Arme fondsen \/ Cultuur en crisis<\/p>\n
De economische crisis maakt ook de kunstwereld on-veilig. Sinds kort wordt het begrip kredietcrisis gesignaleerd in afwijzingsbrieven van sponsors. Janneke Staarink, directeur van het Terschellingse Oerol festival, vertelt: ‘Bedrijven die bekend staan als grote cultuursponsors gebruiken de term openlijk in hun evaluaties.’<\/p>\n
Vorig jaar september klapte het VSBfonds in elkaar; het goededoelenfonds van de VSB bank had fors in aandelen Fortis belegd. Hoewel de directie maandenlang volhield dat er niets aan de hand was, bleek half februari dat het cultuurbudget bijna gehalveerd was: van 31 tot 16 miljoen euro.<\/p>\n
Het VSBfonds is geen uitzondering. Bedrijven als Fortis, ABN en ING, die de Nederlandse kunstsector van geld voorzien, hebben het zwaar en besluiten daarom de sponsoring van kunst en cultuur te herzien of zelfs stop te zetten. Sponsorwerver Job van Dooren schat dat maar liefst zestig procent van de bedrijven de sponsorcontracten niet vernieuwt. Een wijziging die niet alleen de kleinere instellingen treft, maar ook vaste culturele waarden als het Stedelijk Museum, de Kunsthal en het Grachtenfestival. Belangenvereniging Kunsten ’92 riep vorige maand een crisismeldpunt in het leven om de malaise in kaart te brengen.<\/p>\n
Loterij<\/p>\n
Van al het geld dat naar de Nederlandse culturele sector gaat, komt ongeveer twee miljard euro van de overheid. Het gros van dat geld wordt in de praktijk verdeeld door bekende overheidsfondsen als het Fonds voor Beeldende Kunsten, Vormgeving en Bouwkunst, het Nederlands Fonds voor Podiumkunsten en het Nederlands Fonds voor de Film. Het effect van de crisis is daar nog niet merkbaar, aangezien de budgetten net eind 2008 voor vier jaar zijn vastgesteld. Toch zou het kabinet onder deze bijzondere economische omstandigheden ‘onorthodoxe maatregelen’ kunnen nemen en op de gemaakte afspraken kunnen terugkomen.<\/p>\n
Naast de overheidssubsidies komt er jaarlijks zo’n 500 miljoen euro uit de private sector. Daarvan is pakweg 300 miljoen afkomstig van sponsoring door bedrijven en 200 miljoen van private fondsen. Traditioneel gaat het meeste geld naar musea en muziek, maar ook festivals leunen zwaar op privaat geld. Hoe meer ze van bedrijven en beleggingen afhankelijk zijn voor hun inkomsten, hoe kwetsbaarder ze zijn.<\/p>\n
De bijna negenhonderdduizend kopers van een maandelijks BankGiro-lot zouden de komende tijd wel eens de trouwste subsidi\u00ebnten van de culturele sector kunnen blijken. Zij maken de BankGiro Loterij immers tot de grootste en misschien wel meest stabiele private cultuurdonateur. De helft van alle opbrengsten uit de lotenverkoop wordt aan culturele doelen overmaakt. Zolang mensen voor acht euro een kans op een rijker leven willen kopen – en wie wil dat in tijden van crisis niet? – zit het de BankGiro Loterij mee. Tegen de economische wind in zag de Loterij haar budget al groeien van ruim 53 miljoen euro vorig jaar naar 58 miljoen euro voor 2009. Dat geld gaat grotendeels naar een vaste groep prestigieuze instellingen in met name de museale wereld. Daarnaast schuift de BankGiro Loterij geld door naar andere fondsen, die het weer onder kleinere instellingen verdelen als Stichting DOEN en het Prins Bernhard Cultuurfonds. Omdat Stichting DOEN voor zijn cultuurbudget volledig van de BankGiro Loterij afhankelijk is, voelt het dit jaar dus nog niks van de crisis. Het Prins Bernhard Cultuurfonds daarentegen kreeg het afgelopen jaar een tik door minder inkomsten uit haar eigen belegde vermogen. Dat het fonds per saldo toch goed weg komt, is onder meer te danken aan een verhoogde bijdrage van de BankGiro Loterij.<\/p>\n
Heftige storm<\/p>\n
Naast de vier grote jongens – BankGiro Loterij, Prins Bernhard Cultuurfonds, SNS REAAL fonds en VSBfonds – is er nog een hele reeks kleinere fondsen die door vermogende particulieren wordt gerund. Die zullen de klappen van de economische crisis gaan voelen.<\/p>\n
Een interessante graadmeter is de stichting Dioraphte, een van de grotere fondsen in dit segment, naar verluid goed voor enkele miljoenen per jaar dankzij twee anonieme donateurs. Dioraphte sponsort onder andere het documentairefestival IDFA en de Nederlandse Dansdagen. Maar dit jaar snijdt de stichting in haar budget. Volgens adviseur Michaela van Wassenaer maken nieuwe aanvragers en voorstellingen daardoor minder kans en zal er geen extra geld zijn voor jubilerende festivals. Van Wassenaer: ‘Ik vergelijk het altijd met zeilen. Er is heftige storm, dan moet je lozen en je koers bijstellen.’<\/p>\n
Het afgeslankte VSBfonds heeft inmiddels besloten de bijl niet in de regionale projecten te zetten, maar in de grote landelijke projecten. Vorig jaar werd er 25 miljoen euro aan grote projecten besteed, dit jaar is dat 10 miljoen. Musea als Boijmans Van Beuningen en de Hermitage zullen het met minder moeten doen. Chris Roelen, woordvoerder van het VSBfonds: ‘Grote bedragen, zoals de \u00e9\u00e9n en twee miljoen die in het verleden naar kunsteducatieprojecten van Boijmans en de Hermitage gingen, liggen nu niet meer voor de hand. Dan ben je te snel klaar met je geld.’<\/p>\n
Zoeken naar nieuwe sponsors<\/p>\n
Geen van de fondsen kan, wil of durft iets te zeggen over de verwachtingen voor 2010. Zolang het water ze niet aan de lippen staat, spelen ze mooi weer. Makers en festivaldirecteuren houden echter rekening met fondsbijdragen die lager zullen uitpakken. Meer partijen zullen moeten mee-eten uit dezelfde ruif. Omdat het sponsorjaar nog maar net is begonnen en de meeste aanvragen nog moeten worden ingediend, valt over de gevolgen daarvan nog weinig concreets te melden. Maar het Internationale Filmfestival Rotterdam, het grootste filmfestival van het land, maakt zich bij monde van directeur Rutger Wolfson ‘grote zorgen’. Het VSBfonds steunde daar het Size Matters programma, met kolossale projecties op grote gebouwen in het hart van de stad. Wolfson: ‘Zulke gezichtsbepalende programma’s lopen straks gevaar omdat ze niet direct geld opleveren. Terwijl ze juist de internationale reputatie van het festival bepalen.’<\/p>\n
De terugtrekkende beweging van de grote bedrijven wordt al duidelijker gevoeld. Een rondgang onder culturele instellingen en festivals levert verhalen op over bestaande sponsorcontracten die niet worden verlengd en aspirant-sponsoren die de boot afhouden. Het Concertgebouw en de Kunsthal zagen vijfentwintig procent van de programmeringsbegroting verdampen. Bij het Concertgebouw gaf een vijfde van alle sponsoren er de brui aan. De Kunsthal zag haar sponsoring vrijwel in zijn geheel wegvallen. ABN liet eind vorig jaar de vaste relatie met het Stedelijk Museum aflopen. Nieuwe gegadigden vinden is geen sinecure. De Nieuwe Kerk, voor de helft van sponsoren afhankelijk, is al twee jaar op zoek naar een vierde vaste sponsor voor jaarlijks 225.000 euro. ‘In deze tijd is zo’n zoektocht zeer problematisch,’ bekent directeur Ernst Veen. Het Amsterdamse Filmmuseum zoekt nog een miljoen voor de exploitatie na de verbouwing. Het Stedelijk Museum moet nog ergens zeven miljoen euro zien te vinden voor de herinrichting en heropening.<\/p>\n
Nieuwe bedrijven die aanhaken, tekenen vaak nog maar voor \u00e9\u00e9n jaar en voor kleinere bedragen. Theaterfestival Oerol had geluk: het SNS REAAL Fonds voorkwam dat het festival werd gekortwiekt na het afhaken van het VSBfonds.<\/p>\n
Oerol-directeur Janneke Staarink: ‘Het festival blijft op de been, maar tonnen kostende producties zoals vorig jaar Walking van Robert Wilson, krijgen we nu niet meer van de grond.’<\/p>\n
Ook verrassend: de relatie tussen ING en het Grachtenfestival is na twaalf jaar verbroken. Friesland bank tekende voor drie jaar, maar als voor het eind van deze maand niet n\u00f3g een nieuwe sponsor is gevonden, zal het Grachtenfestival een duur programmaonderdeel moeten schrappen.<\/p>\n
Zakelijker, commerci\u00ebler, creatiever<\/p>\n
Wat kunnen instellingen doen om zich op het culturele (slag)veld staande te houden? Een optie is de overheid te vragen in het gat te springen. Maar deze overheid heeft allang niet meer de middelen om alle gaten te dichten. Een tweede optie is natuurlijk: bezuinigen. Musea kunnen bijvoorbeeld vaker een expositie uit de eigen collectie samenstellen en proberen om van buiten komende programma’s goedkoper in te kopen. Onderhoud aan gebouwen kan worden uitgesteld en aankopen over een langere termijn afgeschreven.<\/p>\n
Een derde oplossing schuilt in het zakelijker, commerci\u00ebler en creatiever denken: waarmee zijn fondsen en bedrijven te verleiden om toch nog een contract aan te gaan? Zo is het Grachtenfestival begonnen met ‘Grachtenfestival Exclusief’, een mogelijkheid voor bedrijven om, buiten het festival om, grachtenconcerten te boeken. Dat kan vooraf, als een soort preview, of achteraf, als een best of. Festivaldirecteur Alma Netten: ‘Nu ING is afgehaakt, moeten we kijken waar we kunnen bezuinigen en als een gek andere sponsoren aanschrijven. We moeten een beetje commerci\u00ebler inzetten, avonden opzetten die toegesneden zijn op de wensen van onze sponsorrelaties.’<\/p>\n
Emily Ansenk vertelt dat de Kunsthal op het punt staat het Rotterdamse mkb te benaderen voor samenwerking. Voor de website wordt een interactieve tool gebouwd om de goodwill te verzilveren die de Kunsthal bij jonge hippe bezoekers heeft.<\/p>\n
En zo moeten alle culturele instellingen creatief zijn en tot actie overgaan, zegt Rijksmuseum-directeur Wim Pijbes: ‘Het is snel einde oefening voor wie op dit moment als een konijn, verblind door de koplampen van de vrachtwagen, op de weg blijft zitten.’<\/p>\n
Culturele doelen versus Erica Terpstra: 1-0<\/p>\n
De BankGiro Loterij brengt al jaren ruim vijftig miljoen euro op voor culturele doelen. Dit jaar liep het bedrag zelfs op tot 58 miljoen euro. Nu het economisch tegenzit, krijgt de solide pot opeens een onstuitbare aantrekkingskracht voor noodlijdende sectoren die daar ook best een graantje van mee zouden willen pikken, zoals de sport. Ook al heeft de sport zijn eigen Toto\/Lotto, die vorig jaar nog 39 miljoen euro in die sector stortte.<\/p>\n
Zo kon het gebeuren dat sportambassadrice Erica Terpstra een Haagse lobby begon om voortaan een deel van de cultuurgelden van de BankGiro Loterij naar sport over te hevelen. Die poging strandde op de uit 1905 stammende Loterijwet, die te complex bleek om zomaar even te wijzigen.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Nog even en alleen de kopers van een BankGiro-lot subsidi\u00ebren nog kunst: bedrijven en private fondsen besluiten in groten getale de sponsoring van kunst en cultuur te herzien of stop te zetten.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"karin wolfs","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/96915"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=96915"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/96915\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"karin wolfs","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=96915"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=96915"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=96915"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}