{"id":96195,"date":"2009-04-04T14:16:00","date_gmt":"2009-04-04T12:16:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/de-onbekommerdheid-van-susan-neiman\/"},"modified":"2009-04-04T14:16:00","modified_gmt":"2009-04-04T12:16:00","slug":"de-onbekommerdheid-van-susan-neiman","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/de-onbekommerdheid-van-susan-neiman\/","title":{"rendered":"De onbekommerdheid van Susan Neiman"},"content":{"rendered":"
\n

Met Susan Neiman kun je in debat over het kwaad en over idealen in een cynische, sombere wereld, waarbij argumenten en inzichten zwaarder wegen dan aantallen voetnoten.<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

‘Dat het met de filosofie bittere en heilige ernst kan zijn, kan zich niemand minder voorstellen dan degene die haar doceert,’ schrijft Arthur Schopenhauer in zijn verhandeling Over de universiteitsfilosofie. Dat rancuneuze en schamperende stuk is ruim anderhalve eeuw oud. Maar niet alleen lijkt het wel alsof het gisteren geschreven is, het lijkt ook nog eens pijnlijk goed van toepassing op de huidige academische beoefening van de wijsbegeerte. Iemand die daar gevoelig voor is, schrijft Schopenhauer, zal ‘door elk boek van welke echte filosoof dan ook sterker en consequenter worden geprikkeld dan door de colleges van een toevallige kathederfilosoof.’ Susan Neiman heeft keurig aan Harvard University gestudeerd, bij John Rawls en Stanley Cavell, en aan de Freie Universit\u00e4t in Berlijn. Na het verwerven van haar diploma’s en titels doceerde zij, al even gehoorzaam, aan de moderne verschijningsvorm van de filosofie, aan Yale University en aan de Universiteit van Tel Aviv. Haar herlezing van Immanuel Kant mondde uit in een respectabel boek over diens kritische filosofie. Tot zover was er echter niets opmerkelijks aan haar denken of haar loopbaan.<\/p>\n

Maar leidt de gereguleerde academische productie van filosofische analyses en commentaren tot verrassingen, tot inzichten die ook anderen dan de naaste collega’s en deelnemers aan conferenties doen opveren?<\/p>\n

Zelden: Ludwig Wittgenstein zat in de vliegtuigbouw, Hannah Arendt werkte bij een uitgeverij en waar Michel Foucault zijn venijnigste inzichten opdeed, wil men in elk geval aan de academie liever niet weten.<\/p>\n

Het jongste boek van Neiman heet Moral Clarity en heeft als ondertitel A Guide for Grown-Up Idealists. Het verscheen verleden jaar – en dat was precies op tijd. Dat idealen er niet meer toe zouden doen en dat de ideologie\u00ebn – politieke, morele, maatschappelijke – geen schijn van kans meer zouden hebben, in de door neoliberalisme, postmoderne scepsis en globalisering gladgestreken denkwereld, was een refrein dat nu zo vaak herhaald was, dat geen mens het meer zou willen meezingen.<\/p>\n

Het idealisme was inderdaad door een dal gegaan, maar loutering staat lang niet altijd gelijk aan uitwissing. Opgroeien gaat niet zonder ongemakken. Kan men morele en politieke vragen exclusief bejegenen door ze op hun terminologische merites te beoordelen, of zouden zij ook betrekking kunnen hebben op een hardnekkig geleefde werkelijkheid? Heeft het niet iets ontstellend kinderachtigs dergelijke vragen stelselmatig weg te relativeren met wat in laatste aanleg hooguit vernuftige woordspelletjes zijn?<\/p>\n

Neiman had daar genoeg van en legde de toga van academische gezelligheid af om een risico te nemen, het risico dat elke vorm van verlicht engagement met zich meebrengt. Een paar jaar eerder had zij al even onverschrokken haar verhuizing naar Berlijn, waar zij directeur werd van het Einstein-Forum in Potsdam, aangewend om zich over de filosofische duiding van het kwaad te buigen. Voor iemand met een joodse achtergrond was Berlijn daar ten slotte een uitgelezen plek voor. Het leidde tot Evil in Modern Thought, een herschrijving van de geschiedenis van de filosofische verklaringen van het kwaad met een blik op de boekenkast \u00e9n op de geschiedenis.<\/p>\n

Dat is riskant, en het is bevrijdend. Riskant omdat alle filosofisch denken zich dient te voegen naar de strengheid verworven door de traditie, bevrijdend omdat de filosofie op deze manier uit het benauwde korset van de vakdiscipline wordt geholpen. Met Neiman kun je in debat over het kwaad en over idealen in een cynische, sombere wereld, waarbij argumenten en inzichten onvergelijkelijk veel zwaarder wegen dan aantallen voetnoten of hi\u00ebrarchische posities op de citatenindex. In Moral Clarity is haar woede over de leugenachtige pretenties van het Amerikaanse gouvernement en de publieke intellectuelen die dat afdekten tastbaar. Zij ontmaskert het brede beroep op het realisme en de nuchterheid van George W. Bush en de zijnen als de gluiperigste ideologie bij uitstek.<\/p>\n

Daarmee duwt zij de filosofie de publieke arena binnen, de agora waarop het maatschappelijk debat wordt beoefend. Ik vind dat winst voor beide, voor de filosofie en het publieke debat. Je zou haar onbekommerdheid kunnen omschrijven als filosofie voor het Obama tijdperk: je niet generen voor je intelligentie en onbeschaamd morele vragen stellen.<\/p>\n

Toen ik Moral Clarity gelezen had, ben ik meteen naar Berlijn gereisd om met haar te redetwisten. Het gesprek wordt sedertdien voortgezet, vanuit de wonderlijkste plaatsen ter wereld (haar laatste mail kwam uit Hyderabad, India). Ik heb je niets anders te bieden, schreef zij verleden week in een uitnodiging om een lezing te komen geven, dan ‘good conversation and good company.’<\/p>\n

Was dat niet waar het Socrates al om begonnen was?<\/p>\n

Susan Neiman (Atlanta, 1955) studeerde filosofie aan Harvard en de Freie Universit\u00e4t Berlin. Ze promoveerde bij John Rawls. Ze doceerde in de Verenigde Staten aan Yale University en in Isra\u00ebl aan de Universiteit van Tel Aviv. Momenteel is ze directeur van het Einstein Forum, een denktank en debatcentrum in Potsdam. Over haar ervaringen als joodse in Duitsland schreef ze Slow Fire (1992). Internationale roem verwierf ze met Het kwaad denken (2004) en Morele helderheid (2008). Neiman publiceert geregeld in The New York Times, The Boston Globe, The Globe and Mail, Dissent Magazine, Die Zeit, Frankfurter Allgemeine Zeitung en Freitag. Vrij Nederland publiceerde onlangs een interview met haar, zie: Susan Neiman: ‘Ik geloof sterk dat we morele vooruit\u00adgang boeken’<\/a>.<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Met Susan Neiman kun je in debat over het kwaad en over idealen in een cynische, sombere wereld, waarbij argumenten en inzichten zwaarder wegen dan aantallen voetnoten.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":282179,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[47,459,455,457],"tags":[783],"acf":[],"author_name":"Michael Zeeman","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/96195"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=96195"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/96195\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Michael Zeeman","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media\/282179"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=96195"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=96195"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=96195"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}