Geweld in het openbaar vervoer<\/p>\n
Die eerste lentenacht van 2009 is een koude nacht. Op station Almere galmt een metalen luidsprekerstem: ‘Dit station is wegens recente gebeurtenissen extra beveiligd.’ Aan de deur van het station hangt een wit papier met een donkere vraag: ‘Wachten we soms weer op de eerste dode?’ Het papier is gedateerd 20 maart 2009.<\/p>\n
Er staan meerdere vragen op:<\/p>\n
‘Houd het dan nooit op?<\/p>\n
Waar is de ingangscontrole?<\/p>\n
Waar zijn de PBT tours?<\/p>\n
Waar is de (re)actie van het management?’<\/p>\n
Het is ondertekend www.vvmc.nl (vakbond voor rijdend personeel).<\/p>\n
Op 19 maart werden op het Station Almere-Centrum twee NS-medewerkers ernstig mishandeld. Op de middag erna legden de conducteurs en de machinisten uit protest een uur lang het werk neer. Zittend op de rails vertelden ze dingen als: ‘Als je een treinpassagier vraagt of de muziek wat zachter mag, krijg je te horen: “Bemoei je met je eigen zaken.”‘ Michiel zei dat hij vorig jaar nog bedreigd was met een mes toen hij een passagier om zijn vervoersbewijs vroeg. En Niels verklaarde: ‘Vorig jaar moest ik een collega te hulp schieten nadat hij door een idioot van het perron was geduwd. Zo met zijn hoofd op de rails. Knock-out. De passagier was boos omdat hij een station te laat was uitgestapt.’ De boosheid van het spoorwegpersoneel leidde tot de inzet van meer veiligheidsteams.<\/p>\n
Zaterdag rond middernacht staan er negen mannen wijdbeens voor de twee roltrappen die leiden naar het perron Almere Centrum. ‘Wij mogen slechts gepast geweld gebruiken,’ zeggen de mannen. ‘We mogen geen wapens dragen. We hebben geen aanhoudingsbevoegdheid.’ Ze zijn misnoegd. ‘Eind december moesten we weg. Een besparingsmaatregel. Men wilde bezuinigen. En toen begon het gedonder weer.’ Op hun vest staat ‘Securitas’. Ze zijn ervan overtuigd dat men status kan meten aan bevoegdheden. Over hun collega’s van de NS: ‘Ze hebben zelfs opsporingsbevoegdheid.’<\/p>\n
Hoe reageren jullie dan als er iets gebeurt? ‘Met gepast geweld.’<\/p>\n
Camera’s<\/p>\n
De twee mannen van de NS hebben die avond geen spreekbevoegdheid meer. Hun woord wordt gevoerd door speciaal daarvoor in het leven geroepen offici\u00eble instanties. In de trein richting Amsterdam is het rustig. Guus en Mies, beiden zestigers, genieten van de treinrit. Ze hebben uit angst voor de files door het werk aan de Muiderbrug voor het eerst van hun leven de trein genomen. Ze zijn naar een feestje van vrienden geweest. ‘Huwelijksverjaardag.’<\/p>\n
Vanuit de trein kunnen ze op de snelweg de lange rij stilstaande auto’s zien. Er stappen zes vrolijke jongens in, op weg naar het volgende feest in Amsterdam. Onder hun stoel vinden ze de NRC Handelsblad van die dag. Ze vouwen er vliegtuigjes van. Zoef door de treinwagon. Op de vleugels van een van de vliegtuigjes: ‘IJsblokjes in je gezicht, intimidatie, stenen gooien, dreigen, jennen. Ik geef er niet om als ik word uitgescholden, maar een zestigjarige buschauffeur kan er twee weken van wakker liggen als hij van een snotneus een grote smoel krijgt.’ En wat verder: ‘Geweld in het openbaar vervoer: het lijkt elke week raak.’<\/p>\n
De ervaringen van de chauffeurs worden in de krant met cijfers en uitspraken geduid. In Amsterdam nam het aantal incidenten volgens het vervoersbedrijf GVB vorig jaar met ruim een kwart af. De RET in Rotterdam meldt een daling met 8 tot 15 procent. De commerci\u00eble bedrijven aan wie de provincies het openbaar vervoer hebben uitbesteed, zoals Connexxion en Arriva, melden juist stijgingen met 28 en 37 procent. Volgens vakbond FNV geven commerci\u00eble vervoersbedrijven structureel te weinig uit aan beveiliging van passagiers en personeel. ‘Agressie in het openbaar vervoer is geen natuurramp,’ zegt FNV-bestuurder Lutz Kai Kressin. De vervoersbedrijven moeten de bezuinigingen op het toezicht terugdraaien, stelt hij. En de overheid moet de vervoersbedrijven beter controleren.<\/p>\n
‘De commerci\u00eble vervoersbedrijven hebben niet genoeg geld gekregen of vrijgemaakt voor veiligheid,’ zegt ook oud-politiechef Leon Verver, sinds 1 maart landelijk contactfunctionaris openbaar vervoer en geweld. Jan Politiek, landelijk co\u00f6rdinator sociale veiligheid van Arriva, bestrijdt dat er niet genoeg aandacht voor zou zijn. ‘Onze nieuwe bussen hebben allemaal camera’s, gps en een noodknop. Er is veel in ge\u00efnvesteerd.’<\/p>\n
Uitgestorven<\/p>\n
De trein arriveert in Amsterdam CS.<\/p>\n
Op station Amsterdam Centraal drinken de conducteurs koffie. ‘De Flevolijn is altijd een probleemlijn geweest,’ zeggen ze. ‘Maar het geweld steekt overal de kop op. Och, mensen worden zo snel boos, ze verdragen geen enkele autoriteit meer.’ Ze kunnen niemand met de vinger wijzen. ‘Jongeren, ouderen, mannen, vrouwen, blank, zwart\u2026 We hebben alle soorten ruziezoekers. Mensen worden woedend als de trein te laat is, als je hen om hun kaartje vraagt, als ze op stap zijn geweest en hen onderweg iets tegen zat. Ze reageren het allemaal af op ons. Het geweld is heftiger dan vroeger.’<\/p>\n
Iemand herinnert zich nog het geweld uit vroegere jaren op de zogenaamde ‘discotrein’, toen men nog dacht dat onbemande, automatische treinen een mooie, goedkope vorm van openbaar vervoer waren. ‘Die hebben ze heel snel moeten afschaffen.’ Een conducteur die nu snel zijn trein moet halen, zegt: “De hele maatschappij is verhard.”<\/p>\n
Op de trein terug richting Almere zit Gerda, die sinds haar zevende in Almere woont. ‘Almere heeft geen geschiedenis,’ zegt ze. ‘Het volk is uit de steden weggetrokken in de hoop in Flevoland een betere toekomst te vinden. Maar het heeft zijn problemen meegenomen.’<\/p>\n
Als de trein ver na middernacht in Almere aankomt, lijkt het station uitgestorven. Er is niets te zien, buiten een koperen plaat die de hoop uit het verleden gedenkt. ’29 mei 1987. Offici\u00eble opening Flevolijn traject Weesp-Almere door Minister Smit-Kroes.’<\/p>\n
De negen extra veiligheidsagenten zijn weg. Wie zich bedreigd voelt, kan op een apparaat een rode knop indrukken. Buiten, op het plein, waar gisteravond nog een man een ander met een mes bedreigde, zitten zeven jongens, hangend op een bank, op de laatste bus te wachten.<\/p>\n
‘Haha, hier een conducteur in elkaar geslagen? Gerben komt moeilijk uit zijn woorden. Misschien is het omdat zijn vrienden hem steeds luidkeels onderbreken. Of misschien is het omdat Gerbens moeder hem dood zal slaan als hij thuiskomt. Gerben heeft de voorbije uren doorgebracht bij een vriendinnetje dat zestien werd. Net zoals zijn vrienden. Twee van hen dragen een beugel, ze zijn amper twaalf. Zou alleen Gerbens moeder boos zijn als haar twaalfjarige na \u00e9\u00e9n uur ‘s nachts thuiskomt met de bus? Een jongen van dertien rookt een sigaret. Ze duwen en trekken aan elkaar.<\/p>\n
‘H\u00e9, willen jullie naar Muziekwijk?’, klinkt dan een vriendelijke, vaderlijke stem. Het is de buschauffeur die langs straten rijdt met namen als de Rimsky-Korssakoweg en Chopinpad. ‘Fijne avond gehad, jongens?’<\/p>\n
‘We worden steeds meer opvoeders,’ zegt een van de buschauffeurs die nacht. Hij koos een paar jaar geleden voor het beroep omdat hij ‘onder de mensen’ wilde zijn. Hij wist dat Almere een moeilijke plek was. Hij wil niet verbitterd raken, ook al kent hij de belevenissen van collega’s.<\/p>\n
‘Een paar maanden geleden. Een collega was klaar met zijn rit. Hij doofde het licht in het passagiersgedeelte en reed de bus naar de garage. Ter hoogte van de Stripheldenbuurt stond er opeens een man met een donkere bivakmuts naast het stuur. Hij zette hem een mes op de keel. Hij moest zijn geld afgeven. “Breng me naar de Sieradenbuurt,” zei de man. “Ik wil nog uitgaan.” Die collega slaapt nog altijd moeilijk. Hij rijdt nog steeds hetzelfde traject. Telkens wanneer hij nu voorbij de Stripheldenbuurt rijdt, krijgt hij het doodsbenauwd. Zijn vrouw wil niet meer dat hij nog die nachtritten doet.’<\/p>\n
‘Koel blijven. Soms doen alsof je niets ziet,’ zegt een ander. ‘Als een passagier op mijn bus zijn muziek hard zet, zeg ik niks. Tenzij de andere passagiers klagen. Als ik zeg: “Jongen, die mijnheer achter jou in de bus vraagt een beetje rust,” klinkt dat heel anders dan “Ik eis stilte op MIJN bus”.’<\/p>\n
Een ander heeft de cursus ‘Omgaan met lastige klanten’ gevolgd. De chauffeurs die vanuit Amsterdam vertrekken, krijgen een soort opstapgarde mee. ‘En we hebben allemaal een knopje onder het stuur waarmee we de centrale waarschuwen als er gevaar dreigt. Via de satelliet kunnen ze ons overal volgen.’ Nog een andere chauffeur vertelt ter hoogte van Almere Spanningsveld dat hij ‘toch moeilijk in een harnas kan rondrijden’. In de bus hangt wel een camera.<\/p>\n
Troepenmacht<\/p>\n
De eerste trein van Almere naar Amsterdam schommelt. Een jongen schommelt mee. Als een wankele, woedende volksmenner steekt hij drie keer zijn wijsvinger voor zich uit. ‘Jullie\u2026 Jullie\u2026 Jullie\u2026 zijn vuile vleeseters.’ Zijn speeksel spat in het gezicht van een vrouw, die zich terugtrekt en haar nagels begint te vijlen. De jongen vindt weinig gehoor. Op de trein draagt bijna iedereen een koptelefoon. Twee gifgroene banken verder zit een man in Securitas-werkpak op weg naar huis. De nacht overwonnen. Het werk gedaan. De veiligheid gegarandeerd. Op zijn Nintendo speelt hij een computerspelletje. Uit zijn koptelefoon klinkt een aanhoudend geschutvuur. Een wagon verder zit nog een veiligheidsagent en nog \u00e9\u00e9n en nog \u00e9\u00e9n. Het lijkt een zich terugtrekkende troepenmacht. Mannen die van het front terug naar huis mogen.<\/p>\n
Een veiligheidsagent heeft zijn schoenen uitgedaan. Een ander slaapt, nog een ander kijkt uit het raam het donker in. De alertheid heeft hij als een pantser van zich afgeschud. De veiligheidsagent op kousenvoeten zegt: ‘Wat een wereld, wat een wereld. Ik heb er wel werk mee, maar ik wordt er zo moe van. U moest eens weten hoe blij ik ben dat ik ‘s morgens mijn ogen voor alles kan sluiten.’<\/p>\n
In de weken daarop wordt de roep om meer veiligheid in het openbaar vervoer steeds groter. Het aantal incidenten in het openbaar vervoer dat in het nieuws komt, groeit evenredig mee. Een conducteur wordt bewusteloos geslagen nadat hij een passagier aansprak die in de ruimte tussen twee coup\u00e9s stond te plassen. In Nijmegen wordt een 35-jarige man aangehouden die door het lint ging toen hij dreigde een boete te krijgen omdat hij geen plaatsbewijs had. De conducteur kreeg karatetrappen. In Oldenzaal werd een 42-jarige buschauffeur mishandeld door een even oude Enschede\u00ebr die zijn tas in de bus had laten liggen. Toen de chauffeur de tas via een geopend raampje aanreikte, kreeg hij een klap in zijn gezicht. In de voorbije dagen werd bekend dat buschauffeurs maar twintig procent van de incidenten die zich op de bus voordoen, ook daadwerkelijk melden.<\/p>\n
Aanpakken<\/p>\n
Elke eerste maandag van de maand, stipt om twaalf uur, gaan in het hele land sirenes af, als test voor het geval een ramp uitbreekt. De voorbije maandag was het geloei van de sirenes een oproep om te betogen. Personeel in openbare functies ging met spandoeken de straat op tegen het toenemende geweld: aan het loket, tegen ambulancepersoneel, tegen politiediensten, tegen bus-, tram en treinchauffeurs. ‘We moeten het geweld keihard aanpakken,’ luidde de boodschap.<\/p>\n
‘Ik zal de daders helemaal uitkleden!’ zei minister van Verkeer Camile Eurlings, de hoogste instantie boven het NS personeel met duidelijke spreekbevoegdheid. Minister van Binnenlandse Zaken Guusje ter Horst en Eurlings kwamen op 1 april in spoedoverleg met alle betrokken partijen samen. In Den Haag werd met meer dan twintig betrokken partijen afgesproken om voor de zomer een taskforce op te richten. ‘<\/p>\n
‘Opvallend is dat het aantal incidenten in de trein niet is toegenomen, maar juist gedaald,’ zei een woordvoerder. ‘Maar het geweld tegen bestuurders door passagiers heeft veel in de belangstelling gestaan.’ Op het spoedoverleg werd gezegd dat er dringend behoefte is aan eenduidige maatregelen en registratie. Ook klonk de vraag hoe men de positie van de veiligheidsmedewerkers en de buitengewone opsporingsambtenaren kan versterken. ‘Misschien moeten zij extra bevoegdheden krijgen. Nu hebben alleen de NS conducteurs aanhoudingsbevoegdheid.’ Er zijn nog vele te beantwoorden vragen: ‘Moet het cameratoezicht niet breder worden uitgezet, hoe kunnen we de spoorwegpolitie en gewone politie inzetten. Wat is mogelijk om de schade te verhalen op de daders?’<\/p>\n
Het lijkt erop dat een leger van vele soorten veiligheidsmensen in de toekomst het openbaar vervoer zal moeten escorteren. VVD-leider Mark Rutte roept intussen op om buschauffeurs pepperspray mee te geven. ‘We kiezen voor de helden en niet voor de hufters.’<\/p>\n
En in Almere? Daar klinkt na drie weken nog altijd hetzelfde liedje. Vorige week donderdag gooide een man een stinkbom in de bus. De chauffeur wilde niet meer verder rijden. Toen werd de man boos. Hij rochelde in het gezicht van de chauffeur en begon te stompen. Het gebeurde richting Danswijk.<\/p>\n
Op zondagmiddag 6 april reed een 37-jarige man uit Weesp met de trein naar Almere. Hij had geen treinkaartje gekocht. ‘Hij sloeg bedreigende en beledigende taal uit tegen drie medewerkers van de Nederlandse Spoorwegen,’ zegt een woordvoerder van het Korps Landelijke Politiediensten (KLPD). ‘Op het moment dat er een trein aankwam, dreigde hij een van de NS-medewerkers voor de trein te duwen. Een collega die tussenbeide kwam, kreeg klappen op de borst.’ Het drietal dat werd belaagd maakte deel uit van een extra veiligheidsteam dat drie weken geleden was ingezet.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Na een aantal incidenten op treinen en bussen is de roep om meer veiligheid groot. \u2018De hele maatschappij is verhard.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[151,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Anna Luyten","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/96055"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=96055"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/96055\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Anna Luyten","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=96055"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=96055"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=96055"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}