{"id":98615,"date":"2009-01-31T13:11:00","date_gmt":"2009-01-31T11:11:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/bizar-geheugen\/"},"modified":"2009-01-31T13:11:00","modified_gmt":"2009-01-31T11:11:00","slug":"bizar-geheugen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/bizar-geheugen\/","title":{"rendered":"Bizar geheugen"},"content":{"rendered":"
\n

Jonge kinderen valt alles aan te praten, ook onmogelijke en nare herinneringen. Een waarschuwing voor rechters.<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\"\"<\/div>\n
\n

Als de dag van gisteren herinnerden de Limburgse kinderen zich hun ontvoering door een ufo. De blauwe lichtstraal die hen het ruimteschip in had getrokken. De groene poppetjes die erin zaten. Dit wonderlijke voorval was hen door onderzoekers van de Universiteit van Maastricht ingeprent. Die maakten de zeven- en achtjarige kinderen wijs dat hun moeder had verteld dat ze op vierjarige leeftijd waren ontvoerd door een ufo. Om dit verhaal extra geloofwaardig te maken, legden ze een editie van Dagblad De Limburger<\/i> op tafel met op de voorpagina ‘Ufo gezien in Maastricht’. ‘In die tijd waren er in de plaats waar jij woonde heel veel ufo-ontvoeringen,’ spiegelden de lepe wetenschappers de kinderen voor. <\/p>\n

Een week later was zeventig procent van de bewerkte kinderen ervan overtuigd dat ze echt door buitenaardse wezens waren meegenomen. Ze kwamen met details op de proppen die ze niet te horen hadden gekregen. Aan het eind van het experiment vertelden de onderzoekers dat ze tot hun spijt een fout hadden gemaakt. ‘We hebben je het verkeerde verhaaltje voorgelezen.’ <\/p>\n

Een flink deel van de kinderen voelde zich nu pas voor het lapje gehouden. ‘Ik heb het echt meegemaakt,’ hielden ze vol. Het is een teken dat ze hun fantasie niet alleen de vrije loop hadden gelaten om hun gesprekspartners te plezieren, maar dat ze zich de herinnering werkelijk hadden eigengemaakt. De onderzoekers gingen door met ‘debriefen’ tot ze hen het weer uit het hoofd hadden gepraat.<\/p>\n

Baanbrekend<\/b>
De wetenschap dat kinderen gevoelig zijn voor suggestie en zich valse herinneringen laten inprenten, is niet nieuw. Al in 1994 toonde de Canadese psycholoog Stephen Ceci aan dat hij bij kinderen herinneringen kon opwekken aan de verzonnen gebeurtenis dat ze met hun vinger klem hadden gezeten in een muizenval. Toch is het Maastrichtse onderzoek in twee opzichten baanbrekend, vindt psycholoog Henry Otgaar, de hoofdauteur van een artikel dat er vorige week over verscheen in het tijdschrift Applied Cognitive Psychology. ‘We hebben voor het eerst aangetoond dat het echt mogelijk is een herinnering te ontwikkelen aan onmogelijke, bizarre gebeurtenissen.’ Sterker nog: de zeven- en achtjarigen bleken vatbaarder voor het ufo-verhaal dan voor de geloofwaardigere suggestie dat ze tijdens een feestje bijna waren gestikt in een snoepje. ‘Ook hebben we bewezen,’ zegt Otgaar, ‘dat het toevoegen van informatie die de gebeurtenis aannemelijk maakt van grote betekenis is.’ Want zonder de krant en het verhaaltje over het vaak voorkomen van ontvoeringen in die tijd, nam maar twintig procent de suggestie over. <\/p>\n

De Maastrichtse psycholoog verklaart dat als volgt: ‘Het geheugen van jonge kinderen werkt nog niet zo goed. Daarom vertrouwen zij meer op informatie van anderen.’ In de groep van elf- en twaalfjarigen bleek het realiteitsbesef al sterk gegroeid. Bijna de helft kon zich laten prikkelen te herinneren in hoge ademnood te zijn gekomen door een toffee. Maar dat ze ontvoerd waren door een ufo, liet slechts negen procent zich wijsmaken.<\/p>\n

Otgaar publiceerde vorig jaar in Acta Psychologica nog een opmerkelijk feit over valse herinneringen. Uit een ander experiment met zeven- en achtjarigen bleek dat het eenvoudiger is een negatieve fictieve belevenis zoals betrapt zijn op spieken een plekje te geven in het kindergeheugen dan een neutrale verzonnen gebeurtenis. ‘Het was heel moeilijk dat gepubliceerd te krijgen,’ vertelt Otgaar. Want deze bevinding druist in tegen het gevoel dat je je negatieve ervaringen scherp herinnert en ze daarom niet goed te manipuleren zijn. Maar recentelijk is er steeds meer bewijs gekomen voor de ‘paradoxale negatieve emotie hypothese’. Die zegt dat we negatieve informatie weliswaar niet licht vergeten, maar deze juist kwetsbaarder is voor vervorming in het geheugen.<\/p>\n

Verontrustend<\/b>
‘Helaas zijn beide experimenten verontrustend voor de juridische praktijk,’ vindt Otgaar. ‘Als jonge kinderen bij een verdenking van seksueel misbruik met verklaringen komen die bizar lijken, is vaak de reactie: zoiets verzinnen ze toch niet? Daar moet je dus erg mee oppassen.’ Daarmee is allerminst gezegd dat alle herinneringen aan seksueel misbruik onbetrouwbaar of vals zijn, beklemtoont hij. ‘Sommige kinderen praten spontaan over hun ervaringen. Ze komen thuis en zeggen: de leraar heeft aan mij gezeten. Dan is er vaak minder reden om te twijfelen aan de betrouwbaarheid. <\/p>\n

Een heel ander geval is het wanneer er suggestie in het spel is. In de praktijk van de politieverhoren is de laatste tijd al veel verbeterd. Maar op wat er is gebeurd voor een kind op het politiebureau komt, heb je weinig greep.’<\/p>\n

Dat is lastig, want als de valse herinnering er dan al is ingeplant, is die nauwelijks nog van een echte te onderscheiden. In zijn boek Hoe een CIA-agent zijn geheugen hervond (2005) beschrijft de Maastrichtse hoogleraar Harald Merckelbach, d\u00e9 Nederlandse expert op het gebied van valse herinneringen en co-auteur van de twee publicaties van Otgaar, een ander pijnlijk experiment van kinderpsycholoog Stephen Ceci. Hij toonde opnamen van kinderen die vertelden over echte en ingeprente gebeurtenissen aan ervaren psychiaters, psychologen en juristen. Ze hadden net zo goed kop of munt kunnen gooien als ze met al hun deskundigheid beoordeelden of een kind werkelijke beleefde of verzonnen herinneringen ophaalde.<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jonge kinderen valt alles aan te praten, ook onmogelijke en nare herinneringen. Een waarschuwing voor rechters.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[47,459,1625,405,457],"tags":[783,2221],"acf":[],"author_name":"Tomas Vanheste","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/98615"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=98615"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/98615\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Tomas Vanheste","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=98615"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=98615"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=98615"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}