Filosofiespecial<\/p>\n
‘Thomas Hobbes zou Joegoslavi\u00eb hebben begrepen. Hobbes had zelf een godsdienstige burgeroorlog meegemaakt en zou hebben gezegd dat mensen tot alles in staat zijn als ze maar bang genoeg zijn. Er is \u00e9\u00e9n soort angst die een vernietigender werking heeft dan alle andere: de alles doordringende angst als een staat uiteen begint te vallen. Etnische haat is het gevolg van de angst die groeit waar het legitieme gezag wegvalt. Eerder dan wie ook beseften de krijgsheren dat het etnisch nationalisme de gewone mensen op de Balkan had teruggevoerd tot de prepolitieke natuurstaat waarin het leven, zoals Hobbes voorspelde, grimmig, hard en kort is (\u2026). De logica van de etnische zuivering (\u2026) is de kille, rationele oplossing van de krijgsheer voor de oorlog van allen tegen allen. Als je je bevrijdt van de buren, zegt de krijgsheer, hoef je ze niet langer te vrezen. Als je onder je eigen mensen woont, kun je in vrede leven. Met mijn jongens en mij om je te beschermen.’<\/p>\n
Deze collage van teksten uit Waar het bloed kruipt, uit 1993, geeft goed aan waarom ik Michael Ignatieff als een van de belangrijkste hedendaagse politieke filosofen beschouw. Dat is in de eerste plaats vanwege de onontkoombare actuele problemen die hij centraal stelt: het gevaar van mislukte staten, het democratisch verweer tegen het terrorisme, de verleiding maar vooral de gevaren van de humanitaire interventie. Terwijl bijvoorbeeld bijna iedereen in het Westen na de ineenstorting van het communisme in de jaren negentig vol optimisme een nieuwe democratische wereldorde zag ontstaan, wees Ignatieff er op dat het verval van staten tot nieuwe en extreme vormen van geweld zou leiden.<\/p>\n
Bewonderenswaardig is Ignatieff voor mij in de tweede plaats omdat hij de politieke werkelijkheid niet op abstracte wijze van een grote afstand bekijkt. Hij duikt er midden in. ‘Ik wil altijd het denken over een onderwerp combineren met waarneming, met zien en voelen,’ zei hij in een interview tegen Hans Wansink. Vandaar dat hij op veel terreinen ook als journalist werkzaam was. Wereldwijde bekendheid kreeg hij hiermee door de BBC-reportages over ‘het nieuwe nationalisme’, waarvoor hij zelf onder meer naar Kroati\u00eb, Koerdistan en Noord-Ierland trok.<\/p>\n
Uiterst belangrijk is, in de derde plaats, dat hij daarbij zelfs in dit journalistieke werk steeds te rade gaat bij de klassieke politieke filosofen als het erom gaat de situaties die hij beschrijft te begrijpen. Het fenomeen van de zogeheten ‘nieuwe oorlogen’, die Afrika en delen van Azi\u00eb verscheuren, kan niet begrepen worden vanuit onze gebruikelijke visie op oorlog als een gereguleerd interstatelijk conflict. We moeten eerder terug naar de analyses van Hobbes, die de relatie tussen angst en geweld als ‘de natuurlijke toestand van de mens’ blootlegt. Op identieke wijze grijpt Ignatieff terug op het denken van Machiavelli wanneer het erom gaat de strijd tegen het terrorisme vorm te geven. Niets is gevaarlijker dan deze strijd op te vatten als een oorlog tussen goed en kwaad, zoals oud-president Bush deed. Voor het zuiver moreel goede is, zo leert Ignatieff van de grote Florentijn, weinig plaats in de politieke realiteit. Bij al onze acties en maatregelen tegen het terrorisme dienen we daarom te beseffen dat het meestal om ‘het minste kwaad’ gaat. Alleen dit voortdurende besef maakt het mogelijk om ‘de uitzonderingstoestand’ met de opschorting van grondrechten en de toename van controle en bewaking als tijdelijk te zien. Er is niets intrinsiek ‘goeds’ aan, we moeten er als iets kwaads zo snel mogelijk weer vanaf.<\/p>\n
In de vierde plaats verdiept Ignatieff op fraaie wijze zijn filosofische beschouwingen met literaire uitstapjes. Hij schrijft niet alleen zelf romans, maar gebruikt literaire fictie ook om abstracte wijsgerige botten met levend vlees te bekleden. Met recht is hij nog steeds trots op de wijze waarop hij in The Need of Strangers, een vroeg filosofisch essay, een beschouwing over King Lear gebruikt om het denken van Augustinus en Pascal, Hume en Rousseau in een breder kader te plaatsen.<\/p>\n
Op alle vier de genoemde punten herken ik mij in de benadering van Ignatieff. Ook al omdat hij vijf jaar jonger is, kan ik hem niet als mijn grote voorbeeld opvoeren, maar hij beoefent de wijsbegeerte zoals ik dat ook probeer. Dat ik het niet opbreng om de politieke werkelijkheid van zo dichtbij onder ogen te zien als hij en dat ik nooit een roman zal schrijven, neem ik daarbij maar op de koop toe. En dat Ignatieff als kandidaat van de Liberale Partij waarschijnlijk de volgende president van Canada zal worden, is voor mij eerder een schrikbeeld dan iets navolgenswaardigs. Wel zal ik van dichtbij volgen hoe hij het eraf brengt in de rol van filosoof-koning. Ik ben vooral benieuwd in hoeverre hij erin slaagt om de lessen uit Het minste kwaad. Politiek en moraal in het tijdperk van terrorisme (2004), zijn belangrijkste actuele boek, in de politieke arena overeind te houden.<\/p>\n
Michael Ignatieff (Toronto, 1947) studeerde geschiedenis in zijn geboortestad. Hij doceerde aan Cambridge University, de Ecole des Hautes Etudes in Parijs en Harvard University, waar hij leiding gaf aan het Carr Centre for Human Rights Policy. Hij schreef zestien boeken, waaronder The Needs of Strangers (1984), Waar het bloed kruipt (1993), The Rights Revolution (2000) en Het minste kwaad. Politiek en moraal in het tijdperk van terrorisme (2004). Momenteel is hij fractieleider van de Liberal Party in het parlement van Canada. Over hem verscheen Ignatieff’s World: A Liberal Leader for the 21st Century? (2006) door Denis Smith. Hij is getrouwd met Zsuzsanna Zsohar en heeft twee kinderen met de omineuze namen Theo en Sophie.<\/p>\n
Hans Achterhuis (1942) is professor-emeritus in de filosofie<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Michael Ignatieff duikt midden in actuele problemen en de politieke werkelijkheid, gaat daarbij steeds te rade bij klassieke politieke filosofen en verdiept zijn beschouwingen met literaire uitstapjes.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[27,405],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Hans Achterhuis","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/96309"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=96309"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/96309\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Hans Achterhuis","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=96309"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=96309"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=96309"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}