Portret uitgever Robbert Ammerlaan<\/p>\n
‘Robbert Ammerlaan? Die gaat echt tot het uiterste.’ Collega-uitgevers, auteurs en mensen die met hem hebben gewerkt, vriend \u00e9n vijand gebruiken dat zinnetje om de directeur\/uitgever van De Bezige Bij te typeren. Ze zeggen hetzelfde, maar bedoelen verschillende dingen. Van waarschuwend tot bewonderend, van getergd tot gevleid. Over Ammerlaan in het verkrijgen van rechten, over Ammerlaan in het bepalen van boekomslagen, over Ammerlaan en de kunst van het schrijvers naar de zin te maken; in vele toonaarden, steeds diezelfde woorden. Tot het ui-ter-ste.<\/p>\n
E\u00e9n ding staat vast: onder zijn leiding (sinds 1999) is uitgeverij De Bezige Bij uit een bijna-dood herrezen, om vervolgens door te groeien tot een financieel gezond bedrijf met allure in binnen- en buitenland. ‘Het huis is gaan vliegen,’ zoals de directeur het zelf zegt.<\/p>\n
Toen hij aantrad, stond het aan de grond. Sinds de markante Geertjan Lubberhuizen, de eerste directeur, van het toneel was verdwenen, was de uitstraling van De Bezige Bij tanende. In de loop van de jaren negentig waren de financi\u00eble problemen zo ernstig geworden dat de uitgeverij haar zelfstandigheid had moeten opgeven. De Weekbladpers Groep (WPG, tevens uitgever van Vrij Nederland) is sinds 1997 eigenaar. Kort daarna verscheen Ammerlaan ten tonele.<\/p>\n
Terwijl de markt zich definitief voegde in het bestseller-model, met hoge omloopsnelheden en massieve publiciteit voor steeds \u00e9\u00e9n titel, begon De Bezige Bij weer te leven, met een breed fonds waarin knallers als Knielen op een bed violen van Jan Siebelink of De vliegeraar van Khaled Hoesseini het geld opleveren om minder rendabele titels uit te brengen.<\/p>\n
Nu staat Ammerlaan precies een decennium aan het hoofd van de uitgeverij, hij is net vijfenzestig geworden, net opa ook, en hij heeft hoogstpersoonlijk iemand aangewezen (Hans Nijenhuis, nu nog chef van nrc.next) die, onder een paar mitsen en maren, op een dag zijn opvolger zou kunnen worden.<\/p>\n
Toch mag het interview van Ammerlaan niet in het teken staan van ‘de balans opmaken’. ‘Want ik heb nog wel een paar pijlen op mijn boog. Dus hooguit een tussenbalans.’ Daarvoor neemt hij in totaal bijna vijf uur de tijd. Soms spreekt hij aarzelend, met veel eh’s en afgebroken zinnen, dan weer ratelend in solide volzinnen. Het grootste deel van de tijd kijkt hij je recht in de ogen, met een gedistingeerde kwajongensblik. Dat Dries van Agt deze man ooit als woordvoerder wilde, is begrijpelijk: hij pakt je in. Met hem praten is een weldadige ervaring, en hij geeft je de indruk dat praten met jou dat ook is voor hem. Is dat oprecht? Is het vakmanschap? Allebei? ‘Hij schept er eer in om aardig te zijn,’ zegt Bas Heijne, auteur. ‘Hij is een geweldige acteur natuurlijk,’ zegt Jan de Boer, vormgever. Om daar onmiddellijk aan toe te voegen: ‘Maar dat niet alleen. Hij is wel een echte kerel, die ook gewoon zijn tranen kan laten lopen.’ Dichter Tonnus Oosterhoff vergelijkt Ammerlaan met een dure auto, die je wel moet bewonderen ook al ben je zelf zielstevreden in je tweedehands Peugeotje. ‘Een Bentley, het zachtlederen comfort dat de raw power camoufleert.’<\/p>\n
Gracieus<\/p>\n
Op de nieuwjaarsborrel van De Bezige Bij, half februari, heeft Ammerlaan zijn gehoor aan zijn voeten gekregen door te vertellen over het ‘gevoel van bij de wereld van De Bezige Bij te horen’. Na met zijn blik op zijn toehoorders het gedicht De achttien doden van Jan Campert te hebben voorgedragen, heeft hij een stilte laten vallen. En dan: ‘In die wereld heet ik van harte welkom\u2026 Hans Nijenhuis.’<\/p>\n
‘Dat deed hij gracieus, absoluut,’ constateert Nijenhuis (46), die op de nieuwjaarsborrel kennismaakte met een aantal auteurs. Gracieus, maar ook zorgvuldig in het vermijden van het woord ‘opvolger’. In alle berichtgeving van De Bezige Bij over Nijenhuis is alleen sprake van een ‘toetreden tot de directie’.<\/p>\n
‘De gedachte dat ik hier weg zal zijn\u2026,’ zegt Ammerlaan al snel tijdens het interview, ‘vind ik niet gemakkelijk te verdragen.’ Vanaf de muren van zijn werkkamer kijken Mulisch, Wolkers, Hermans en Reve op hem neer. Ook dit vertrek zou met enig recht de Olifantenkamer genoemd mogen worden, naar de beroemde kamer op Soestdijk waar Ammerlaan vele gesprekken met prins Bernhard voerde ten behoeve van een nog altijd te verschijnen biografie. Het Koninklijk Huis is niet geneigd hem toestemming te verlenen voor het gebruik van al het door de prins ter hand gestelde materiaal. ‘Maar,’ zegt Ammerlaan, ‘ik verheug me in het vooruitzicht van een publicatie over niet al te lange tijd, op basis van mijn eigen dagboekaantekeningen.’<\/p>\n
Het hele pand aan de keurige Van Miereveldstraat, achter het Museumplein, waar De Bezige Bij sinds oktober 1945 is gevestigd (het eerste adres was een oud-NSB-kantoor aan de Herengracht, dat na de bevrijding was gekraakt door de oprichters van de illegale uitgeverij) ademt literatuur. Een statig pand met een onstuimige geschiedenis. ‘Er is hier een waarde gecre\u00eberd waar je zuinig op moet zijn, waarvan je moet vaststellen dat het in vertrouwde handen geraakt, wil je daar zelf echt afscheid van kunnen nemen. Pas als dat het geval is, zal dat afscheid me minder zwaar vallen,’ zegt Ammerlaan. Voor die vaststelling is een periode van twee\u00ebnhalf, misschien zelfs drie jaar voorzien, waarin hij de eindverantwoordelijke blijft en Nijenhuis – zelf de eerste om te erkennen dat hij ‘een groentje’ is in het vak – aan zijn hand zijn weg kan zoeken in de literaire wereld.<\/p>\n
Vindt u ‘opvolger’een moeilijk woord?<\/p>\n
‘Dat Hans Nijenhuis hier komt, heeft natuurlijk tot doel om te bezien of hij mijn opvolger gaat worden. Maar we hebben geen afspraak gemaakt waarbij wederzijds is vastgelegd dat we nu al\u2026 eh\u2026 ook als je weet dat iemand op een andere positie iets heel moois tot stand gebracht heeft, zijn er toch voetangels en klemmen waarvan je in de praktijk moet ervaren of de verwachting die ik heb, ook waar blijkt.’<\/p>\n
Zou een goede leider niet vanaf zijn aantreden al aan zijn eigen opvolging moeten denken?<\/p>\n
‘Ik onderschrijf dat belang, maar dit vak vraagt om een nogal persoonsgebonden benadering. Die is door een ander niet zo makkelijk over te nemen. Je moet daar niet lichtvaardig mee omgaan. Ik zou het vreselijk vinden om te moeten zien dat dit huis vijf jaar na mijn vertrek aan het inzakken is.’<\/p>\n
U had eerder een kroonprins binnengehaald. Dat is op een echec uitgelopen. Wat moet Hans Nijenhuis doen om dat te voorkomen?<\/p>\n
‘Hij moet over het goede DNA beschikken.’<\/p>\n
Wel lastig om zo’n lange inwerkperiode in uw slagschaduw te moeten opereren.<\/p>\n
‘Dat valt denk ik wel mee. Het zou lastiger zijn als ik het idee had dat er hier niks te verbeteren valt. Ik zie h\u00e9\u00e9l goed wat er hier allemaal nog voor werk is, waarvan ik zelf ook vind dat het anders zou kunnen en moeten. Dus er is ruimte voor Nijenhuis om een stempel te drukken, om accenten aan te brengen.’<\/p>\n
Fysiek<\/p>\n
Op de vraag of die inwerkperiode het moeilijkst zal zijn voor de komende of voor de gaande man, antwoordt Ammerlaan alleen met een lach. Nijenhuis later ook, in eerste instantie, maar hij meent het antwoord toch te weten. Op laconieke toon: ‘Voor Ammerlaan wordt het zwaarder. Ik heb geen haast. Ik heb nog twintig jaar te werken, misschien meer. Dus of ik nou een, twee of drie jaar met iemand meeloop, dat maakt mij niet zoveel uit.’<\/p>\n
E\u00e9n ding viel Nijenhuis tijdens die nieuwjaarsborrel al op aan de man die hem de kneepjes van het vak moet gaan leren: ‘Hij is erg fysiek, hij zoent mensen.’ Verder kennen Ammerlaan en Nijenhuis elkaar nog niet goed, benadrukken ze allebei, los van elkaar. Wel publiceerde Nijenhuis een roman en een verhalenbundel bij De Bezige Bij, dus vreemden voor elkaar waren ze niet toen ze eens met elkaar gingen praten, afgelopen december. Het contact was tot stand gebracht door Francien Schuursma, hoofd publiciteit en promotie en binnen de uitgeverij Ammerlaans rechterhand.<\/p>\n
Ammerlaan vormde in zijn eentje de sollicitatiecommissie. ‘Die ruimte heb ik gelukkig van WPG, het moederbedrijf, gekregen. Maar het ging natuurlijk in samenspraak met algemeen directeur Koen Clement.’ Nijenhuis daarover: ‘Bij NRC zou zoiets heel anders gaan, via een functieprofiel en dergelijke. Maar kijk, waaraan moet een goeie uitgever voldoen? Hij moet liefde voor boeken hebben, maar ook liefde voor mensen, goeie smaak en handelsgeest. Dat zijn allemaal moeilijk objectiveerbare criteria.’<\/p>\n
Laconiek: ‘Misschien komen we erachter dat ik niet de juiste persoon ben. Dan moet De Bezige Bij een andere uitgever zoeken en ik een andere baan. Iets proberen wat uiteindelijk niet lukt, is geen nederlaag.’<\/p>\n
Meer dan \u00e9\u00e9n andere Nederlandse uitgever zal hebben gespeeld met de gedachte hoe het zou zijn om Robbert Ammerlaan op te volgen. Enkelen hebben hun ambitie discreet kenbaar gemaakt aan de eenmans-sollicitatiecommissie. ‘Maar het zou niet aardig zijn tegenover die op zichzelf waardevolle collega’s om daar mededelingen over te doen,’ zegt Ammerlaan met gulle lach. Opvallend is dat sinds de benoeming van Nijenhuis juist in d\u00ed\u00e9 gelederen gewezen wordt op de wetmatigheid dat na het vertrek van een gezichtbepalende leider, altijd eerst even een tussenpaus moet komen om de tijd rijp te maken voor een volgend hoofdstuk in de geschiedenis. ‘We zullen zien,’ zegt Nijenhuis. ‘Daar valt nog geen zinnig woord over te zeggen.’<\/p>\n
Geheimen<\/p>\n
Ammerlaan, in 1944 geboren te Pijnacker, is opgegroeid met boeken, als leesvoer en als handelswaar. Zijn vader was hoofd van de boekenafdeling van de Bijenkorf in de tijd dat het warenhuis de grootste boekhandel van Amsterdam herbergde. Als jongen, zo heeft Ammerlaan vaak verteld, kreeg hij elke dag een boek om te verslinden.<\/p>\n
Na enkele jaren te hebben geofferd aan een niet afgemaakte studie economie, begon hij aan een korte loopbaan als politiek journalist (culminerend in zijn eigen bestseller: Het verschijnsel Schmelzer) en een nog kortere als woordvoerder van Van Agt in diens tijd als commissaris van de Koningin in Brabant. Toen Van Agt naar Tokio vertrok, trad Ammerlaan in dienst bij uitgeverij Bosch & Keuning.<\/p>\n
Toen hij eind jaren negentig door de Weekbladpers werd gevraagd om De Bezige Bij te komen leiden, was hij directeur van AmboAnthos. Zijn grote succes daar was de Engelstalige fictie geweest, en de literaire thriller, met Nicci French als bekendste naam. Een jaar na zijn aantreden bij De Bezige Bij, lanceerde Ammerlaan de imprint ‘Cargo’, eveneens gespecialiseerd in literaire thrillers. Een aantal auteurs van Ambo volgden Ammerlaan naar zijn nieuwe huis, Susan Sontag, Karen Armstrong en ook John Irving en Donna Tartt, die hij allen tot zijn vrienden rekende. Behalve de uitbreiding via Cargo zette Ammerlaan nog andere middelen in om De Bezige Bij weer overeind te krijgen. Het naar Amerikaans model herdrukken van klassiekers uit de backlist, zoals Claus’ Verdriet van Belgi\u00eb en Mulisch’ Ontdekking van de hemel. En bovenal het contracteren van nieuwe auteurs, veelal schrijvers die in het buitenland of bij een andere uitgeverij in Nederland al waren gedebuteerd.<\/p>\n
Op elk van deze fronten is het succes zichzelf al snel gaan versterken. Met merkbare resultaten: een deel van het onderkomen van De Bezige Bij was door Ammerlaans voorganger uit geldnood verkocht – Ammerlaan huurde het terug. Auteurs die besloten van uitgever te wisselen, kwamen naar De Bezige Bij. In de jacht op bestsellers moesten uitgevers steeds nadrukkelijker met de geldbuidel zwaaien – en Ammerlaan had de dikste. De Van Miereveldstraat gonsde van bedrijvigheid.<\/p>\n
Vertaalster Th\u00e9r\u00e8se Cornips, die alle vijf de directeuren van De Bezige Bij heeft gekend, constateert een ‘totaal andere sfeer’ dan vroeger. ‘Geert Lubberhuizen (de eerste directeur) riep: aan de slag! Maar ja, het was veel te gezellig. Het was een sfeer van laisser aller. Nu wordt er zo hard gewerkt dat je er niet eens meer zomaar binnenloopt.’<\/p>\n
Tonnus Oosterhoff: ‘Ik heb de indruk dat hij het bedrijfje gestroomlijnd heeft, dat er effici\u00ebnter gewerkt wordt, maar hoe fijn het er is, dat weet ik niet. Redacteuren en andere Bij-kennissen gedragen zich in het algemeen wat vreemd en onwezenlijk tegenover auteurs, hartelijk genoeg, maar ze houden hun geheimen bij zich.’<\/p>\n
Jan de Boer, wiens studio verantwoordelijk is voor de omslagen van De Bezige Bij en Cargo: ‘Vroeger belde Robbert me zelf, tegenwoordig gaat dat via redacteuren en mensen van promotie. Als hij belde ging het zo: Jan, je moet onmiddellijk komen, ik heb een fantastisch boek. Dan lag daar een aantal titels die uitgegeven gingen worden, en daarnaast een hele berg kunstboeken. En dan zaten we gewoon te zoeken naar beelden. En heen en weer te roepen. Robbert was erg goed in het zingen van titels. We hebben onbedaarlijk gelachen.’<\/p>\n
Medewerkers moesten zich het vuur uit de sloffen lopen om Ammerlaan bij te houden. ‘Hij beschikt over een enorme dosis testosteron,’ constateert de een. Hij is gewoon een Duracelkonijn,’ verzucht een ander. Jan de Boer, lachend: ‘Dan is zo’n aanbiedingsfolder helemaal klaar, en dan komt hij verdomme weer aan met een wijziging, met niemand rekening houdend, alle charme die hij heeft over je uitstortend. Hij drijft voor elke omslag zijn zin door. Geen houwen aan, geen schijn van kans. Zoals hij het in zijn kop heeft, zo zal het gebeuren. Ik zit er niet zo mee omdat ik van die man houd. Maar sommige collega-vormgevers zijn er helemaal gek van geworden, en weigeren om ooit nog voor hem te werken.’<\/p>\n
Jagen op auteurs<\/p>\n
Tegelijkertijd ontstond Ammerlaans reputatie van man die tot het uiterste gaat. Mizzi van der Pluijm van uitgeverij Contact in NRC, 2002: ‘Ik heb nog nooit een bieding meegemaakt waarbij Ammerlaan zich terugtrok omdat hij het te duur vond worden. Hij stopt nooit. (\u2026) Dat moet op een gegeven moment misgaan. Lef is een erg mooi goed, maar Ammerlaan moet er voor oppassen dat hij niet uit lef van een hele hoge flat gaat springen.’ Annette Portegies, destijds nog bij Meulenhoff: ‘Ik wantrouw uitgevers die hun fonds per kilo aanschaffen.’ Vic van de Reijt (Nijgh & Van Ditmar) maakte zich zorgen omdat uitgevers als Ammerlaan ‘schaamteloos zaten te vissen in andermans fonds’ (Boekblad, 2006).<\/p>\n
Een van de contracten waarover destijds gemor ontstond was, o ironie, dat van Hans Nijenhuis. Volgens Joost Nijsen van uitgeverij Podium had hij de journalist Nijenhuis op het idee gebracht om eens boek te schrijven. ‘Het klikte geweldig tussen ons,’ zei Nijsen in de Volkskrant van 13 maart 2003. Wel liet Nijenhuis zich bij hun eerste gesprek direct vergezellen door een zaakwaarnemer, literair agent Paul Sebes. Een paar dagen later belde Sebes Nijsen op met de mededeling dat Nijenhuis naar De Bezige Bij ging. Kwestie van ‘an offer he couldn’t refuse’, vermoedde Nijsen, die concludeerde: ‘Uitgevers die begerig rondcirkelen om een boek dat nog niet eens is geschreven. Dat is nieuw in Nederland.’<\/p>\n
Het lijkt erop dat de aantijgingen zijn meegegroeid met het succes van De Bezige Bij. Een collega-uitgever legt uit hoe Ammerlaan te werk zou gaan bij het vissen in andermans fonds. ‘Het is een hoffelijke man die altijd met een bos bloemen voor de deur staat. Bij elke auteur in Nederland die interessante verkoopcijfers heeft. Dat moet je letterlijk zo zien. Het begint ermee dat hij zegt: u moet weten dat ik uw werk buitengewoon interessant vind. En zo gauw hij dan ruimte ziet, dan staat hij daar. Natuurlijk zal hij altijd zeggen: die auteurs wilden zelf. Maar het begint met een compliment van zijn kant, en dan is de onrust gezaaid. Dan gaat die auteur bij zijn eigen uitgeverij nog eens wat kritische vragen stellen, vervolgens zegt hij nou, ik ben toch wel in voor een gesprek, en dan staat Ammerlaan daar met een bos bloemen.’<\/p>\n
Een oud-medewerker van De Bezige Bij: ‘Hij ontkent dat hij actief jaagt op auteurs van andere uitgevers, maar dat doet hij wel degelijk. Hij begon redactievergaderingen geregeld met de vraag wie we nu weer eens bij de concurrent zouden weghalen. Wel pakt hij zijn toenaderingspogingen subtiel aan. En hij heeft geduld: zijn charme-offensief kan jaren aanhouden.’<\/p>\n
Andere oud-medewerkers geven lachend hun erewoord dat zij hem nooit een vergadering op die manier hebben horen toespreken. ‘En als hij zijn charmes inzet om iemand binnen te halen, so what.’ Weer een ander laat per sms weten: ‘Ik vrees dat ik je niet kan helpen met het stuk over Robbert. Over tien jaar schrijf ik nog wel eens een sleutelroman.’ Het aantal mensen dat niet wilde meewerken aan dit artikel was groter dan gebruikelijk bij dergelijke verhalen. Naar hun redenen valt slechts te gissen.<\/p>\n
Zit de beeldvorming u dwars?<\/p>\n
‘Over het weghalen van auteurs, zeker. Ik weet, en de mensen die mij kennen weten hoe prudent en correct ik daarmee ben omgegaan. Verder vind ik de commentaren van Nederlandse collega’s nogal slaapverwekkend, Het gaat altijd over de man van de hoge voorschotten, de man van de dit en de man van de dat, ze weten dat het allemaal anders zit maar toch blijven ze de beeldvorming intact houden.’ En dan, ineens feller: ‘Ik zou graag aangetoond willen zien, en daarbij zou ik volledige opening van zaken geven, dat ik nog n\u00f3\u00f3it het initiatief heb genomen om een auteur bij een andere uitgeverij weg te halen. Dat gelooft men niet graag, maar je kan \u00e1lle auteurs die hier in mijn tijd binnen zijn gekomen afgaan, en je zou bevestigd worden in wat ik zeg. Ik heb nog nooit als ik van het vertrek van een auteur elders hoorde, gauw een briefje geschreven om te vragen of hij hier naartoe wilde komen.’<\/p>\n
Ook nooit een bos bloemen gestuurd?<\/p>\n
‘Nee.’<\/p>\n
Dat iedereen zegt: ‘Hij gaat door tot het uiterste’- herkent u dat ook niet?<\/p>\n
‘Het is een beetje overdreven om te zeggen dat ik het leven tot de droesem zou willen drinken, maar er zit wel iets in. Tot dicht bij de droesem in elk geval. Maar als het gaat over het binnenhalen van auteurs of boeken, dan is het toch een betrekkelijk clich\u00e9matig beeld. Dit is een vak van nederigheid en weerbarstige materie, die je niet allemaal in de hand hebt.’<\/p>\n
Buitenlandse manuscripten, vooral die uit Amerika, gaan tegenwoordig meestal op ‘multiple submission’, per e-mail naar meerdere uitgevers tegelijk. Die hebben dan kort de tijd om te lezen en moeten vervolgens bieden. Gebeurt het wel eens dat u in zo’n veiling n\u00ed\u00e9t met de buit wegloopt?<\/p>\n
‘Ik heb een boel geld geboden op de autobiografie van Keith Richards, maar ik moest op een gegeven moment afhaken. En het gebeurt ook dat ik achteraf denk, zou ik nou toch niet iets te veel hebben betaald? Iedere uitgever maakt uiteindelijk zijn eigen calculatie. Wat is het publiek voor het boek, hoe bereiken we dat publiek, durven wij voor onszelf aantallen te noemen over het potentieel van dat boek. Op basis daarvan maak je de som, en de ene keer heb je daar meer bravoure bij dan de andere.’<\/p>\n
Garnalenkroketjes<\/p>\n
Enkele auteurs, onder wie Jacq Vogelaar, verlieten De Bezige Bij uit onvrede over Ammerlaan en zochten hun heil elders. Groter is het aantal auteurs dat kwam: Gerrit Komrij, Kees van Beijnum, Jan Siebelink, Cees Nooteboom, om er enkele te noemen. Ook Charlotte Mutsaers, die ‘vierkant achter Robbert’ staat sinds de dag dat hij haar trakteerde op een lunch van garnalenkroketjes. ‘Dat was in de roos, daar had hij over nagedacht!’ zegt de schrijfster. Let wel, voorafgaand aan die lunch had zij h\u00e9m gebeld, niet andersom. Goed, hij was er toen niet en had later teruggebeld, net toen Mutsaers in Oostende aan het winkelen was. Dat was meteen een leuk gesprek geweest, waarin de auteur, niet de uitgever, had gezegd: misschien kunnen we zaken doen.<\/p>\n
Mutsaers’ waardering voor Ammerlaan is niet alleen gebaseerd op die kroketjes. Ook niet op de erehaag van medewerkers die haar stond op te wachten toen zij voor het eerst op de uitgeverij kwam, al kreeg ze daarvan wel de tranen in haar ogen. ‘Hij gaf er blijk van mijn werk heel goed te kennen. En in de jaren die verstreken tussen mijn komst naar de Bij en de dag dat ik het manuscript van Koetsier Herfst inleverde, gaf hij me aldoor het gevoel: je hoort erbij. Vervolgens las hij het onmiddellijk van A tot Z.’<\/p>\n
Over haar overstap van de ene uitgeverij naar de andere, zegt Mutsaers iets waar veel schrijvers het mee eens blijken te zijn. Ten eerste: ‘Ik ben niet te koop,’ ten tweede: ‘Het was een van de moeilijkste beslissingen van mijn leven.’ Ze leerde Ammerlaan steeds beter kennen en ontdekte dat je ook ‘dolzinnig met hem kan lachen’. ‘Op tijd in de plooi, op tijd uit de plooi, dat is de kunst.’<\/p>\n
‘Soms moet je gewoon uit huis, waar je ook zit. Ik kreeg het gevoel dat blijven bij Podium de ontwikkeling van mijn schrijverschap in de weg zou hebben gestaan,’ zegt Manon Uphoff, wier overstap naar De Bezige Bij veel aandacht kreeg. Er zou met de geldbuidel zijn gezwaaid in de Van Miereveldstraat. De werkelijkheid was anders. ‘Paul Sebes heeft me begeleid. We zijn bij vier uitgeverijen geweest: Contact, Querido, Arbeiderspers en de Bij. Met eentje liep het al snel stuk, de overige boden alledrie precies hetzelfde bedrag. Bij De Bezige Bij spraken we met Robbert Ammerlaan en zijn toenmalige adjunct Onno Blom. Onno’s kennis van mijn werk gaf de doorslag.’<\/p>\n
In 2004, bij het zestigjarig bestaan van de uitgeverij, verscheen zoals dat hoort een speciale uitgave: Hoger honing, 60 jaar De Bezige Bij. Het openingsessay ‘De wenteltrap van de geschiedenis’ heeft als ondertitel: ‘Hoe De Bezige Bij aan haar auteurs geraakte’. Opvallend veel nadruk ligt daarin op de stelling dat het er vroeger pas echt ruig aan toe ging tussen uitgevers. Was Hugo Claus gesignaleerd in de stad? Dan trakteerden de mannen van de Bij op een avondje drinken en praten om hem tot het inzicht te brengen dat hij van het Vlaamse Manteau moest overstappen naar de Bij. Hetgeen de volgende dag gebeurde. Vertelt Kees van Kooten dat hij op het punt staat een contract te tekenen bij de Arbeiderspers? Dan sleurt Remco Campert hem naar de Van Miereveldstraat met de woorden ‘Dat is helemaal niet goed. Je moet bij de Bij komen.’ Ter plaatse verscheurt Geert Lubberhuizen Van Kootens conceptcontract met de Arbeiderspers en geeft hem een nieuw, ‘maar nu met het logo van De Bezige Bij erop’.<\/p>\n
Ook op het verwijt dat het fonds van De Bezige Bij tegenwoordig te breed is geworden om nog een eigen identiteit te hebben, lijkt Hoger honing impliciet een antwoord te geven. ‘Kenmerkend voor het fonds van De Bezige Bij is nu juist altijd geweest dat het eclectisch is, dat het de tegendelen met elkaar verbindt.’ Ammerlaan: ‘Ik durf te beweren dat De Bezige Bij niet breder is geworden, misschien wel minder breed dan onder Geert Lubberhuizen. Pak de catalogi er maar bij. Daar tref je de beroemde Bezige Bij Wereld-atlas nog aan, kookboeken, manifesten, de Emmanuelle Arsan erotische bibliotheek niet te vergeten. Ik vind wel dat je voorzichtig moet zijn met de bandbreedte. Je mag het profiel van een uitgeverij wel een beetje breder maken, maar je mag het geen geweld aandoen. Vandaar dat ik Cargo heb opgericht, omdat ik die boeken bewust niet onder De Bezige Bij wilde brengen. Over niet al te lange tijd zal Cargo een zelfstandige, hopelijk bloeiende uitgeverij zijn, gevestigd in het pand hiernaast.’<\/p>\n
Dus het fonds van De Bezige Bij zelf vindt u niet te breed?<\/p>\n
‘Ik vind zelfs dat het fonds van Bij nog een kleine uitbreiding zou kunnen ondergaan. Binnen het spectrum literatuur, kunst, cultuur zijn er nog wel mogelijkheden die we niet hebben benut. Op het gebied van de Nederlandstalige non-fictie bijvoorbeeld vind ik dat we de komende jaren nog beter en actiever aanwezig kunnen zijn. En ik heb nog wel een paar grotere projecten waarvan ik hoop dat ze vorm krijgen voordat ik ermee ophoud. Een uitbreiding en verdieping van het fonds. Daar zijn nog een of twee mogelijkheden van substantie, anders dan een klein fondslijntje, die een versterking van deze uitgeverij zouden betekenen. Ik ambieer een Vlaamse vestiging van De Bezige Bij. Met de komst van Guy Verhofstadt in ons fonds, nu met een pamflet, maar werkend aan een groot boek over Europa, hebben we een eerste stap gezet.’<\/p>\n
En juist nu deskundigen voorspellen dat de recessie in het boekenvak vooral te merken zal zijn in het segment ‘ge\u00efllustreerd’, begint Ammerlaan aan de uitgave van een serie graphic novels, in samenwerking met stripuitgeverij Oog & Blik. Je zou zoiets verwachten van een jonge, kleine uitgever, maar het is de statige Bezige Bij die het doet en de eerste reacties zijn laaiend enthousiast.<\/p>\n
Twee jaar geleden lanceerde Robbert Ammerlaan, ook tegen de stroom in, de literaire glossy Hollands Diep. Ammerlaan had zelf de rechten gekocht op die naam, gedurende een korte periode in de jaren zeventig al een illuster tijdschrift, en wist WPG enthousiast te maken voor een forse investering. Eind 2008 was de gemeten oplage bijna 47.000 exemplaren. De auteurs van De Bezige Bij hebben bepaald niet te klagen over gebrek aan aandacht in het blad, zo luidt de klacht van de concurrentie. Dat is ook niet zo vreemd: Ammerlaan stelde zichzelf aan als hoofdredacteur. ‘In beginsel blijf ik dat ook nog drie jaar.’ Ook Hollands Diep voelt de gevolgen van de inkrimpende advertentiemarkt, al is het voortbestaan van het blad volgens Ammerlaan op geen enkele wijze in gevaar.<\/p>\n
Casanova<\/p>\n
Indachtig het gezegde: ‘Toon mij uw boekenkast, dan zeg ik u wie u bent,’ kiest Ammerlaan desgevraagd een gedicht uit dat hij mooi vindt, maar dat ook iets zegt over zijn houding in het leven en werk. Hij komt met ‘Behoud de begeerte’ van Hugo Claus. Hij leest het voor, de aansporingen van de dichter tot een groots en meeslepend leven. ‘Toelichting overbodig,’ zegt Ammerlaan, en gaat weer zitten.<\/p>\n
Waar komt uw eigen begeerte vandaan? Uit de angst om iets te missen?<\/p>\n
‘Nee. Ik heb persoonlijk aanleiding om het tegenovergestelde te veronderstellen. En ik heb dat in vakmatig opzicht ook niet. Ik word geenszins voortgedreven door het idee dat ik iets niet mag missen.’<\/p>\n
Nogmaals aansluitend bij het thema ‘begeerte’. Sommigen vergelijken uw drijfveren met die van Casanova. Kunt u zich daar iets bij voorstellen?<\/p>\n
‘Het is nu tijd voor thee geloof ik.’ Hij loopt even de kamer uit. Dan: ‘Ik denk het niet, nee. Dat lijkt mij een boude vergelijking. Ik geloof niet dat ik om auteurs binnen te halen in dit huis verleidingstrucs heb toegepast die Casanova-waardig mogen heten op zijn specifieke terrein.’<\/p>\n
Casanova staat vooral bekend om het m\u00f3\u00e9ten veroveren, het scoren.<\/p>\n
‘Je raakt geloof ik hetzelfde punt als zo-even.’ Lange stilte. ‘Hoe zeg ik het zonder het al te veel gewicht te geven. Ik heb geen last van de klemmende noodzaak om alles te willen veroveren. Ik ken de relativiteit van de dingen. Wel zou ik er slecht tegen kunnen om te presteren onder wat ik hoop dat mijn niveau is. Het is wel belangrijk dat ik zelf vind dat ik met kwaliteit mijn werk doe. Het is belangrijk om je eigen gevoel van waarde niet met voeten treden.’<\/p>\n
Tot slot. Gevraagd naar uw motto, zei u eens: de toon keert nimmer terug naar de snaar. Wat bedoelde u?<\/p>\n
‘Wie je bent en wat je doet, dat zoekt zijn weg, dat is het en dat valt niet meer te corrigeren.’<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Het op sterven na dode uitgevershuis De Bezige Bij maakte hij weer aantrekkelijk voor lezers \u00e9n schrijvers. Zijn solistische optreden is even berucht als effectief: hij viste de ene na de andere succesauteur uit andermans fonds. En hij plukte hoogstpersoonlijk zijn kroonprins Hans Nijenhuis weg bij nrc.next. Hoe d\u00f3\u00e9t Robbert Ammerlaan het toch? Portret van een onverzadigbare uitgever.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[399,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Pieter van den Blink","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/97453"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=97453"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/97453\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Pieter van den Blink","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=97453"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=97453"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=97453"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}