{"id":98343,"date":"2009-02-07T13:00:00","date_gmt":"2009-02-07T11:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/de-heining-jan-van-loy\/"},"modified":"2009-02-07T13:00:00","modified_gmt":"2009-02-07T11:00:00","slug":"de-heining-jan-van-loy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/de-heining-jan-van-loy\/","title":{"rendered":"‘De heining’ – Jan van Loy"},"content":{"rendered":"
\n

Twee dertigers, man en vrouw, huizen in een oude stadswijk. Zo een die door mensen die er niet wonen ‘pittoresk’ en ‘kleurrijk’ wordt genoemd. Leven daar eist zijn tol. Op een nacht is het weer zover. ‘Een schreeuwpartij bij de buren. We wisten nog altijd niet welke taal ze spraken. “Ik denk dat hij haar slaat,” zei Debbie.’<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Omheind oord<\/h3>\n

Ze bellen het alarmnummer. Niet lang daarna zien ze vanuit hun raam een ambulance op straat, waarin een lijk wordt afgevoerd.<\/p>\n

Dat is de spreekwoordelijke druppel: verhuizen willen deze kinderloze, jonge tweeverdieners naar een buurt waar het veilig is. Ze komen terecht in een gated community, een paar straten met een hek eromheen, camera’s en een portier. Daar wonen ze omringd door andere welgestelden die hun gemeenschap homogeen willen houden. Dus geen minvermogenden, allochtonen en criminelen. Die moeten in hun eigen wijken buiten de ‘heining’ blijven.<\/p>\n

In zijn derde boek De heining schrijft de uit Vlaanderen afkomstige Jan Van Loy wederom hevig over de Houellebecquiaanse wereld waarin we n\u00fa leven. Die keuze voor zo’n schrikbarend moderne setting, die we daarom geruststellend ‘futuristisch’ noemen, is bepaald on-Nederlands, on-Vlaams bovendien. Het is het domein van de Brit J.G. Ballard, die in zijn recente romans – Cocaine Nights en Super-Cannes – de ontwrichtende psychische gevolgen van zo’n ge\u00efsoleerd bestaan in een internationale compound op de bewoners toont. De ondergewaardeerde Ballard schrijft visionaire literatuur, waartegen Van Loys roman het aflegt. Maar tezelfdertijd doet Ballard mij met zijn groepsgewijze tekening van die nieuwe mensensoort ook aan H.G. Wells denken, bij wie je niet als eerste aanklopt voor een indringend psychologisch portret van een uniek individu. D\u00e1t kan Van Loy op zijn beurt goed.<\/p>\n

Na twee romans en een verhalenbundel is al te zien welke (eeuwig adolescente) types weerkeren in zijn proza: bohemiens, en anti-sociale rebellen achter de fa\u00e7ade van burgerdom en loonslavernij. Zijn debuutroman Bankvlees (2004) verhaalt de picareske lotgevallen van de achtentwintigjarige ik-verteller en zijn even oude en even amorele kameraad Celis; samen verzetten ze zich fanatiek tegen de mores van een burgerlijk bestaan – vergeefs. Tegen het slot past de ik-persoon zich aan, terwijl Celis onafwendbaar naar de ratsmodee gaat.<\/p>\n

Zompige Vlaamse klei<\/b>
Van Loy herneemt dat thema in zijn verhalenbundel Alfa Amerika (2005); daarin schetst hij wederom opkomst en ondergang van hyperindividualistische Icarusjes: de een wil de hoogste wolkenkrabber aller tijden laten bouwen; de ander wenst met zijn Vlaamse popgroep door te breken in de Verenigde Staten. Ook h\u00fan (Amerikaans geori\u00ebnteerde) dromen vergruizelen door de zuigkracht van het conventionele leven, maar ditmaal is de zompige Vlaamse klei de kille boosdoener. De heining speelt in Vlaanderen, getuige de sfeer, maar dan wel een Vlaanderen waar men leeft als in de Verenigde Staten gebruikelijker is, met die ommuurde woonwijken.<\/p>\n

Van Loy heeft de draad van zijn sterke eersteling opgenomen in De heining: de ik-persoon is wederom naamloos, in de dertig, en hij vindt een nieuwe onaangepaste kompaan: de illusieloze, alcoholistische, jonge rentenier Bril, die het mooist woont in de gated community ‘de Windroos’. Of de ik-verteller dezelfde is als in Bankvlees weten we niet zeker; in ieder geval zijn ze door spirituele familiebanden verbonden met elkaar.<\/p>\n

Uiteraard gaat het mis. De begeerde veiligheid blijkt niet voorhanden in de Windroos. Sterker nog, juist dat oord waar xenofobie welig tiert, kan de gevreesde gewelddadige buitenlander niet buiten houden: in dit geval een Afrikaanse voetballer, toegerust met miljoenen en losse handjes. Nog dramatischer wordt het als ondanks het cameratoezicht een kind – waarop de ik-persoon beloofd had te passen – verdwijnt, om later vermoord aangetroffen te worden. Geen wonder dat tegen het eind van de roman de omheining gesloopt wordt. Misschien ben je wel veiliger af, als je geen hek om je wijk hebt, lijkt het inzicht. Maar zwaarder weegt een ander motief: na het drama zijn de huizenprijzen fors gekelderd in de Windroos; niemand wil daar meer wonen. Het opheffen van de status aparte zal die ontwikkeling indammen, hopen de bewoners.<\/p>\n

Net als Bankvlees heeft De heining elementen van een schelmenroman: waar de verteller en Bril op stap gaan, ontstaat vanzelf trammelant. Maar voor streken is in deze beduidend grimmiger roman minder plaats dan voor de gedachten en het gedrag van Van Loys hoofdpersoon. Dat de relatie met Debbie niet optimaal is, wordt vanzelf duidelijk. Ze slapen apart, er is geen seks en geen kinderwens. De ik-persoon stopt zijn tijd nu in het verkennen van de compound en het bijwonen en saboteren van bewonersvergaderingen, hetgeen andere bewoners grote schrik aanjaagt. Het is alsof de verhuizing naar de Windroos hem ontdaan heeft van zijn laatste restje plichtsgevoel en burgerzin – die waren toch al niet groot bij dit nihilistische, teruggetrokken karakter. Dat wordt er helemaal niet beter op als Debbie zwanger blijkt van een ander en hem gaat verlaten – zo toont Van Loy dat nergens veiligheid bestaat, niet binnen de hekken, niet binnen een relatie.<\/p>\n

De ik-persoon is niet bepaald gemaakt van mensenmateriaal waarmee de volmaakte samenleving gebouwd kan worden – ook die is een illusie, in Van Loys zwarte universum.
Tegen het einde van De heining acht de nauwelijks aangedane ik-verteller het zijn enige plicht ‘om zo goed mogelijk voor mezelf te zorgen’. Alleen zijn, geen bezwaar. Met die ongebroken veerkracht, bevrijd van zijn medemensen, wandelt hij deze eigentijdse fabel uit.<\/p>\n

Jan van Loy, \u2018De heining\u2019, Nieuw Amsterdam, 157 p., \u20ac 16,95<\/i><\/p>\n<\/p><\/div>\n

\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

In het zwarte universum van Jan van Loy is ook in de volmaakte samenleving niemand veilig.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[95,97,177],"tags":[783,2219],"acf":[],"author_name":"Jeroen Vullings","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/98343"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=98343"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/98343\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Jeroen Vullings","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=98343"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=98343"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=98343"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}