Interview \/ Een Nederlander in het Guggenheim<\/p>\n
David van der Leer, de kersverse assistant curator voor architectuur en design bij het Guggenheim Museum in New York, woont ‘ver en diep in Brooklyn’. Op werkdagen neemt hij de metro naar de West Village in Manhattan, waar, in een anonieme toren nabij de Hudson, de kantoren van het Guggenheim gehuisvest zijn. ‘Wat New York zo interessant maakt,’ zegt hij, ‘is die superhoge dichtheid. Je zit altijd samen met andere mensen in de metro, en dat dwingt tot interactie.’<\/p>\n
Met zijn wijdopen ogen en zijn enthousiasme voor de stad heeft de recent aangestelde Van der Leer, de enige Nederlander die lid is van het curatorial team, wel iets weg van wat architect Frank Lloyd Wright in 1932 omschreef als de ‘properly citified citizen’. ‘Met argusogen, en dol als een derwisj,’ omschreef Wright die stadsbewoner, wie de ‘surge and mechanical roar of the big city’ als muziek in de oren klonken – zoals ooit ‘the song of birds, the wind in the trees, animal cries and the voices and songs of his loved ones’ zijn hart vervulden.<\/p>\n
Van der Leer: ‘Wright had een ongelofelijke hekel aan de stad. Daarom is het ook zo ironisch dat zijn meesterwerk’ – het slakkenhuisvormige Guggenheim Museum aan Fifth Avenue – ‘juist hier is neergezet.’ Dit jaar bestaat dat meesterwerk vijftig jaar, en is het ook een halve eeuw geleden dat Frank Lloyd Wright overleed – aanleiding voor het museum om met een grote overzichtstentoonstelling het werk en gedachtegoed van de Amerikaanse sterarchitect weer eens onder de aandacht te brengen. Aan die tentoonstelling werkt Van der Leer samen met voormalig directeur Thomas Krens, en de ooit door Wright zelf opgerichte Wright Foundation. ‘De Foundation bestaat meer dan vijftig jaar, en sommige mensen werken er net zo lang. Ze hebben een hoop waardevolle kennis, maar zijn soms al te gefocust op Wrights ontwerpen. Het is mijn rol om te zien of we Wright weer relevant kunnen maken voor deze tijd,’ zegt Van der Leer. Dat hij ‘zeker geen Wright-specialist’ is, is daarbij alleen maar handig: hij heeft kunst- en cultuurwetenschappen gestudeerd in Rotterdam, een combinatie van economie, sociologie en kunstgeschiedenis, met een specialisatie in stads- en architectuurtheorie. Zijn werk voor de tentoonstelling is breed: hij ontwikkelt bijvoorbeeld animaties met Harvard en een installatie met een vooraanstaand architectenbureau uit New York. Daarnaast is hij bezig met het binnenhalen van geld, ‘om onze programma’s te kunnen subsidi\u00ebren. Dan is het handig als je een wat bredere achtergrond hebt dan alleen de kunstgeschiedenisboeken.’<\/p>\n
In 2006 verruilde Van der Leer Rotterdam – waar hij na zijn studie pr-medewerker werd bij Rem Koolhaas’ OMA – voor New York. Architect Steven Holl had hem gerekruteerd om zijn publicaties en tentoonstellingen te verzorgen. Vorige zomer schreef Van der Leer samen met Holl een tekst voor een tentoonstelling in het Guggenheim in Berlijn. Hij kwam in contact met de curator, en van het een kwam het ander. ‘Heel Amerikaans,’ noemt hij het. ‘Ze hebben hier altijd behoefte aan Europeanen, die vinden ze exotisch en sexy – en dan kan het soms snel gaan.’<\/p>\n
Groene daken<\/p>\n
De carri\u00e8re van Frank Lloyd Wright (1867-1959), een van Amerika’s meest veelzijdige architecten, omspant bijna driekwart eeuw; ongeveer vijfhonderd van zijn ontwerpen werden in die periode gebouwd, van woonhuizen tot universiteitscampussen, kantoorgebouwen, en musea. Begin vorige eeuw, toen in Amerika de neo-stijlen in zwang waren, lanceerde Wright de invloedrijke prairiestijl – landhuizen met ver overstekende daken, geometrische verhoudingen, horizontale belijningen en een ‘open’ vloerplan. Hij stond een authentieke, Amerikaanse architectuur voor – ‘Usonian’ noemde hij het zelf. Van der Leer: ‘Wright zocht naar een architectuur die zich duidelijk zou onderscheiden van de Europese stijlen.’<\/p>\n
Wrights filosofie van een ‘organische architectuur’ was een inspiratiebron voor het modernisme van bijvoorbeeld De Stijl en de Amsterdamse School. Niet form follows function was zijn credo, maar: form and function are one. De gebouwen die Wright ontwierp, moesten op organische en economische wijze in verband staan met hun omgeving.<\/p>\n
In het afgelopen jaar door Uitgeverij 010 gepubliceerde Amerikaanse Dromen: Frank Lloyd Wright en Nederland schrijft architectuurhistoricus Herman van Bergeijk dat de invloed van Wright van fundamenteel belang was voor de ontwikkeling van de Nederlandse architectuur, en ‘in zekere zin een blijvend karakter’ heeft. Tegenwoordig zie je die invloed bijvoorbeeld in de jarendertigrevival, waarbij Nederlandse vinexwijken met op Wrights prairiestijl ge\u00efnspireerde huizen worden volgebouwd.<\/p>\n
Ook al zo’n ironische ontwikkeling, zegt Van der Leer: ‘Wright was op zoek naar een architectuur die in relatie stond met de tijd, niet naar het neerzetten van een specifieke stijl die je een halve eeuw later nog letterlijk kon herhalen. De tijden zijn nu anders, dus hij zou nu iets heel anders hebben gemaakt.’<\/p>\n
Toch, zegt Van der Leer, zit in Wrights woningen ‘heel veel informatie die ook nu van belang is. Hij was bijvoorbeeld al bezig met woningen die deels ingekapseld waren in de grond, omdat dat economischer is. Groene daken, vloerverwarming, en overhangende daken om de zon buiten te houden, of de warmte juist binnen.’<\/p>\n
Iedereen zIJn eigen lapje grond<\/p>\n
Wright, die om de paar jaar met een publicatie kwam waardoor de aandacht weer op zijn werk en zijn idee\u00ebn werd gevestigd, was een controversieel man die relaties aan leek te gaan zoals een kettingroker met een nog brandende peuk de volgende sigaret aansteekt. Hij verklaarde ‘de stad’ meerdere malen dood en was een cultfiguur met een groot gevolg van jonge bewonderaars. In 1910 woonde hij even in Duitsland, waar hij met zijn minnares naartoe was gevlucht; de twee portfolio’s die de Duitse uitgeverij Wasmuth rond die tijd van zijn werk uitbracht, vergrootten zijn bekendheid op het Europese continent.<\/p>\n
Van der Leer: ‘Wright had heel goed door dat continue aanwezigheid in de pers hielp om zijn gebouwen neer te kunnen zetten. De afgelopen vijftig jaar zijn meer architecten de media in hun voordeel gaan gebruiken – Rem Koolhaas is een voorbeeld, en andere sterarchitecten, zoals Zaha Hadid, Frank Gehry en Jean Nouvel.’<\/p>\n
Wat Wright vooral relevant maakt voor deze tijd, vindt Van der Leer, is zijn onophoudelijke vernieuwingsdrang. Tekenend noemt hij het essay The New World, dat Wright in 1927 publiceerde, en waarin hij vooruit keek naar de eenentwintigste eeuw. Al valt er op de toekomstvisie van Wright wel een en ander af te dingen. In The New World ontvouwde hij die zo: ‘Skyscrapers.. Laid down flatwise… Monuments? Abolished as profane… The City? Gone to the surrounding country.’ In de eenentwintigste eeuw is urbanisatie juist toegenomen – ongeveer de helft van de wereldbevolking woont nu in een stad; volgens schattingen van de Verenigde Naties zal dit in 2050 voor zeventig procent gelden – en sinds 1927 zijn tal van monumentale iconen en evenzoveel wolkenkrabbers verrezen.<\/p>\n
Van der Leer: ‘Het leek Wright ideaal als iedereen zijn eigen lapje grond kreeg, lekker veel ruimte had, en alles via autowegen met elkaar verbonden was. Hij hield erg van auto’s, en dat snap ik wel; dat was toen nieuw, er ging snelheid van uit. Maar hij was ook altijd bezig met natuur en met duurzaamheid, en als hij vijftig jaar later was geboren, had hij waarschijnlijk heel anders naar de stad gekeken.’<\/p>\n
Dat zou best eens kunnen. De beginregel van het ‘properly citified citizen’-essay uit 1932, luidde zo: ‘The value of this earth, as man’s heritage, is pretty far gone from him now.’ De uitspraak had z\u00f3 uit een film van Al Gore kunnen komen. Van der Leer: ‘Wright was begin vorige eeuw al bezig met groen bouwen. Eigenlijk was hij zijn tijd ver vooruit.’<\/p>\n
De tentoonstelling \u2018Frank Lloyd Wright\u2019 is van 15 mei tot 23 augustus te zien in het Guggenheim Museum in New York, en van 29 oktober tot 10 januari volgend jaar in het Guggenheim Museum in Bilbao, Spanje.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Net aangesteld bij het New Yorkse Guggenheim Museum bereidt David van der Leer een tentoonstelling voor over Frank Lloyd Wright \u2013 de architect die tachtig jaar geleden al bezig was met duurzaam bouwen, maar ook dacht dat wolkenkrabbers nu wel horizontaal zouden liggen.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Lynn Berger","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/98461"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=98461"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/98461\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Lynn Berger","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=98461"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=98461"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=98461"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}