de journaliste kwamen naar haar huis aan de Lesnaya Straat nummer 8 om ook daar bloemen neer te leggen. Twee jaar later herinnert alleen een plakkaat boven de blauwe brievenbus aan de aanslag. De familie Politkovskaya is sindsdien op zoek naar de waarheid, om Rusland en de wereld duidelijk te maken dat er van alles mis is met het huidige regime. Vera Politkovskaya (28) zucht: ‘Je hoeft hier kennelijk maar \u00edets te vinden om de kogel te krijgen.’<\/p>\n
Vera, cultureel journaliste bij persbureau RIA Novosti: ‘Er zijn meerdere journalisten in Rusland vermoord en de rechtszaken daarover worden altijd afgeraffeld.’ Ze praat nuchter en met enige afstand over de dood van haar moeder en de gebeurtenissen daarna. Ze wil niet speculeren, houdt zich aan de feiten en probeert haar emoties buiten beschouwing te laten. ‘Alles gebeurt in het geniep waardoor de waarheidsvinding in het gedrang komt. Als dochter van Anna wil ik tot het uiterste gaan om te ontdekken wat de waarheid is. Dat is voor mijzelf belangrijk, maar ook de maatschappij moet weten wie de opdracht gaf voor de moord en wie hem uitvoerde.’ Ze zou met het zoeken naar de waarheid haar eigen veiligheid op het spel kunnen zetten. ‘De familie Politkovskaya heeft niets te verbergen’, zegt Vera. ‘En daarom hoeven we niet bang te zijn.’<\/p>\n
Vreemde mannen<\/p>\n
Anna Politkovskaya zelf trok zich van geen enkele censuur iets aan, ze bekritiseerde het Kremlin in Novaya Gazeta en boeken als Poetins Rusland. Ook reisde ze naar Tsjetsjeni\u00eb om Rusland en de rest van de wereld te wijzen op de Russische wandaden daar. Internationaal leverde het haar eer en prijzen op, in eigen land maakte ze gevaarlijke vijanden.<\/p>\n
Een week voor de moord zei ze nog tegen Vera, die wegens een verbouwing tijdelijk bij Anna was ingetrokken, dat ze voorzichtig moest zijn. Vera: ‘Mijn moeder zag vreemde mannen rondhangen in het portiek.’ Het eigenaardige aan deze heren was dat ze, in tegenstelling tot andere portiekhangers, niet naar alcohol stonken. ‘Ze maakte zich zorgen. Niet voor haar eigen leven, maar voor dat van mij – ook omdat ik zwanger was. Ze had juist besloten dat ze zou stoppen met het onderwerp Tsjetsjeni\u00eb als haar eerste kleinkind was geboren. Het is helaas nooit zover gekomen. Ik heb mijn dochter wel naar haar vernoemd.’<\/p>\n
Op 7 oktober 2006 kwam Anna Politkovskaya volgens een reconstructie van inspecteurs in de onafhankelijke krant Kommersant om 16.05 uur thuis van de supermarkt. Ze bracht de eerste twee boodschappentassen naar haar appartement en ging met de lift terug naar beneden om de laatste drie tassen uit haar auto te halen. Op de begane grond ging de liftdeur open en werd ze door vier kogels geraakt. De eerste twee kogels belandden in haar borst en waren fataal, de derde belandde in haar schouder. Tot slot schoot de moordenaar de al dode Politkovskaya nog in haar hoofd. Er zat een geluidsdemper op het pistool, waardoor niemand in het appartementencomplex iets hoorde. Het moordwapen met weggevijld serienummer werd naast het lichaam aangetroffen. Om 16.15 uur drukte een bewoner van het pand op het liftknopje, vond het lichaam en belde het alarmnummer. ‘Ik was in een winkel,’ zegt Vera. ‘Mijn broer Ilya belde me en vertelde me wat er was gebeurd. Ik ben meteen naar haar huis gegaan en daar ben ik gebleven tot alles was afgehandeld.’<\/p>\n
Tijdens het proces zijn videobeelden vertoond. In de beveiligingscamera die op het portiek staat gericht, trof men beelden aan van een man die op de dag van de moord vlak voor Anna Politkovskaya het complex betreedt. Diezelfde man werd ook aangetroffen op de beelden van de beveiligingscamera van de supermarkt waar zij eerder was. Vera: ‘Maar zijn gezicht is niet goed te zien.’<\/p>\n
Naast Anna’s huis zit een apotheek. De apothekersassistenten hielpen bij het maken van een schets van de hoofdverdachte. Ook vonden experts draden op het moordwapen die leidden naar de bekleding van een Lada, die ook met de beveiligingscamera was waargenomen. De auto werd gebruikt door de Tsjetsjeense gebroeders Roestam, Djabrail en Ibrahim Machmoedov.<\/p>\n
De laatste twee staan in deze zaak terecht, samen met de Moskouse politieagent Sergei Khadzhikurbanov, voor het organiseren van en het assisteren bij de aanslag. Ze zouden allemaal deel uitmaken van een bende die was ingehuurd om de moord uit te voeren. Er hangt hen levenslang boven het hoofd. De oom van de gebroeders werd als getuige opgevoerd en vertelde dat er twee miljoen was geboden voor de moord op Politkovskaya. Maar waarom en door wie, dat blijft onduidelijk. ‘Ik denk dat er genoeg bewijs ligt om betrokkenheid aan te tonen,’ zegt Vera. ‘Maar deze verdachten vormen maar een klein deel van het complot. Voor de anderen hebben we een lange adem nodig.’<\/p>\n
Roestam is naar alle waarschijnlijkheid degene die de trekker heeft overgehaald. Hij zou volgens sommigen een informant zijn van de Russische geheime dienst FSB en hij is vermoedelijk op een vals paspoort naar West-Europa gevlucht. ‘We weten niet zeker waar hij zit,’ zegt Vera, ‘maar het gerucht gaat dat hij zich in Belgi\u00eb ophoudt.’ Op 3 december meldden verschillende media dat Machmoedov aan een familielid heeft laten weten dat hij zich wil overgeven op voorwaarde dat hij een openbaar proces zou krijgen met een jury. De rechtbank wilde daar niet op ingaan, maar het was geen vreemde eis. Op het verloop van het proces is nogal wat aan te merken. Het begon als een openbare zaak, waar de media bij mochten zijn. Rechter Yevgeny Zubov besloot later de pers buiten de deur te houden, omdat men geheime stukken wilde presenteren en omdat de jury bezwaar tegen de aanwezigheid van de media zou hebben – hoewel 19 van de 20 juryleden juist een document hadden ondertekend dat het tegendeel beweert.<\/p>\n
Ook had Karina Moskalenko, een van de advocaten van de familie Politkovskaya, aan het begin van het proces symptomen die op kwikvergiftiging duidden. ‘Dat klopt,’ zegt Vera. ‘Al loopt het onderzoek daarnaar nog steeds, dus daar kan en wil ik verder niets over zeggen.’<\/p>\n
Zaken verdraaid<\/p>\n
Het vinden van de opdrachtgever blijft voor de familie het belangrijkste. Door de kritiek die Anna Politkovskaya op het regime van Poetin had, zou de dader zich in politieke of militaire sferen kunnen bevinden. Vera: ‘Voor mij is alleen al het feit dat dit kon gebeuren terwijl Poetin aan de macht was een bevestiging van dat vermoeden.’<\/p>\n
De over het algemeen door de staat gecontroleerde media verslaan het proces niet zo nauwlettend als de familie zou willen. ‘In het begin waren er schandalen. Daar duikt de journalistiek altijd wel bovenop. Later nam de aandacht af. Bovendien is het voorgekomen dat televisiezenders, ik wil geen namen noemen, zaken hebben verdraaid. Heel frustrerend als je juist de waarheid wilt laten zien.’<\/p>\n
Anna Politkovskaya liet in haar postuum uitgegeven Russisch Dagboek zien hoe weinig democratisch het Russische stelsel is. Volgens haar ‘kocht’ de regeringspartij in de aanloop naar de verkiezingen stemmen door mensen bijvoorbeeld van verwarming en stromend water te voorzien. Wat zeggen de moord op haar moeder en deze rechtszaak over het Rusland van nu? ‘Het is heel beangstigend als je je realiseert dat mensen van de geheime dienst en de regering bij de moord op journalisten en advocaten betrokken zijn,’ zegt Vera. ‘De enige hoop is dat er, als je naar de Russische geschiedenis kijkt, uiteindelijk aan elk moorddadig regime een einde is gekomen.’<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Een mensenrechtenadvocaat en een journaliste werden vorige week in Moskou doodgeschoten, net zoals drie jaar geleden hun cli\u00ebnt en collega Anna Politkovskaya. Anna\u2019s dochter Vera is sindsdien op zoek naar de waarheid. \u2018Ook de maatschappij moet weten wie de opdracht gaf.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[193,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Ivo van Woerden","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/98747"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=98747"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/98747\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Ivo van Woerden","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=98747"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=98747"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=98747"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}