Interview Andries Knevel<\/p>\n
Ja hoor, het gaat weer goed met hem, zegt Andries Knevel. De nadruk ligt op het woordje ‘weer’. Want het geldt nog maar sinds kort. ‘De tijd moest zijn werk doen,’ zegt de EO-presentator opvallend plechtig. Aan zijn gezicht is te zien dat hij het meent. Die plechtigheid zal het hele gesprek doordesemen. Sinds hij op 3 februari een deel van de EO-achterban diep schokte door op televisie te beweren dat de aarde niet in zes dagen is geschapen, maar is ontstaan in een proces van miljarden jaren, heeft Knevel zijn mond stijf dicht gehouden. Nu, twee maanden later, acht hij de tijd voor het eerst rijp om te reageren.<\/p>\n
Het begon allemaal zo onschuldig. Het leek hem een goed idee om een televisieprogramma te maken naar aanleiding van het Darwinjaar, ‘een uitzending over schepping en evolutie’. Eigenlijk had de EO mee willen varen op het schip waarmee de VPRO dit jaar de reis van de Beagle reconstrueert. Dat zou fantastisch zijn geweest, glundert Knevel. ‘Zie je het voor je? De EO die met de VPRO meegaat naar de Galapagoseilanden. Zo wilden we laten zien dat ook christenen ge\u00efnteresseerd zijn in wetenschap.’ Maar de VPRO voelde er weinig voor.<\/p>\n
Nou ja, dan zou de EO wel iets op eigen kracht doen. Op 6 januari kwam de aftrap in Knevels eigen programma Het Elfde Uur, met een debat over de evolutietheorie. Daarna volgde een documentaire. In dat programma vertelde Knevel dat hij langzaam tot het besef was gekomen dat de aarde niet in zes dagen is geschapen. Tot zover niks nieuws onder de zon. Daar had hij al eerder over geschreven en op televisie over gepraat. Maar aan het eind van het programma maakte hij een fatale vergissing. Op verzoek van de programmamaker tekende hij een verklaring waarin hij publiekelijk erkende dat hij zijn kinderen \u00e9n de kijkers met het creationisme jarenlang op een verkeerd spoor had gezet. Sterker nog, daar betuigde hij nu zelfs zijn spijt voor. Stom, stom, stom. ‘Die verklaring had ik natuurlijk n\u00f3\u00f3it moeten tekenen. Ik had op zijn minst die spijt-zin eruit moeten halen.’<\/p>\n
Een daverend onweer<\/p>\n
Toen hij op 3 februari ‘s avonds vlak voor aanvang van de uitzending voor de televisie zat, voelde hij al nattigheid. ‘Ik zei tegen mijn vrouw: “Dit gaat helemaal mis.”‘ Nou, daar sprak ze hem bepaald niet in tegen. ‘Ze zei direct: “Sukkel, dit had je nooit zo moeten doen.”‘ Direct na afloop, om half twaalf ‘s avonds, belde zijn moeder van achtentachtig: ‘Daar ga je last mee krijgen, jongen.’ Die nacht sliep hij vrijwel niet. ‘Ik voelde dat dit grote onrust te weeg zou brengen.’ De volgende dag bleek dat de documentaire erg slecht bekeken was. Voor het eerst in zijn EO-carri\u00e8re was hij buitengewoon opgelucht over lage kijkcijfers. Die dag bleef het rustig. Totdat er de dag daarna een sms’je binnenkwam van Trouw: ‘Excuses voor de kop.’ Knevel siddert bij de herinnering. ‘Ik had de krant nog niet gezien maar wist wel: er moet iets heel ergs zijn gebeurd.’<\/p>\n
En ja hoor, daar stond het, pontificaal: ‘EO neemt afstand van scheppingsverhaal’. ‘Vanaf dat moment was de beer los. Het Journaal bracht het, het stond groot op teletekst. Tijs (van den Brink) zei nog schertsend: ‘Zal ik er een foto van maken, voor je kleinkinderen?’ Ondertussen bleef de telefoon maar gaan. Iedereen belde: ‘Van Pauw & Witteman tot de krant van Westkapelle-Noord’. En EO-leden natuurlijk, die zich diep geschokt toonden over de dwalingen van hun boegbeeld. Tot grote schrik van de talkshowpresentator zelf. ‘Ik was verbijsterd over wat ik blijkbaar had losgemaakt.’<\/p>\n
Hij had het geluk dat hij net die week naar Isra\u00ebl zou vertrekken, voor een programma rondom de verkiezingen. Dat was wel goed voor hem; even ver weg van het tumult. Die uitzending werd tot overmaat van ramp een drama. Technisch ging ongeveer alles mis wat er maar mis kan gaan. Ook omdat het noodweer was. M\u00e1\u00e1nden had het niet geregend, maar net toen Knevel de uitzending opende, barstte er een daverend onweer los boven Jeruzalem. Over symboliek gesproken\u2026 En ook in Isra\u00ebl bl\u00e9\u00e9f zijn telefoon maar gaan. ‘Ik dacht: ik ga terug. Wat d\u00f3\u00e9 ik hier?’ Maar eenmaal terug kon hij alleen maar denken: zat ik maar weer in Isra\u00ebl. ‘Het was allemaal nog veel erger dan ik dacht. Werkelijk massale aandacht in de christelijke \u00e9n de seculiere pers. Ik dacht nog: wie ben ik nou helemaal? Daarnaast bleek de achterban zeer verontrust.’<\/p>\n
Welke reactie was het ergst?<\/p>\n
‘Er zijn door sommigen uit de achterban heel erge dingen over mij gezegd en geschreven. Ik heb het niet allemaal gelezen. Bewust niet. Dat durfde ik niet goed. Ik heb wel een spijtverklaring laten opnemen in Visie (het programmablad van de EO). Ik had er de avond van de uitzending al verschrikkelijke spijt van. Ik zag mezelf en dacht: wat is d\u00edt slecht, jongen. Die verklaring was een blunder. Ik had een uur genuanceerd zitten praten, maar daar bleef door die verklaring niks van hangen. Tja, de macht van het beeld, h\u00e8.’<\/p>\n
Hoe kan zo’n ervaren televisiemaker zich daar zo in vergissen?<\/p>\n
‘Hoe moet ik dat nou uitleggen? De keeper heeft negenentachtig minuten vlekkeloos gespeeld. De ene na de andere fantastische redding. En net die allerlaatste minuut glipt er een knullig rollertje door zijn handen. Wat is dat dan? Onoplettendheid? Vermoeidheid?’<\/p>\n
Daar moet Van der Sar echt niet mee aankomen.<\/p>\n
‘Zo is het. Daarom heb ik mijn excuses aangeboden. Niet om tactische redenen, maar omdat ik het zo voelde.’<\/p>\n
Wat speet u dan precies? Dat u die mensen had geschokt of wat u had gezegd?<\/p>\n
‘Het spijt me intens dat ik ze geschokt heb. Ik neem geen afstand van wat ik over het ontstaan van de aarde gezegd heb. Hooguit van de gebruikte woordkeuze. Mijn bedoeling was goed: ik wilde laten zien dat er geen conflict is tussen geloof en wetenschap. Je kunt gelovig zijn en ook een prima b\u00e8tawetenschapper. Dat raakt elkaar natuurlijk wel op een aantal punten. Hoe oud is de aarde, hoe oud is het heelal? Dat zijn belangrijke vragen. Maar ik had de achterban niet nodeloos moeten kwetsen. Ik had de discussie veel tactvoller op gang moeten brengen.’<\/p>\n
Waarom dacht u niet: dat is dan maar jammer dat sommigen gekwetst zijn? Je kunt niet iedereen naar de mond praten.<\/p>\n
‘Weet je, ik werk hier eenendertig jaar. Ik voel me geweldig verbonden met de achterban. Ik vind het zo naar dat ik die mensen onrustig heb gemaakt. Ik ben mijn doel – een open discussie over dit onderwerp – totaal voorbijgeschoten. Daarmee heb ik het voor de EO voor maanden verknoeid. Ik moet mij voorlopig buiten de discussie houden. Ik ben aangeschoten wild.’ Tegelijkertijd was hij teleurgesteld in de achterban, erkent hij. ‘Ik heb mij jarenlang in het publieke debat ingezet voor het geloof. Ik heb geprobeerd troostrijke programma’s te maken. Dan maak je \u00e9\u00e9n grote fout en \u2026BOING! Dat ik daar zo hard op werd afgerekend viel me toch ook behoorlijk tegen.’<\/p>\n
Toen de EO twee jaar geleden een natuurserie van Richard Attenborough uitzond, werd het laatste deel – over de evolutie – achterwege gelaten. Wat vond u van die beslissing?<\/p>\n
‘Ik denk dat we dat deel best hadden kunnen uitzenden, maar wel met een debat er achteraan. Voor uitzending zonder debat zou ik niks gevoeld hebben. Hier was de evolutietheorie een levensbeschouwing geworden die elk ander geloof uitsloot.’<\/p>\n
De conclusie was: de EO is blijkbaar bang voor discussie.<\/p>\n
‘Nee. Nee, echt niet. We zijn helemaal niet bang voor discussie. We voeren ‘m alleen wel wijs. Althans\u2026 meestal.’<\/p>\n
Jan Marijnissen<\/p>\n
Hij kreeg niet alleen hoon over zich heen, haast Knevel zich te verklaren. Zo was het nou ook weer niet. De allereerste opbeurende reactie kwam van Jan Marijnissen. Knevel is er zichtbaar trots op. ‘Jan mailde iets als: “Andries, dapper dat je het gezegd hebt. Er zal heel wat over je heen komen. Dat heb ik ook wel eens meegemaakt. Hou je taai.” Dat vond ik erg leuk. Jan en ik hebben een h\u00e9\u00e9l goede band. En ik kreeg aardige reacties van anderen. Huub Oosterhuis stuurde ook een hartverwarmend berichtje. Dat deed me goed.’<\/p>\n
Voor Huub Oosterhuis staat niet eens onomstotelijk vast dat Jezus echt bestaan heeft.<\/p>\n
Merkbaar geschrokken: ‘Oh, maar in dat kamp wil ik beslist niet getrokken worden.’<\/p>\n
Misschien is dit wel het begin van het hellende vlak, van de algehele afbrokkeling.<\/p>\n
Ferm: ‘Nee! Geen sprake van. Het geloof is voor mij een schitterend moza\u00efek. Als je een paar steentjes omdraait blijft het nog steeds even prachtig. Het is geen Domino Day, waarbij steentjes alleen maar kunnen omvallen.’<\/p>\n
Vanaf nu moet u natuurlijk op eieren lopen.<\/p>\n
‘Ik moet voorzichtig zijn met de dingen die ik zeg. Ik heb bewust twee maanden mijn mond gehouden.’<\/p>\n
Voormalig EO-directeur Henk Hagoort zei onlangs in ‘de Volkskrant’ dat hij in zijn EO-tijd altijd een steentje op zijn maag voelde. Altijd voelde hij de ogen van de achterban over zijn schouder meekijken.<\/p>\n
‘Ik heb daar minder last van. Misschien omdat ik me meer met de conservatieve achterban verwant voel dan Henk. Je houdt er gewoon altijd rekening mee. In je woordkeus, in je programma’s en in de gasten die je kiest. Je houdt altijd rekening met de breedte van de achterban.’<\/p>\n
Om iedereen maar te vriend te houden?<\/p>\n
‘Wij hebben twee doelen als EO: het evangelie verkondigen en de achterban bedienen. Zo eenvoudig ligt het.’<\/p>\n
Er zullen in die achterban wel meer mensen denken zoals u. Waarom hebben die u niet openlijk gesteund?<\/p>\n
‘Ik heb inderdaad niet al te veel steun gehad van mensen die het met me eens zijn. Wel via de mail, maar niet in het openbaar. Dat vond ik erg jammer, maar ik kon er weinig aan doen. Waarschijnlijk waren ze toch behoorlijk geschrokken van de reacties.’<\/p>\n
Verschillende slaapkamers<\/p>\n
De affaire is, erkent Knevel, een schram op zijn ziel. ‘Maar schrammen gaan uiteindelijk weer over.’ Hij moet er verder maar niet meer te lang bij stilstaan. Sterker nog, dat k\u00e1n niet eens. Knevel moet er op volle kracht tegenaan. Vanaf 18 mei zal hij met Tijs van den Brink weer negen weken Knevel & Van den Brink presenteren. Geen sinecure, zo blijkt uit Knevels onlangs verschenen boek Is het waar? Daarin beschrijft hij hoe slopend het is om een dagelijks late night programma te maken: ‘Wekenlang bijna monomaan werken in een knellend dag- en nachtritme. Ik zeg echtgenote Rietje gedag, want we zullen elkaar pas weer aan het einde van de week zien. We hebben ook maar besloten om in verschillende slaapkamers te gaan slapen teneinde elkaar niet te storen bij het nachtelijk naar bed gaan of er ‘s morgens vroeg uit moeten.’<\/p>\n
Wat dat betreft heeft hij groot ontzag voor Jeroen Pauw en Paul Witteman. ‘Vooral in fysiek opzicht. Die zitten er acht maanden lang, met een pauze van maar twee weken. Iedere avond opnieuw m\u00f3\u00e9ten ze weer. Dat is loodzwaar.’<\/p>\n
Daar spreekt vooral een ongelofelijke geldingsdrang uit.<\/p>\n
‘Zou kunnen. Maar ze vinden het ook gewoon fijn om die programma’s te maken.’<\/p>\n
Uw boek laat ook zien hoe enorm u bezig bent met kijkcijfers. Wanneer de uitzending een keer overlapt wordt door een Champions Leaguewedstrijd schrijft u nadien: ‘Inderdaad een heel slechte nacht gehad, met veel gedraai en weinig slaap. Ik voel me schuldig.’<\/p>\n
‘Tja, het werd verlenging en daarna volgden er strafschoppen, met Van der Sar in het doel. Wouter Bos was te gast. Ik zag hem denken: daar gaat mijn interview. Dan voel ik me plaatsvervangend schuldig. Bij Knevel & Van den Brink speelden die kijkcijfers aanvankelijk een extra grote rol. Omdat Tijs en ik toch moesten laten zien dat we het \u00f3\u00f3k konden.’<\/p>\n
Zijn Pauw en Witteman journalistiek van grotere statuur dan jullie?<\/p>\n
‘Zo worden ze wel beschouwd. Niet door mij. Ik vind ons beslist gelijkwaardig. Maar ja, wij beginnen als EO toch nog vaak met een 1 – 0 achterstand. Wat dat betreft lijd ik soms aan het calimerocomplex. Ik wist vooraf: ook al halen we hetzelfde niveau als zij, dan nog zullen mensen anders naar ons kijken. Omdat wij van de EO zijn.’<\/p>\n
Wat doen jullie anders dan zij?<\/p>\n
‘Bij ons gaat het gesprek meer over de hele tafel. Wij bespelen meestal meer het gehele veld. En wij interviewen vanuit een andere identiteit.’<\/p>\n
U stelt andere vragen?<\/p>\n
‘Soms. Wij hadden Gerard Joling aan tafel. Ik wist eerst niet wat ik met hem aan moest. Toen bleek dat zijn broer voorganger is bij de pinkstergemeente. Dus dan vragen we wel iets over de Toppers, maar daarna toch: “Wat voor gesprekken voert u met uw broer?” Dat maakt het wezenlijk anders.’<\/p>\n
Het verschil is ook dat er bij jullie erg weinig gelachen wordt.<\/p>\n
Verbaasd: ‘Is dat zo? Nou, wij hebben echt wel geprobeerd te lachen, hoor.’<\/p>\n
Dat hebt u zo erg adequaat uitgedrukt.<\/p>\n
‘Ok\u00e9, die haal ik dan terug.’<\/p>\n
Jullie zijn ernstigere mannen.<\/p>\n
‘Paul is ook een zeer ernstig mens. Jeroen heeft de gave er met een lach doorheen te fietsen. Dat probeer ik ook. Soms.’<\/p>\n
Wat voegt u toe aan Tijs van den Brink?<\/p>\n
‘Zonder Tijs te willen diskwalificeren: iets meer empathie. Tijs gaat als scherpzinnige interviewer recht op zijn doel af, ik ga wat meer op mijn gevoel af. Die twee stijlen vullen elkaar aardig aan.’<\/p>\n
U noteert in uw laatste boek: ‘In de stilte van de avond vraagt Rietje me: “Hoe lang wil je nog doorgaan op tv?” We zitten bij een glas wijn en Elvis Presley te mijmeren. Ze weet dat ‘Knevel & Van den Brink’ niet helemaal mijn ding is, en ziet op tegen weer een seizoen ‘Het Elfde Uur’ en ‘Knevel & Van den Brink’, met alle positieve en negatieve publiciteit daaromheen.’ Waarom is ‘Knevel & Van den Brink’ niet uw ding?<\/p>\n
‘Dat heb ik altijd gevonden. Het is gewoon niet mijn favoriete programma. Ik zag drie jaar geleden een gat in de programmering van Pauw & Witteman. Ik mailde naar Tijs: h\u00e9, zullen wij in dat gat Knevel & Van den Brink gaan maken? Tot mijn stomme verbazing kregen we die kans. Het jaar daarop kregen we zelfs nog meer uitzendingen. En dit jaar hebben we opnieuw een week meer.’<\/p>\n
En toch is het geen kindje waar u veel van houdt.<\/p>\n
‘Soms denk ik: ik zou wat diepgaandere gesprekken aan die tafel willen. Ella Vogelaar verweet Paul Witteman dat hij vaak de populist speelt. Dat herken ik. Je hebt de neiging om in die late avond oppervlakkig te worden.’<\/p>\n
De late avond is toch bij uitstek het moment voor verdieping?<\/p>\n
‘Vind ik ook. Maar door de doem van het format ontsnap je niet aan korte gesprekjes. Dit seizoen wil ik het reflectiever maken. Met meer verdiepende vragen. Nog dieper ingaan op het feit dat de broer van Gerard Joling elke dag voor hem bidt.’<\/p>\n
Dan die andere vraag van uw vrouw: hoe lang gaat u nog door?<\/p>\n
‘Ja, dat is een heel goede vraag als je ‘s avonds een glaasje wijn drinkt.’<\/p>\n
Wat hebt u haar geantwoord?<\/p>\n
‘Dat ik regelmatig nadenk of ik nog eens een nieuwe stap in mijn leven zou moeten zetten. Nee, niet binnen de omroep. Wat steeds meer mijn hart heeft, is hulpverlening in de derde wereld. Als ik ooit nog een sprong maak, dan spring ik daar naar toe.’<\/p>\n
Dan stopt u bij de EO?<\/p>\n
‘Weet ik nog niet. Ik acht me in elk geval niet onmisbaar bij de EO.’<\/p>\n
Want Boomsma & Van den Brink klinkt eigenlijk ook best goed.<\/p>\n
‘Zeker. Maar Knevel & Boomsma ook. Ik weet het nog niet zo goed.’<\/p>\n
Dus Andries Knevel gaat in den vreemde huizen bouwen en waterputten slaan?<\/p>\n
‘Nee, nee dat niet. Ik denk eerder aan fondsenwerving of leiding geven. Non-profit uiteraard.’<\/p>\n
U bent nu 57. Daar moet je ook weer niet te lang mee wachten.<\/p>\n
‘Zeker niet. Maar ik zou mij tussen mijn zestigste en mijn zeventigste op dat vlak nog heel goed verdienstelijk kunnen maken. Schrijf nou niet op: Andries Knevel gaat binnenkort weg bij de EO. Het is geen keihard voornemen. Ik weet alleen dat ik er vaak aan denk. Ik besef heel goed dat er m\u00e9\u00e9r is dan televisieprogramma’s maken. De derde wereld zingt steeds vaker door mijn kop.’<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Toen EO-boegbeeld Andries Knevel publiekelijk afstand nam van het creationisme, werd hem dat door de christelijke achterban bepaald niet in dank afgenomen. Na twee maanden acht hij de tijd rijp om te reageren. \u2018Dat ik er zo hard op werd afgerekend, viel me toch ook behoorlijk tegen.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[399,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Coen Verbraak","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/96071"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=96071"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/96071\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Coen Verbraak","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=96071"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=96071"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=96071"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}